جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

استاد مطهری و دغدغه اسلام اصیل اثر حمید و علی باقی نصرآّبادی؛ کتاب مشتمل بر چهار بخش است. در بخش اول تحت عنوان «کلیات» اصول اسلام ناب از منظر امام خمینی بررسی و تشریح شده است. در بخش دوم که به «مبانی سیره نظری استاد» اختصاص دارد، به موضوعاتی از جمله یاد خدا و اسلام دین جامع‌نگر، با استفاده از آثار استاد، پرداخته شده است. «سیره علمی استاد» بخش بعدی کتاب را تشکیل می‌دهد که از آثار استاد - در اکثر موارد به صورت نقل قول مستقیم اقتباس شده است. برخی از موضوعاتی که در این بخش آمده عبارت‌اند از: استاد و برخورد با شبهه گران، استاد و مسائل جدید کلامی، شاخص‌های اصیل در آثار استاد (پیرایه زدایی از دامن معرفت دینی, زمان‌شناسی و حضور در زمان و هماهنگی با نیازها، آرمان‌گرایی و مسؤولیت پذیری)، روش‌شناسی استاد در برخورد با تتش‌های فکری و فرهنگی جامعه، استاد و نسل جوان و تأثیر استاد بر آن، شاخص‌های غیرت دینی (حق‌مداری، تکلیف در برابر حقیقت، جسارت و ثبات شخصیت، سوز دینی، حساسیت دینی و برخورد بنیادی)، آزادی، استاد و جریان‌های انحرافی (مارکسیسم، ناسیونالیسم، تحجر، التقاط و اخباری‌گری) و «استاد مطهری پایه‌گذار نهضت بازشناسی اسلام اصیل». در بخش پایانی کتاب گزیده‌ای از سخنان استاد درباره اسلام، از آثار مختلف وی، ذیل عنوان «اسلام‌شناسی از منظر استاد» گردآوری شده است.

از امام مهدی(ع) بیشتر بدانیم تألیف پژوهشگر معاصر، محمد باقری‌زاده اشعری؛ پیامبر(ص) و امامان معصوم در احادیث بسیاری به معرّفی امام مهدی(ع)، چگونگی ظهور و حکمرانی او، دوران طولانی غیبت و پیدایش خرافه‌ها و مهدیان دروغین پرداخته‌اند. مهم تر، این که آنان در سخنان خود، انتظار و شیوه درست آن را بیان نموده و راه نجات و چگونه زندگی کردن در این دوران سخت را ارائه کرده‌اند. هدف از تألیف این کتاب، آشنایی مخاطبان با آموزه‌های پیامبر(ص) و امامان(ع) درباره امام مهدی(ع) است. بدین جهت، برخی از مهم ترینِ این آموزه‌ها در قالب پرسش و پاسخ آماده و در نُه بخش با موضوعاتِ: امام مهدی در ادیان و مذاهب دیگر، زندگانی و ویژگی‌های امام مهدی، غیبت امام مهدی، دیدار با امام مهدی، انتظار فَرَج، نشانه‌های ظهور، رجعت، تعیین وقت ظهور و امام مهدی در زمان ظهور، ارائه شده‌اند. منبع این کتاب، دانشنامه امام مهدی(ع) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ است. روشن است که پاسخ ها در این کتاب به تناسب حجم آن، کوتاه آمده است و خوانندگان محترم می توانند برای دستیابی به مطالب بیشتر، به دانش‌نامه مراجعه نمایند.

درخت امامت در ثمرات و شاخه‏های پربار خود حضرت مهدی (عج) را در بر دارد. نویسنده این کتاب روایات و دعاها و آیات مختلفی را مبنی بر ظهور و قیام حضرت مهدی به عنوان منتقم امام حسین (ع) نقل و ترجمه و تحلیل کرده است. ابتدا شباهتها و مشترکات شخصیت و قیام امام حسین و حضرت مهدی بیان شده بعد زیارت ناحیه مقدسه ترجمه گردیده و از مسئله رجعت دفاع شده و در پایان داستانهایی از تشرفات خواص و علما به آستان آقا امام زمان بیان شده است.

پل گایر یکی از برجسته‌ترین شارحان آثار کانت است. وی تفسیر خاصی از مبحث استنتاج زیباشناختی کانت دارد که نقدهای تأمل‌برانگیزی بر آن وارد بوده است. این تفسیر موسوم است به «تفسیر معرفتی-غیرهنجاری» که به گزاره‌ای از کانت در بند 32 تکیه دارد: «گفتن اینکه 'این گل زیباست'، معادل آن است که بگوییم مدعای [جزئی] آن هرکسی را راضی می‌کند»؛ گایر با استناد به این متن، بر آن است که «استنتاج حکم استتیکی باید استدلالی باشد که برای «نسبت‌دادن» احساس‌های خاص به دیگران در شرایط خاص کافی باشد» و دست‌آخر مدعی می‌شود «تحلیل خود کانت لازم می‌آورد که استنتاج او به جزئیات بپردازد» و به‌زعم او، همین امر استنتاجش را به شکست می‌کشاند. با وصف این، پژوهش حاضر کوشیده است به این دو پرسش پاسخ دهد: 1. دلایل گایر برای طرح تفسیر معرفتی-غیرهنجاری از استنتاج کانت چیست؟ 2. آیا او موفق می‌شود از عهدۀ تبیین استنتاج کانت برآید؟ لذا این پژوهش بر آن بوده تا پس از طرح چندوچون این تفسیر و دلایل طرح آن، کامیابی یا ناکامی آن را در منظورکردن استنتاج کانتی بررسی کند. به نظر می‌رسد گایر با نادیده گرفتن وظایفی که خود کانت بر عهدۀ استنتاج نهاده، نهایتاً نمی‌تواند از عهدۀ تفسیر درست استنتاج کانتی در نقد سوم برآید. روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی بر اساس داده‌های کتابخانه‌ای بوده است.

مقالۀ حاضر به تقریرِ و شرح تحلیل انتقادی کانت از داستان دینی ذبح اسحاق (ع) در کتاب دین در محدودۀ عقل صرف (2001) و نزاع دانشکده‌ها (1798) می‌پردازد. در نگاه کانت، فرمان به قربانی کردن فرزند، اگر ناسازگار با قانون اخلاقی باشد، نمی‌تواند منشأیی الهی داشته باشد. کانت در این نقد، دغدغه‌ای فراتر از الهیات دارد و می‌کوشد از شأن عقل عملی و وجدان اخلاقی در برابر هر ندای مشکوک به امر الهی دفاع کند. از نظر او، پذیرش بی‌چون‌وچرا و بدون تأمل اخلاقی دستورات دینی، به اطاعت کور و زوال مسئولیت فردی در جامعه منجر می‌شود. مقاله نشان می‌دهد که تحلیل کانت از این روایت، بخشی از پروژۀ بزرگ‌تر او در تبدیل دین به امری عقلانی، اخلاق‌محور و آزاد از خرافه و تحمیل نهادهای بیرونی است. کانت با تأکید بر وجدان به‌مثابه تکلیف، دین را فقط زمانی موجه می‌داند که تابع عقل عملی باشد، و بدین‌سان الگویی که از ابراهیم (ع) در این قصۀ دینی ترسیم می‌شود را، برخلاف سنت رایج متألهان و دینداران، نه امری ستودنی که نیازمند نگاهی منتقدانه و همراه با تردید در اصل قصه می‌داند. این مقاله بدین‌سان بر تعلق خاطرِ ژرف کانت به خودآیینی اخلاقی به‌مثابۀ بنیاد فضیلت فردی و نظم اجتماعی تأکید می‌ورزد.

خودآیینی هدفی محوری در تربیت دورۀ جدید است. شخص خودآیین کسی است که در قید موانع بیرونی نباشد، و تحت تعریفی مشخص، افکار و کنش‌های او به خودش تعلق داشته باشد. با این وجود نگرش فردگرایانۀ سنت لیبرال به تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی پرسش از خودآیینی باشد. ما باید بتوانیم به چالش‌های نظری و عملی که تکنولوژی‌ در ارتباط با خودآیینی به وجود آورده است پاسخ دهیم. پساپدیدارشناسی دیدگاهی بدیع در این زمینه به ما ارائه می‌دهد. ما در این پژوهش ابتدا به روش تحلیل مفهومی به تطبیق مضامین اساسی خودآیینی با نظریه پساپدیدارشناسانه پرداخته‌ایم. بر این اساس تکنولوژی‌ها هیچ گاه اشیائی بیگانه با انسان نبوده‌ بلکه همزیست انسان‌ها هستند و لذا سوژه انسانی نمی‌تواند از تکنولوژی‌ها کاملا مستقل باشد. با این وجود اگر قصدیت‌های پنهان تکنولوژی درک نشده و برای مواجهه با آن پیش‌بینی‌های لازم انجام نگیرد، ممکن است مخل خودآیینی انسان‌ و فرآیندهای تربیتی باشد. پیشنهاد اصلی این پژوهش فهم خودآیینی مبتنی بر روابط درهم‌تنیده انسان با تکنولوژی در جهان جدید است. در عصر تکنولوژی‌های هوشمند و همه جا حاضر، خودآیینی در افقی جدید از امکان‌های تحقق خویشتن فهم و ارزیابی می‌شود. لذا باید چارچوب‌های نظر و عملی را شکل داد که به زیستن خلاق با تکنولوژی منجر می‌شود. بازتعریف نقش عادات تکنولوژیک در تربیت، پرورش مهارت‌های تکنولوژیک و خویشتن‌ورزانه در ارتباط با تکنولوژی‌ها و طراحی فضا-زمانِ زیست کودکان و نوجوانان، مبتنی بر فهم پساپدیدارشناختی از روابط انسان و تکنولوژی، راهبردهای اصلی در پیاده‌سازی این نگرش‌اند

ما در میان دغدغه‌های اخلاقی‌مان هم دغدغه‌های بی‌طرفی داریم و هم دغدغه‌های طرفداری. در همین راستا هر نظریۀ اخلاقی از جمله نظریه‌های بی‌طرفی‌گرایانه باید به‌نحوی میان این دو دغدغه جمع کند. پرسش پایۀ این مقاله این است که آیا «ارزش برابر نهادن بر همۀ افراد» با «ارزش نهادن بر انگیزه‌ها و دلیل‌های طرفدارانه و بر افراد خاص (طرفداری عمیق)» قابل جمع است؟ هدف مقاله، یافتن و نیز تحلیل و تبیین پاسخ نظریۀ اخلاقی بی‌طرفی‌گرایانۀ کانتی به این پرسش بوده است. زیرا این نظریه، در راه آشتی دادن بی‌طرفی و طرفداری با موانع مهمی روبروست. یکی، تأکید آن بر «انگیزۀ وظیفه» که با «انگیزه‌های طرفدارانه» در تعارض است. دیگری، تأکید آن بر ارزش انسانیت در شخص‌ها است که به نظر می‌رسد ارزش اخلاقی افراد خاص را نفی می‌کند حال آن که در طرفداری ما بر فردهای خاص یعنی به‌خاطر ویژگیهای فردی آن‌ها ارزش می‌نهیم. نتایج مقاله، به‌طور کلی، این بوده است که مدافع نظریۀ کانتی در دو گام می‌تواند ارزش دلیل‌ها یا انگیزه‌های طرفدارانه و ارزش افراد خاص را تبیین کند. گام نخست این است که کانت علاوه بر انگیزه وظیفه، انسان‌ها را نیز بر اساس انسانیت و طبیعت عقلانی آن‌ها دارای ارزش والایی به نام کرامت می‌داند؛ بر این اساس، باید انسان‌ها را بزرگ بداریم. گام دوم، تأمل دربارۀ «توانایی وضع هدف‌ها»، یکی از مهمترین مؤلفه‌های انسانیت و طبیعت عقلانی، است. بزرگ‌داشت یک شخص در موقعیت‌هایی که با کسی رابطۀ فردی داریم نیازمند توجه به هدف‌هایی است که می‌دانیم او دارد، وگرنه توانایی او برای وضع هدف‌هایش را بزرگ نداشته‌ایم. روش پژوهش، جستجو و در واقع استخراج ایده‌ها و مفاهیم «پنهانِ» مربوط به موضوع «طرفداری» از نظریۀ اخلاق کانتی بوده است زیرا دغدغه‌های «آشکار» این نظریه ــ‌که در عصر جهان‌شامل‌گرایی مدرنیت مطرح شده است‌ــ عمدتاً «بی‌طرفی‌گرایانه» بوده است.

مشاورۀ فلسفی، یکی از راه­های کاربست فلسفه در عمل بوده و در جهان امروز، پاسخگوی برخی مشکلات روحی و روانی است که با روان­شناسی قابل حل نیست. این گونه از مشاوره، رویکردهای متنوعی دارد. معرفی رویکرد لاهاو به دلیل عنصر تعالی فلسفی، جایگاه ممتازی میان رویکردها داشته و برای استفاده­های نظری و عملی، مستلزم تبیین مبانی، اهداف و روش­ها است. این، در حالی است که دیدگاه وی در شکل کنونی آن به طور غیر نظام­‌مند در آثار او پراکنده­ ­است. تا جایی که میلز آن را به خلط نظریه و روش، متهم می‌­کند. چنین پراکندگی، مقاله حاضر را ضروری می­‌نماید. از این­رو مسئله تحقیق، آن است که چگونه می­توان با استفاده از مبانی فکری لاهاو دیدگاه او درباره روش و اهداف مشاوره فلسفی را به روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه اصول مبنایی، تبیین و تحلیل کرد؟ طبق یافته­های این پژوهش، از نگاه لاهاو، «حکمت­جویی»، «خودادراکی» و «خودتحولی»، اهداف مشاوره فلسفی هستند که با استفاده از مبانی او در طول «ژرفناجویی» قرار می­‌گیرند. نگارندگان، روش لاهاو را با «دیالکتیک»، مفهوم‌­سازی کرده و در دو محور «روش‌­شناسی عبور از الگو» و «بررسی تضاد دیالکتیکی» در مراحل مختلف تحول به آن پرداخته‌­اند. این دو محور با اصول مبنایی «مفهوم تحول» و «تفسیر جهان­بینی مبتنی بر اراده»، تحلیل شدند. به حسب تتبع نگارندگان در میان آثار فارسی و غیرفارسی، اثر حاضر، اولین اثری است که به هدف رفع اتهام لاهاو از خلط بین نظریه با روش و فراهم آوردن زمینه نقد منصفانه از آن نگاشته شده­ است.

هدف: نوشتۀ پیش‌رو به تحلیل و ارزیابی انتقادی مفهوم «بیلدونگ» در اندیشه ویلهلم فون هومبولت می‌پردازد و می‌کوشد بنیان‌های لازم برای درک درست این ایده را بر پایه آثار اصلی او فراهم آورد. در آغاز، دشواری‌های تفسیر و ترجمه مفهوم «بیلدونگ» بررسی می‌شود تا نشان داده شود که این مفهوم، به‌دلیل عمق فلسفی و فرهنگی خود، به‌سادگی قابل انتقال به زبان‌ها و زمینه‌های دیگر نیست و نیازمند رویکردی دقیق و متناسب با بستر فکری هومبولت است. بحث و نتیجه‌گیری: در این بخش، برای عبور از دشواری‌های مرتبط با مسأله ایده یا مفهوم «بیلدونگ»، روشی مبتنی بر تحلیل مفهومی با تعدیلاتی جزئی پیشنهاد شده است. سپس اندیشه هومبولت در صورت‌بندی و ارائه ایده «بیلدونگ» در بستر چهارچوب‌های کلان فکری و تاریخی زمانه او بررسی می‌شود؛ زیرا به باور ما، فهم دقیق دیدگاه‌های او بدون توجه به این زمینه‌ها ممکن نیست. در ادامه، بر پایه برخی آثار هومبولت، بنیان‌ها و ساختار مفهوم «بیلدونگ» توضیح داده می‌شود و نشان داده می‌شود که وحدت و انسجام اندیشه هومبولت تنها در پرتو آنچه می‌توان «متافیزیک بیلدونگ» نامید قابل درک است؛ نگرشی فلسفی که می‌کوشد ماهیت و جایگاه مقولات بنیادینی چون انسان، جهان، دانش و کنش انسانی را به‌صورت مابعدالطبیعی و منسجم تبیین کند.