جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

پدیده‌ی افراط‌گرایی اسلامی معاصر در بازه‌ی زمانی ۱۹۹۷ تا ۲۰۲۲ یکی از چالش‌های بنیادین اندونزی بوده است که این کشور را با بحران‌های سیاسی، اجتماعی و امنیتی متعددی مواجه ساخت. در این دوره، طیف گسترده‌ای از گروه‌های افراطی ظهور کردند که خاستگاه، رشد و کنش‌گری آن‌ها متأثر از عوامل متنوعی همچون سرکوب طرفداران اسلام سیاسی و اسلام‌گرایان، فقر اقتصادی، ضعف ساختاری دولت در حل تعارضات، تفسیر خشونت‌محور از متون دینی، حضور استعمار، گسترش شبکه‌های فراملی و جهانی‌شدن افراط‌گرایی و ... بود. گرچه واکنش‌های دولت، نهادهای مدنی، جامعه‌ی دینی و عموم مردم، به‌ویژه در مقایسه با سایر کشورهای مسلمان‌نشین، موجب شد اندونزی تا حد زیادی از تبعات ویرانگر این جریان در امان بماند، با این حال، چالش‌هایی چون استمرار فعالیت برخی نهادهای آموزشی با گرایش‌های افراطی، کاهش نفوذ و اقتدار جریان‌های اسلامی میانه‌رو، و خلأهای موجود در سیاست‌گذاری فرهنگی و دینی، همچنان خطر بازتولید افراط‌گرایی را در این کشور زنده نگاه می‌دارد. این مقاله با رویکرد توصیفی–تحلیلی و به شیوه‌ی کتابخانه‌ای، در پی واکاوی زمینه‌ها و ریشه‌های شکل‌گیری افراط‌گرایی اسلامی معاصر در اندونزی، تحولات تاریخی آن، ویژگی‌ها و عملکرد برجسته‌ترین گروه‌های افراطی، عوامل تاب‌آوری نسبی اندونزی در برابر این جریان، راهکارهای موجود برای مهار آن، و نیز چشم‌انداز آینده‌ی افراط‌گرایی در این کشور است.

هدف این پژوهش، بررسی و مقایسه دیدگاه‌های آگوست کنت و علامه مصباح یزدی درباره مسئله همبستگی اجتماعی، علل پیدایش و عوامل تقویت آن است. روش تحقیق، نقلی-تاریخی بوده و شیوه گردآوری داده‌ها، اسنادی و کتابخانه‌ای است. پژوهشگر با مراجعه به منابع کتابخانه‌ای، سامانه‌های اطلاع‌رسانی کتاب و پایگاه‌های معتبر، داده‌ها را جمع‌آوری کرده است. روش پردازش و تحلیل نیز توصیفی-تحلیلی می‌باشد. هرچه همبستگی میان اعضای جامعه و میان مردم و حاکمان قوی‌تر باشد، بستر برای بقای جامعه و پیشرفت آن مساعدتر خواهد بود. آگوست کنت برای همبستگی اجتماعی ارزش ذاتی و بنیادین قائل است و عامل اصلی آن را ذهن بشر (توافق اذهان و باورهای مشترک)، دین و تقسیم کار اجتماعی می‌داند. در مقابل، علامه مصباح یزدی همبستگی اجتماعی را ارزشی ابزاری می‌شمارد و قوه عاقله (عقل جمعی هدایت‌شده) را مهم‌ترین عامل ایجاد آن معرفی می‌کند. ایشان بر این اساس، انواع روابط اجتماعی را بررسی کرده و بالاترین شکل همبستگی را همبستگی مبتنی بر دین حق می‌دانند که می‌تواند مصالح مادی و معنوی اعضای جامعه را توأمان تأمین کند. از نظر ایشان، تقسیم کار اجتماعی نیز می‌تواند این همبستگی را تقویت نماید. در مجموع، علامه مصباح یزدی قوه عاقله را عامل اصلی همبستگی اجتماعی می‌داند و در چارچوب تحلیل انواع روابط اجتماعی، بهترین نوع همبستگی را آن می‌شمارد که با محوریت دین حق شکل گرفته و مصالح مادی و معنوی جامعه را تأمین کند؛ در حالی که آگوست کنت، دین را یکی از عوامل همبستگی اجتماعی معرفی می‌کند، اما دینی را مد نظر دارد که از پوزیتیویسم الهام گرفته شده باشد .