جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

أصول العقيدة الإسلامية مجموعه‌ای است از اصول عقاید اسلامی که توسط احمد بن محمد طحاوی (239-321ق)، تقریر گردیده و توسط عبدالمنعم صالح علی عزی (1357- 1446ق) جمع‌آوری و به همراه منتخباتی از شرح علی بن ابی‌العز اذرعی (علی بن علی ابن ابی‌العز) (731- 792ق) بر این اصول عقاید، منتشر شده است. نقطه شروع در روند کنونی اصلاحات اسلامی، تعریف صحیح آموزه‌های توحیدی و عاری ساختن آن از آلودگی‌ها و بدعت‌هاست. همین امر، انگیزه اصلاح و عرضه اثر حاضر به شکل کنونی، توسط عبدالمنعم صالح بوده است. از آنجایی که علما و فقهای بسیاری متفق‌القولند که مجموعه عقاید امام طحاوی، بر اساس اصول عقاید اهل سنت، عقایدی صحیح و پایبند به برداشت‌های سلف صالح و به دور از تأویل، تمثیل و تعطیل است و از طرفی شرحی که قاضی ابن ابی‌العز اذرعی (ابن ابی‌العز، علی بن علی) بر این عقاید نوشته، معنای مدنظر طحاوی را به درستی درک کرده و در آن اهتمام کامل به تقرب به نصوص قرآن و حدیث وجود داشته و در موارد اخلاف نظر، به دور از اعمال سلیقه‌ها و علایق شخصی، نظر اکثریت فقها اولویت داده شده است، بدین‌جهت در اثر حاضر، این اصول عقاید و شرح آن، در یک مجموعه، در اختیار خواننده قرار گرفته است. «ألعقيدة الطحاوية» که همراه با منتخباتی از شرح آن در اثر حاضر، عرضه گردیده، آنچنان که در مقدمه بدان اشاره شده، اثر ارزشمندی است که علی‌رغم حجم کم و کوچک آن، فواید و اهمیت فراوانی داشته و بر اساس روش سلف و بدون انحراف از اصول و عقاید اهل سنت، تدوین شده است. آنچه در این شرح ارزشمند قابل ملاحظه بوده و جلب توجه می‌کند، اعتماد و تکیه مکرر ابن ابی‌العز بر سخنان و اقوال امام ابن قیم جوزیه است، بدون اینکه صریحا به این موضوع، اشاره‌ای داشته باشد، تا جایی که گاهی صفحاتی از آثار او را نقل می‌کند که ماهیت شخصیت وی را آشکار می‌سازد؛ شخصیتی که از تقلید مبرا و وابسته به جریان ابن تیمه است. روش تدوین مطالب کتاب، بدین صورت است که قسمت‌هایی از شرح، ذیل عبارات «قال الامام الطحاوي...»، «قال الطحاوی» و «قال»، انتخاب و در اختیار خواننده قرار گرفته است.

موضوع مورد بحث در این کتاب عبارت است از الهيات به معناى اخص شامل بخش‌هاى واجب و صفات و افعال او و نبوّت و معاد.

أشراط الساعة و ذهاب الأخيار و بقاء الأشرار، نوشته ابومروان عبدالملک بن حبیب بن سلیمان سلمى (238 یا 239-174ق)، عالم اندلسى مالکی‌مذهب است که نشانه‌های روز رستاخیر را در احادیث یافته و برشمرده است. این کتاب با پژوهش «عبدالله عبدالمؤمن غماری حسنی» و تقریظ محمد ادریسی تمسمانی عرضه شده است. نویسنده، نشانه‌های روز رستاخیز را دسته‌بندی نموده و با عباراتی همچون: «رفتن آدمیان نیک‌کردار»، «پدید آمدن شرایط گوناگونی که رستاخیز را شکل می‌دهند»؛ «بیرون‌شدن دابّة الأرض»، «فرود آمدن عیسی بن مریم(ع)» و «بیرون ‌شدن دجّال» عنوان داده است. ‏این کتاب، تک‌نوشته‌ای است که با این نام و با این اسلوب نگارش، در آثار پیشینیان دیده نمی‌شود. البته مطالب سُست و برخی اسرائیلیات در آن به چشم می‌آید. ‏همچنین، این نسخه، تحریف و تصحیف بسیاری را در بر دارد که اینها یا از کوتاهی نسخه‌نویسان و یا ناشی از حافظه ضعیف و فزونی غلط مؤلف است. محقق در بخش نخست کتاب، مباحثی را در شرح حال نویسنده و داوری‌هایی که در باره نقاط قوت و ضعف او در شناخت حدیث درست از سقیم داشته‌اند، بازنمایی موضوع و اهمیت کتاب، بررسی انتساب کتاب به عبدالملک بن حبیب، دستیابی و بهره‌جویی از نسخه عکس‌برداری‌شده‌ای از روی نسخه اصلی که در گنجینه کُتب محمد بوخبزه حسنی بوده است و وانمایی میراث نویسندگان مغرب اسلامی درباره فتنه‌ها و رخدادهای بزرگ و سهمگین نوشته است‏. شیوه نویسنده با توجه به عصری که می‌زیسته است، شناخته می‌شود؛ او نویسنده‌ای در قرن طلایی اسلام است. البته در این قرن، میان دو دانش حدیث و فقه جدایی افکنده شد؛ بدین‌گونه که محدّث، ماده حدیث را فراهم می‌آورد و فقیه آن را در جای ویژه آن می‌نشاند. ازاین‌رو، گروهی از راویان پدید آمدند که از محتوا و اسناد حدیث (مانند درجه درستی و متصل و مرسل‌ بودن آن) شناخت کافی نداشتند. عبدالملک بن حبیب محدثی بود که در کار حدیث، از روش پیشینیان و شیوه محدثان بهره جست؛ ازاین‌رو، هر حدیثی را با اسنادش (یعنی به طریق تحدیث و اِسناد) در کتابش آورده، اما فراتر از آن نرفته است؛ زیرا در همه و یا بیشتر اِسنادها، سندهای میان راوی و رسول‌الله(ص) منقطع شده‌ است. پس، گاهی در رأس و میانه سند افتادگی دیده می‌شود و گاهی، مؤلف روایت را به‌طور مستقیم از پیامبر(ص) روایت کرده است. البته، با این روش روایی، جنبه تفسیری برخی آیه‌های قرآنی فزونی گرفته و همراهی تعلیقه‌های مؤلف را بر آنچه در احادیث باب آمده است و نیز شرح او را بر برخی اصطلاح‌های متن در پی داشته است. محقق در این اثر، به‌رغم فزونی تحریف و تصحیف متن، صواب‌دیدهای شیخ بوخُبزه را درج نموده است. البته به دلیل فزونی آن‌ها به ارزیابی‌اشان نپرداخته است و به‌جای آن، به تصویبات دیگران اشاره نموده است. او چنانچه برای واژه‌های متن در کتاب‌های روایی یا رجالی و مانند اینها، مخرَّجی یافت شود، درستِ آن‌ها را ثبت نموده است و چنانچه به مخرَّجی دست نیافته باشد، واژه را بر همان اصل خود وانهاده است. البته، این کارها را با مشورت با دو استاد (شیخ حسن علمی و شیخ بوخُبزه) انجام داده است. ‏محقق، کتاب را با درج فهرست‌هایی از آیه‌ها، حدیث‌های نبوی(ص)، مصدرها و منابع به پایان برده است.

أدب الزائر لمن يَمَّمَ الحائر به بيان آداب زيارت امام حسین(ع) اختصاص دارد. این اثر به زبان عربى و با تحقيق سيد‌ ‎نجاح جابر سلمان الحسينى منتشر شده است.

"المعالم" جزء آثار نسبتا کوتاه فخرالدین رازی (متوفی 606) است که ظاهرا آن را در سال‌های پایانی عمر خویش تالیف کرده است. متنی که امروز از معالم باقی است شامل دو قسم، یکی در اصول دین و دیگری در اصول فقه است؛ ولی به طور دقیق مشخص نیست که کتاب در اصل شامل چند قسم بوده است. فردی به نام "کاتبی" رساله‌ای به نام "اسئله" نوشته است که حاوی حواشی انتقادی‌اش بر کتاب معالم است. وی در سراسر حواشی خود سعی کرده به متن معالم نزدیک بماند و جزئیات استدلال رازی را نقد کند. فردی به نام ؛"ابن کمونه" نیز رساله‌ای مشتمل بر تعلیقات‌اش بر حواشی انتقادی کاتبی و نیز در نقد معالم نوشته است. ابن کمونه در مقدمه‌ی خود بیان می‌کند: با آن که معالم یکی از سودمندترین و دقیق‌ترین آثار مختصر فخررازی است، برخی از مواضع نویسنده در آن به خوبی بیان شده است و اضافه می‌کند که او حتی پیش از دیدن "اسئله" قصد نقد کردن کار رازی را داشته است. بنابراین کار او هم پاسخی بر نوشته‌ی کاتبی و هم نقدی بر معالم رازی است. کتاب حاضر به زبان عربی شامل سه متن است: متن المعالم اثر فخرالدین رازی، متن "اسئله" نوشته‌ی نجم‌الدین کاتبی بر معالم، و تعلیفات ابن کمونه در جواب کاتبی همراه با حواشی مستقیم وی به قسم اصول دین کتاب.

آینده جهان از دیدگاه ادیان به بررسى و تحلیل نظریات ادیان مختلف؛ از جمله زرتشتى، یهودیت، مسیحیت و اسلام پیرامون آینده جهان پرداخته است.

أخبار الزمان و من أباده الحدثان و عجائب البلدان و الغامر بالماء و العمران یا «...الحدثان من الامم الماضیة و الجیال و الممالک الدائرة» اثر مورخ کبیر ابوالحسن علی بن حسین مسعودی (متوفی 346ق). اصل کتاب مفقود شده و کتاب حاضر منسوب به مسعودی است. اخبار الزمان اولین و بزرگ‌ترین کتاب مسعودی در تاریخ است. بیشتر مورخان قدیم که از مسعودی سخن گفته‌اند، اخبار الزمان او را از آثار مهم او برشمرده‌اند، ولی در زمان حاضر پاره‌ای مورخین و فهرست‌نگاران از جمله جرجی زیدان، یوسف الیان سرکیس، شیخ آقابزرگ، کارل بروکلمان و... از آن کتاب یاد کرده‌اند. دانشمندان یادشده گمان برده‌اند نسخه‌‌ای که در سال 1938م به چاپ رسیده (نسخه حاضر) همان کتاب اصلی و یا بخش اول آن است. اما ظاهراً کتاب اخبار الزمان اصلی به شکل کامل آن در 20 مجلد در جامع ایاصوفیا در قسطنطنیه موجود بوده و تاکنون مفقود مانده است. البته عبدالله صاوی معتقد است که خود مسعودی کتاب را خلاصه کرده است‏. اهمیت این کتاب بدین جهت است که مسعودی در «مروج‌الذهب» و «التنبیه و الاشراف» فراوان این کتاب را ستوده و به آن ارجاع داده است.‏ مشروح‌ترین وصف‌ اخبار الزمان حقیقی را مسعودی‌ در مروج‌ الذهب به‌ دست داده و گفته است که او‌ در‌ این کتاب از این‌ها سخن گفته:«...شکل زمین، شهرها و عجائب آن، دریاها‌، بیابان‌ها‌، کوه‌ها، رودها، معادن بدیع، انواع چشمه‌ها‌، اخبار جنگل‌ها، جزیره‌ها، دریاچه‌ها‌، اخبار‌ ابنیه بزرگ، ساختمان‌های مشرف، ذکر‌ شأن‌ مبدأ آفرینش، اصل نژادها، اختلاف وطن‌ها، رودهای تبدیل شده به دریا، دریاهایی که‌ خشک‌ شده‌اند، خشکی‌هایی که به‌مرور ایام‌ دریا‌ شده‌اند... دلیل فلکی‌ و طبیعی‌ آن، تقسیم اقالیم بر اساس ویژگی‌ ستاره‌ها، محدوده نواحی و مناطق، تفاوت مردمان قدیم، اختلاف اینان در مورد آغاز تاریخ، اوضاع‌ هند‌ و انواع ملحدان و سخن دین‌داران در مورد‌ اینان‌، اخبار پادشاهان‌ گذشته‌ و امت‌های‌ حاضر و قرون گذشته... اخبار‌ پیامبران، رسولان و رسالت پیامبر(ص)تا سال 332 ه یعنی خلافت المتقی اللّه عباسی»‌‏ از مقایسه مطالب و لحن آن با آثار دیگر مسعودی تفاوت زیادی دیده می‌شود: بسیاری از مندرجات آن خرافی و افسانه است. برخلاف مروج‌الذهب و التنبیه و الاشراف که این‌گونه مطالب در آنها کمتر دیده می‌شود.‏

آموزه نجات از دیدگاه علامه طباطبایی با نگاهی به دیدگاه رایج مسیحیت، تألیف مصطفی آزادیان، در اصل پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد نویسنده در مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) بوده که در قالب کتاب منتشر شده است. کتاب در سه بخش کلی نوشته شده است. مؤلف در این کتاب می‌کوشد به سه پرسش اصلی ماهیت نجات چیست؟، عوامل نجات کدامند؟، نجات چه آثار و نتایجی در پی دارد؟ و دو پرسش فرعی تفاوت‌های نگره اسلامی و مسیحی در مورد آموزه نجات کدامند؟ و مسیحیت درباره آموزه نجات با چه چالش‌هایی روبه‌روست؟، پاسخ گوید. روشی که مؤلف در این نوشتار درپیش گرفته، روش تحقیق در مباحث علوم نظری است؛ یعنی با استفاده از روش‌های استدلالی و تحلیلی و به‌کارگیری تحقیق کتابخانه‌ای، دیدگاه‌های علامه طباطبایی را بررسی کرده است و به منظور رعایت انصاف علمی ابتدا به مطالعه و تحقیق در کتاب مقدس به‌ویژه عهد جدید و کتاب‌های کلامی مسیحیت پرداخته و پس از تأمل و تفکر، نظریه مسیحیت درباره نجات را، تنها با استناد به منابع اصلی مسیحیت، نوشته است. سپس برای کشف دیدگاه علامه طباطبایی به تفسیر المیزان فی تفسیر القرآن مراجعه کرده و به مطالعه بخش‌هایی از آن درباره موضوع تحقیق پرداخته است. آنگاه به‌طور مستقل و بدون توجه به دیدگاه رایج در مسیحیت نظریه علامه طباطبایی را درباره نجات و رستگاری بیان کرده است. در پایان به نقد دیدگاه مسیحیت از منظر علامه طباطبایی در مورد موضوع نجات با استفاده از تفسیر و کلام ایشان پرداخته است