جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این كتاب در فقه استدلالی بحث كرده و عبادات را تا کتاب حج با بعضی از مسائل تجارت را شامل می شود. كتاب المعتبر در واقع شرح كتاب الشرایع خود مؤلّف است. مؤلف در این خصوص می فرماید: «چون در كتاب شرایع به جهت اختصار بعضی از مقاصد مشتبه شده بود، دست به نوشتن كتاب المعتبر زدم.» در این كتاب علاوه بر مباحث فقه استدلالی به ذكر آراء و نظرات علماء اهل سنت به صورت فقه مقارن پرداخته است. یكی از منابع مهم فقه شیعه به خصوص در فقه استدلالی کتاب المعتبر می باشد كه مورد استفاده علماء و فضلاء حوزه می باشد. مؤلف در این كتاب علاوه بر مباحث عبادات، در اوّل بعضی از مسائل، پاره ای از مباحث اصول فقه را نیز بیان فرموده است. ایشان مباحث عبادات و اصول را به سبك زیبا بحث كرده و نكات فرعی هر باب را به صورت دسته بندی شده و با شیوه ای بی نظیر و مستدل آورده است.

این كتاب در فقه استدلالی بحث كرده و عبادات را تا کتاب حج با بعضی از مسائل تجارت را شامل می شود. كتاب المعتبر در واقع شرح كتاب الشرایع خود مؤلّف است. مؤلف در این خصوص می فرماید: «چون در كتاب شرایع به جهت اختصار بعضی از مقاصد مشتبه شده بود، دست به نوشتن كتاب المعتبر زدم.» در این كتاب علاوه بر مباحث فقه استدلالی به ذكر آراء و نظرات علماء اهل سنت به صورت فقه مقارن پرداخته است. یكی از منابع مهم فقه شیعه به خصوص در فقه استدلالی کتاب المعتبر می باشد كه مورد استفاده علماء و فضلاء حوزه می باشد. مؤلف در این كتاب علاوه بر مباحث عبادات، در اوّل بعضی از مسائل، پاره ای از مباحث اصول فقه را نیز بیان فرموده است. ایشان مباحث عبادات و اصول را به سبك زیبا بحث كرده و نكات فرعی هر باب را به صورت دسته بندی شده و با شیوه ای بی نظیر و مستدل آورده است.

کتاب المعتبر شرحی بر مختصر النافع يا النافع في مختصر الشرايع است. کتاب مذکور علاوه بر مباحث فقهى به طرح خلاصۀ مباحث اصولى پرداخته است و همين‌طور به دليل طرح فراوان مسائل علم رجال، به عنوان يكى از كتاب‌هاى مورد استناد در علم رجال مورد استفاده قرار گرفته است.

شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام تألیف ابوالقاسم نجم‌الدین جعفر بن حسن هذلى، معروف به محقق حلى، محقق اوّل (متوفای 676 ق). این کتاب از بى‌نظیرترین آثار فقهى امامیّه و از مشهورترین و مهم‌ترین آثار بجامانده از محقق حلى (قده) در فقه فتوایی مى‌باشد. این کتاب از زمان نگارش مورد توجه فقهاى عظام واقع شده و شروح متعددى همچون «مسالک الأفهام» شهید ثانى (م 966 ق)، «مدارک الأحکام» سید محمد عاملى (متوفای 946 ق)، «جواهر الکلام» شیخ محمدحسن نجفى (متوفای 1261ق)، «مصباح الفقیه» آقا رضا همدانى (متوفای 1322 ق) بر آن نگاشته شده است. در الذریعة پس از ذکر نام تعدادى از حواشى کتاب این گونه مى‌نویسد: هذا ما حضرنی من الشروح التی لها عناوین خاصة تذکر فی محالها و سیأتی قرب مائة شرح بعنوان شرح الشرائع لیس لها عنوان خاص. این کتاب از زمان نگارش در حوزه‌هاى علمیه تدریس مى‌شده و بیش از هفتصد و پنجاه سال متن درسى حوزه‌هاى علمیۀ شیعه بوده است. اگر چه محقق حلى داراى آثار علمى همچون «مختصر النافع»، «النهایة و نکتها» و «المعتبر» مى‌باشد. امّا شرایع الاسلام به دلیل نظم و ترتیب کم‌نظیر فروعات فقهى و دقت و شیوۀ بى‌نظیر در طرح مباحث از جایگاه خاص و رتبۀ والایى برخوردار است. آقا بزرگ تهرانى در الذریعة دربارۀ این کتاب مى‌نویسد: و کتابه هذا من أحسن المتون الفقهیّة ترتیبا و أجمعها للفروع. مؤلف بعدها شرایع الاسلام را خلاصه نموده و آن را «النافع فی مختصر الشرایع» نامیده است که به «مختصر النافع» مشهور شده است. بعدها نیز مختصر النافع که همچون شرایع الاسلام فقه مختصر و فتوایى است بوسیلۀ محقق حلى شرح استدلالى زده شده است و کتاب المعتبر تدوین و تألیف شده است. از تاریخ دقیق تألیف کتاب اطلاع دقیقى در دست نیست اما بنا به تاریخ اتمام نسخۀ جلد اوّل که به خط شیخ محمد بن اسماعیل بن حسین هرقلى که مربوط به سال 670ق است، تاریخ اتمام شرائع الاسلام قبل از سال 670ق یعنى هفت سال قبل از وفات مؤلف مى‌باشد. به دلیل اهمیت کتاب نسخه‌هاى متعدد خطى از این کتاب چاپ شده است. از اولین چاپ‌هاى این کتاب، نسخه‌اى است که مربوط به سال 1377ق است و در چاپخانۀ خورشید بوسیلۀ مکتبة علمیة اسلامیة چاپ شده است که از مصادر مقابله و تصحیح کتاب موجود مى‌باشد. چاپ دیگر کتاب مربوط به سال 1389ق است که در نجف اشرف چاپ شده است. کتاب موجود بوسیلۀ مؤسسۀ اسماعیلیان در سال 1408ق در قم تجدید چاپ شده و مصحح و محقق آن شیخ عبدالحسین محمد على بقّال مى‌باشد.

كتاب حاضر خلاصۀ كتاب شرايع الإسلام است. يكى از با ارزش‌ترين كتاب‌هاى فقهى محقق حلى به شمار می رود. اين كتاب خلاصه‌اى از يك دوره فقه شيعه است كه حاصل نظريات فقهى مؤلف در كتاب آورده شده و به صورت فقه استدلالى نوشته شده است.

احتمالاً از ابوالقاسم جعفر بن حسن حلي (602-676ق) (محمد آصف فكرت) [الفبائي آستان قدس ص 634]