جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

هانس‌گئورگ گادامر و دونالد دیویدسون دو تن از متفکرانی هستند که استعاره را در ساحت فلسفه مفهوم‌پردازی می‌کنند. هدف پژوهش حاضر بررسی مفهومِ «استعاره» به‌مثابه مدخلی برای نیل به حقیقت از منظر دو فیلسوف یاد شده است. یافته‌های پژوهش؛ افقی را پیش‌روی ما می‌گشایند تا در پرتو امتزاج افق‌های گادامر و مفهوم مفاهمه دیویدسون؛ انسان را به‌مثابه موجودی مفسر فهم کنیم که در تلاشی مداوم برای رسیدن به فهمِ حقیقت است. هر دو فیلسوف معتقداند که فهم ، تفسیر و استعاره مبتنی بر زبان هستند، با این تفاوت که نزد گادامر، استعاره به‌صورت هستی‌شناختی و در چارچوب کاربرد فهم، که همان تفسیر است، بنیادگذاری می‌شود. فهم همواره تفسیری متضمن کاربرد است-، از سویی دیگر نزد دیویدسون، استعاره در قامتی معرفت‌شناختی صورت‌بندی شده و در واقع آنچه به عنوان معنای استعاری شناخته می‌شود، معنا نیست، بلکه کاربردی خاص از آن است. پرسش اصلیِ جستار حاضر به چگونگی بنیادگذاریِ مفهوم حقیقت از خلال کارکرد استعاره می‌پردازد؟ بر اساس روش توصیفی-تحلیلیِ صورت پذیرفته شده بیان می‌شود که: استعاره نزد گادامر کارکردی فلسفی و فراگیر دارد، اما نزد دیویدسون در قامت آرایه‌ای ادبی ظاهر می‌شود. با این‌حال استعاره می‌تواند ذیل مفاهیم «افق» از منظر گادامر و «جهان مشترک» از منظر دیویدسون، مدخلی برای تبیین حقیقت باشد. همچنین، بنیادگذاری مفهوم حقیقت به‌واسطة استعاره، نوآوری جستار حاضر لحاظ می‌شود.

تصویر چند پاره از «من» هیوم دست‌مایه‌های نقد و رد بلندپروازی‌های دکارتی را برای کانت مهیا کرد، اما او کوشید باردیگر موجودیت «من» را به نحو عقلانی بازیابی کند. جستار حاضر فرآیند ساخت مفهومی را بحث می‌کند که در آن من حضور از پیش کاملش را از دست می‌دهد، لیکن در جریان فعل و تحقق اراده‌اش نقش ضروری خود را اثبات می‌کند. توضیح این معنا، با توجه به نقدهای مورد تأیید کانت، به نحو شگفت‌انگیزی، به پژوهش‌های غایت‌شناختی می‌انجامد. در واقع، فراروی توضیح خودانگیختگی سوژه از چارچوب روابط علّی در وجه نظری، در نهایت با حفظ ضوابطی چنین پژوهشی را از مسیر عقل عملی و مباحث زیباشناختی ایجاب می‌کند. این روند با توجه دادن به مفهوم غایت‌مندی به عنوان شرط امکان احکام تأملی گشوده می‌شود. از این رهگذر سوژه به مثابه فاعلیت شناختی، عاملیت اخلاقی و آفرینش‌گری هنری نمودار می‌شود. «من» متمایز از محتوای آگاهی، وحدت‌بخش داده‌های حسی و بنیانگذار شناخت، به‌مثابه فاعل آزاد شرط باید اخلاقی و سازندۀ قاعدۀ آن، و به‌مثابه داراندۀ قریحۀ هنری آفرینش‌گر و قاعده‌بخش طبیعت است. این خوانش ضمن نشاندن اجزای به ظاهر گسستۀ نظام انتقادی کانت در کلی واحد، نشان می‌دهد چرا تاریخ اندیشه پس از وی دیگر نه از من به مثابه موجودیتی پیشین بلکه عاملیتی در پیش سخن می‌گوید.

این اثر پيرامون مسائل كلامى و اصول اعتقادات است. شامل 30 باب از مباحثى چون احكام نظر، حدوث عالم، صفاتى كه براى خداوند واجب است، در اثبات نبوت، اصول عقائد و اقسام آن، آجال، رزق، امر به معروف و نهى از منكر، قيامت، ثواب و عقاب و مسائلى كلامى از اين دست، بحث مى‌كند.

اسماءالله الحسنی، معانیها و خواصها، نوشته حبیب‌الله شریف کاشانی(1340-1260ق) فقیه، اصولی، مجتهد، شاعر متخلص به «سالک» است. این رسالۀ مختصر، در بیان برخی از معانی نام‌های نیک الهی و سودمندی‌ها و خاصیت‌های آن‌‌ها است و با ترجمه عربی ه.ج الحسینی و به کوشش حسین جهاد الحسانی عرضه شده است. مؤلف می‌گوید: این اثر را از منبع‌های معتبر برگرفته است که خاصیت پاره‌ای از آن‌ها تجربه گشته است. او با استناد به این حدیث نبوی «به‌درستی که برای‌خدا نَود و نه نام است. هرکس آن‌ها را برشمرد، بهشت بر او واجب می‌شود»، تک‌تک نام‌های خداوند را عنوان زده، آن واژه‌ها را معنا و تفسیر نموده، خاصیتشان را بیان کرده، نحوۀ تحفظ بر آن‌ها را گوشزد نموده، و جدولی از حرف‌های آن واژه‌ها را به حروف ابجد و تکسیر آن‌ها و نشاندنشان در مربع اعداد ابجدی در قالب نقش، لوح و تعویذ (مربعی با نه شانزده یا بیست و پنج‌خانه) و در اَشکال چهارضلعی‌ و بیضی‌ ایجاد کرده و کاربردشان توضیح داده است.‏ «ملا حبیب‌الله بخشی از چهارچوب هندسی حروفی و رقومی خود را باتکیه‌بر آرا و نظرات شیخ رجب بُرسی(813-743ق) پایه‌گذاری می‌کند و معارف حروفی و عددی جداول و مکنونات مفهومی خواص اسماء الهی را بر اساس عقاید مبنایی «رسالة اللّمعة من اسرار الأسماء و الصفات و الحروف و الآیات و الدعوات» از شیخ رجب بُرسی، با تشریح ویژگی‌های هندسی جداول حروفی و رقومی نام‌های مبارک الهی تبیین می‌سازد و موثوقاً و موثّقاً بر این معارف و مفاهیم تکیه کرده و به‌گونه‌ای شیوا مشتاقان و علاقه‌مندان را مجذوب عرصۀ ملکوتی اذکار و اوراد و آیات برگزیده می‌نماید.»‏ گفتنی است که ترجمه عربی متن کتاب، مبنایی برای برگردان آن به فارسی قرار گرفته است؛ محمد رسول دریایی، مترجم فارسی اثر می‌گوید: «وقتی به نسخۀ فارسی آن دست پیدا کردم، نثر آن را مغلق و پیچیده و تصاویر را در هم و مغشوش یافتم. مبنا را ترجمۀ عربی کتاب -که حقیقتاً منقّح و سلیس تعریب گردیده بود- قرار دادم».

کتاب حاضر حاصل طرح پژوهشى است که با حمایت المعهد العالمى للفکر الاسلامى انجام و منتشر گشته است و هدف از انجام دادن آن تهیه کتاب درسى دانشگاهى در حوزه اصول تربیت اسلامى بوده است.

اسلام انقلابی و انقلاب اسلامی، نوشته ابوالفضل عزتی، با هدف بررسی علمی مبانی اسلام و ارزش‌های انقلابی اسلامی، به رشته تحریر درآمده است؛ چراکه زیربنای انقلاب اسلامی، اسلام انقلابی است که تمام ابعاد آن باید شناخته شود، تا ارزش انقلاب اسلامی نیز آشکار گردد. در بخش اول کتاب بیان شده که با توجه به مفهوم انقلاب در اصطلاحات غربی، که سیر تکاملی حکومت را یک سیر دایره‌وار و دورانی می‌دانند، مفهوم اسلامی انقلاب با تغییر و تحول دورانی تطابق ندارد. زیرا در اسلام حکومت و قدرت در خدا منحصر است و سیر دورانی ندارد و مسیر تاریخ یک سیر تکاملی است. بنابراین، انقلاب اسلامی نیز یک انقلاب تکاملی است، نه انقلاب بسته و دایره‌وار. انقلاب اسلامی یک پدیده مستقل و مجزا از اسلام نیست و دارای سه شرط اصلی: انقلاب فکری، انقلاب در عامه و ناس، و انقلاب در درون افراد از راه تزکیه است. وی اصول کلی انقلاب اسلامی و مشخصات انقلاب اسلامی را در ده ویژگی توصیف نموده، می‌گوید که مشروعیت انقلاب اسلامی از خود اسلام به دست می‌آید. نویسنده قرآن، سنت، اجتماع و عقل در نزید شیعه و قیاس را از منابع حقوق سیاسی اسلام برشمرده است. او عقیده دارد که داوری‌ها و عهدنامه‌ها و قول و فعل خلفای راشدین و سایر امور، در صورتی که مورد تأیید منابع چهارگانه باشند، از منابع حقوق سیاسی به شمار می‌آیند. انحصار حاکمیت به الله، مسئولیت فردی، اجتماعی و دولتی، از انواع مسئولیت‌های سیاسی برشمرده شده، که در طبیعت سیاسی اسلام انقلابی وجود دارد و آن اسلامی متعادل است که در آن جنگ و صلح، تکامل و تغییر، عقل و احساس وجود دارد. نویسنده در قسمتی از کتاب خویش، اصول کلی سیاست در اسلام را با ده ویژگی توصیف کرده و در بحث از عوامل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دخیل در انقلاب، آنها را به عنوان عناصری تأثیرگذار در انقلاب توصیف کرده است. ماهیت انقلاب، همانا اسلامی بودن آن است و ارزش‌های معنوی و اخلاقی اسلام، انقلاب اسلامی را به پیروزی رساند. در فصول بعدی، این ارزش‌های اخلاقی و معنوی به تفصیل بررسی شده است، که در آن به توحید، معاد، ارزش‌ها و اصول جهانی و بین‌‎المللی اسلام و نظام سیاسی آن را به عنوان اصول انقلاب اسلامی و اسلام انقلابی شمرده شده، و به همین جهت، از امت جهانی اسلام، اقلیت و اکثریت و مفاهیمی نظیر دارالفکر و دارالاسلام بحث کرده است. عزتی در فصول هشتم و نهم کتاب خود، به بحث از خودجوشی و پویایی اسلام پرداخته و آن را یکی از اصول اساسی اسلام دانسته است. به گفته او، اعتقاد به مفهوم و اهمیت تاریخ، یکی از اصول و سنت‌های انقلابی – اسلامی است؛ زیرا مسلمانان هدف تاریخ را استقرار حاکمیت الله و حکومت عدل و استقرار امت اسلامی می‌دانند و اعتقاد به مهدویت یکی از مفاهیم و موضوعات اساسی مکتب شیعه است. نویسنده در بخش دوم کتاب، امامت و رهبری را در تشیع بررسی کرده است. اعتقاد به امامت، بر اساس اصل وحدت دین و سیاست استوار است و مسئله ولایت فقیه نیز تداوم آن اساس مذهبی است. وی خلافت را بر اساس تجزیه سیاست از دین و جدایی رهبری دینی از رهبری سیاسی، و انحصار مسئولیت سیاسی در خلافت و خلفا ارزیابی نموده است و لذا ویژگی مکتب تشیع، پویایی و تلاش و اجتهاد است. فقه و مجتهدان امنای امت و جانشینان پیامبر(ص) و مسئول استقرار حکوم اسلام و امت اسلامی هستند. لذا مؤلف بحثی تفصیلی در باب ولایت فقیه و دیدگاه‌های مطرح شده درباره آن ارائه کرده است. نویسنده دخالت بیگانگان در ایران و رهبری علما و مبارزه آنها علیه بیگانگان، و وقوع انقلاب اسلامی را از این بعد بررسی کرده است. پیامدها و تأثیر انقلاب اسلامی ایران، آخرین موضوعی است که در کتاب بدان پرداخته شده و دیدگاه‌های منفی و مثبت درباره اسلام و انقلاب اسلامی تجزیه و تحلیل شده است.

اصول دين يا اصول خمسه و خوف و رجاء تألیف ميرزا حسن لاهيجى یکی از شش رساله فارسی با نام رسائل فارسی به چاپ رسیده است. این كتاب در اثبات اصول خمسۀ شيعه؛ يعنى توحيد، عدل، نبوت، امامت و معاد مى‌باشد. در این كتاب مؤلف با استفاده از براهین عقلى و دلائل نقلى و اخبار اهل‌بيت اصول پنج‌گانۀ شيعه را اثبات مى‌نمايد. اين كتاب از پنج فصل تشكيل يافته كه عبارتند از: توحيد: در این فصل مؤلف توحيد را تعريف نموده و وجود حضرت حق جل جلاله را روشن‌تر از آن دانسته كه نياز به اقامۀ دليل باشد. عدل: در این فصل عدل را تعريف نموده و مراد شيعه را از عدل الهى بيان مى‌نمايد. نبوت: در این فصل نبوت را تعريف نموده، خاتميت پيامبر(ص) را بيان و به معجزات آن حضرت اشاره نموده است. امامت: در این فصل مؤلف ابتداء امامت را تعريف كرده، سپس مفصل‌تر از فصول قبل به اثبات امامت ائمۀ اثنی‌عشر مى‌پردازد. معاد: در این فصل مؤلف معاد را تعريف نموده و از سكرات موت، قبور، برزخ تا قيامت، روز قيامت، صفات دوزخ، احوال اهل دوزخ، صفات بهشت و حال اهل بهشت بحث مى‌كند. اين كتاب برای عموم مردم نوشته شده است و در بحث‌هاى توحيد، عدل و نبوت اختصار فقط این اصول را تعريف نموده و براهینى در اثبات آنها ذكر نكرده است.تنها در بحث امامت به چند دليل نقلى جهت اثبات امامت امیرالمؤمنین(ع) اشاره نموده است. قسمت پنجم كتاب؛ يعنى فصل معاد، از لحاظ حجم برابر است با چهار فصل قبل. مؤلف در این فصل مطالب را مفصل‌تر از فصل‌هاى قبل بيان نموده است.

اسرار غدير: گزارش تحليلی از واقعه غدير خم، متن کامل و مقابله شده خطبه غدير تألیف محمدباقر انصاری، پژوهش و تحلیلی است از واقعه غدیر و اسرار آن. نویسنده، با روش تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع تاریخی بر این باور است که پیش نیاز بررسی عمیق واقعه غدیر، باید همراه شناخت دقیق از اوضاع اجتماعی، اعتقادی و اخلاقی آن زمان باشد، تا بتوان اعتقاد و شعور مسلمانان آن زمان را به دست آورد. بر این اساس، نویسنده با جمع‌آوری حلقات پراکنده تاریخ و تنظیم آن‌ها، تلاش کرده است تا نقبی به تاریخ بزند و به سر اصلی ماجرای غدیر خم، که ولایت و امامت علی(ع) است، دست یابد. کتاب از ده بخش تشکیل شده است. در بخش نخست مؤلف به بررسی وضعیت مسلمانان قبل از هجرت و قبل از فتح مکه پرداخته است. مراسم سه روزه غدیر و وجود منافقان در این حادثه، از دیگر محورهایی است که در بخش دوم کتاب مورد بحث قرار گرفته است. بررسی خطبه غدیر از جهت محتوا و سند و متن عربی و فارسی آن، بخش‌های چهارم تا هفتم کتاب است. اهداف پیامبر از بیان خطبه غدیر خم و اهتمام امامان معصوم(ع) و یاران آنان به غدیر به عنوان عید ولایت، بخش پایانی کتاب است که فشرده و نتیجه آن است. نویسنده به احتجاج امامان معصوم و یارانشان به این حادثه در اثبات امامت امیر مؤمنان(ع) پرداخته و در پایان، حادثه غدیر در کتاب‌ها و اشعار بررسی شده و قصایدی از اشعار به زبان عربی، فارسی، ترکی و هندی را در مدح و ثنای غدیر نقل کرده است. پایان بخش کتاب، نقل زیارت غدیر است.

کتاب حاضر موقعیت اسلام و مسیحیت را در دنیای معاصر و دیدگاه های دو مکتب را در باب خداوند و اسما و صفات او, وحی و نبوت و انسان مورد تحقیق و تتبع قرار داده است. مباحث این اثر برای مطالعه دانشجویان رشته های فلسفه و الهیات فراهم آمده است. مترجم در مقدمه کتاب به جایگاه نویسنده در میان اسلامشناسان و خطمشی فکری و نگرش او به موضوعات اعتقادی و کلامی اشاراتی مینماید. نگارنده در فصل اول راجع به رویکردهای سنّتی اندیشمندان و متکلمان مسلمان و مسیحی نسبت به یکدیگر بحث کرده و بر گفتگوی میان عالمان این دو مکتب با توجه به اوضاع و احوال عصر کنونی تأکید میورزد. وی در مبحث بعدی به تبیین اثبات حقانیت باورهای دینی در مقابل ایرادات و شبهات معاصر پرداخته و استدلالهای خود را در قالب این عناوین: ساخت اجتماعی واقعیت, واقعیت و صدوق, عملمداری, توجیه صورت زبانی حقیقت دینی و نقد پیشفرضهای علمزدگی طرح مینماید. مؤلف در گفتار بعدی اسماء و صفات خداوند را از دیدگاه اسلام و مسیحیت و تعبیرهایی که این دو مکتب درباره خدا ارایه کرده اند, بررسی کرده و همانندیهای آنان را با یکدیگر نشان داده است. یکتایی یا وحدت, تعالی و حلول, محبت و نیکی و اراده و غرض بعضی از صفات خداوند هستند که نظرگاه های این دو مکتب در عین شباهت از وجوه و جنبه هایی با یکدیگر اختلافاتی دارند. نویسنده درباره وحی و نبوت, عنصر بشری در وحی, پذیرش وحی, محتوای متن دینی و ارتباط آن با عقاید و دستورهای خدا برای جامعه بشری ذیل عنوان کتاب آسمانی کلام خدا سخن میگوید. وحی و شناخت جهان, جهانشناسی فلسفی موقت, گزارشهای متون دینی درباره آفرینش, فرایند جهانی و خداوند متون مقدس و مشکلات تفسیر متون دینی که خود از مباحث فرعی دیگری تشکیل شده ذیل موضوع محوری خدای خالق در صفحات بعد از نظر خوانندگان میگذرد. وی در دنباله مطالب خود مخاطبان را با مقوله های تاریخ مقدس در مسیحیت و اسلام, تدبیر الهی رخدادهای تاریخی, تاریخ دینی و تاریخ دنیوی و حقانیت تاریخ دینی آشنا میسازد. نگارنده در پایان رابطه انسان با خدا را از دیدگاه قرآن و دیگر کتب آسمانی مورد شرح و بحث قرار داده و تصویری هم از موقعیت فکری اسلام و مسیحیت در عصر حاضر ترسیم میکند.

أصول العقيدة الإسلامية مجموعه‌ای است از اصول عقاید اسلامی که توسط احمد بن محمد طحاوی (239-321ق)، تقریر گردیده و توسط عبدالمنعم صالح علی عزی (1357- 1446ق) جمع‌آوری و به همراه منتخباتی از شرح علی بن ابی‌العز اذرعی (علی بن علی ابن ابی‌العز) (731- 792ق) بر این اصول عقاید، منتشر شده است. نقطه شروع در روند کنونی اصلاحات اسلامی، تعریف صحیح آموزه‌های توحیدی و عاری ساختن آن از آلودگی‌ها و بدعت‌هاست. همین امر، انگیزه اصلاح و عرضه اثر حاضر به شکل کنونی، توسط عبدالمنعم صالح بوده است. از آنجایی که علما و فقهای بسیاری متفق‌القولند که مجموعه عقاید امام طحاوی، بر اساس اصول عقاید اهل سنت، عقایدی صحیح و پایبند به برداشت‌های سلف صالح و به دور از تأویل، تمثیل و تعطیل است و از طرفی شرحی که قاضی ابن ابی‌العز اذرعی (ابن ابی‌العز، علی بن علی) بر این عقاید نوشته، معنای مدنظر طحاوی را به درستی درک کرده و در آن اهتمام کامل به تقرب به نصوص قرآن و حدیث وجود داشته و در موارد اخلاف نظر، به دور از اعمال سلیقه‌ها و علایق شخصی، نظر اکثریت فقها اولویت داده شده است، بدین‌جهت در اثر حاضر، این اصول عقاید و شرح آن، در یک مجموعه، در اختیار خواننده قرار گرفته است. «ألعقيدة الطحاوية» که همراه با منتخباتی از شرح آن در اثر حاضر، عرضه گردیده، آنچنان که در مقدمه بدان اشاره شده، اثر ارزشمندی است که علی‌رغم حجم کم و کوچک آن، فواید و اهمیت فراوانی داشته و بر اساس روش سلف و بدون انحراف از اصول و عقاید اهل سنت، تدوین شده است. آنچه در این شرح ارزشمند قابل ملاحظه بوده و جلب توجه می‌کند، اعتماد و تکیه مکرر ابن ابی‌العز بر سخنان و اقوال امام ابن قیم جوزیه است، بدون اینکه صریحا به این موضوع، اشاره‌ای داشته باشد، تا جایی که گاهی صفحاتی از آثار او را نقل می‌کند که ماهیت شخصیت وی را آشکار می‌سازد؛ شخصیتی که از تقلید مبرا و وابسته به جریان ابن تیمه است. روش تدوین مطالب کتاب، بدین صورت است که قسمت‌هایی از شرح، ذیل عبارات «قال الامام الطحاوي...»، «قال الطحاوی» و «قال»، انتخاب و در اختیار خواننده قرار گرفته است.