جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

رهبر معظم انقلاب: «امروز بر سر یک پیچ بزرگ تاریخی واقع شده‌ایم.» رهبر معظم انقلاب در بیانیۀ گام دوم انقلاب اسلامی، نقشۀ راه تمدن نوین اسلامی را پیشِ روی کنشگران اجتماعی قرار دادند. ایشان بر هفت محور تأکید کردند که نخستین آن‌ها علم و پژوهش است: «دانش، آشکارترین وسیلۀ عزت و قدرت یک کشور است. ما هنوز از قله‌های دانش جهان بسیار عقبیم؛ باید به قله‌ها دست یابیم.» دستیابی به قله‌های دانش و تمدن نوین اسلامی در گروی اندیشه‌ورزی و آزاداندیشی است؛ ازاین‌رو بر آن شدیم تا جایگاه اندیشه‌ورزی و آزاداندیشی در تمدن‌سازی نوین اسلامی را از منظر آیات و روایات بررسی کنیم؛ لذا در تحقیقی توصیفی‌تحلیلی و کتابخانه‌ای، در سه بخش، مفاهیم تمدن، اندیشه‌ورزی، فرهنگ و آزاداندیشی را بررسی کردیم و جایگاه اندیشه‌ورزی و آزاداندیشی در تمدن‌سازی نوین اسلامی را با استناد به آیات قرآن کریم و روایات ائمۀ طاهرین ع ارزیابی کردیم. نتیجه آنکه، رسیدن به تمدن نوین اسلامی تنها در سایۀ توجه ویژه به اندیشه‌ورزی و فراهم کردن بستر مناسب برای تضارب آرا در فضای آزاداندیشی امکان‌پذیر است.

گسترش شاخه افراطی قرآنیان در دوره معاصر و اقدامات ایشان، موجب نگرانی صاحبان قلم و اندیشه شده است. بررسی تطبیقی این جریان در ایران و شبه‌قارۀ هند، با محوریت زمینۀ پیدایش، مبانی و آسیب‌ها می‌تواند وضعیت آن را در ایران روشن‌تر کند. زمینۀ پیدایش جریان قرآنیان افراطی در ایران تقلیدی و تحت تأثیر سایر کشورها، به‌ویژه هند است. مبانی مخالفت با سنت و نیز آسیب‌های این جریان در ایران و شبه‌قاره، وجه مشترک و اختصاصی دارند. دلایل مخالفت با احادیث و روایات یا انکار و بی‌توجهی به سنت در ایران و شبه‌قاره متعدد است. بررسی‌ها نشان می‌دهد در بسیاری موارد، مانند نقد سندی سنت و دسترسی نداشتن به سنت معتبر، کفایت قرآن، توجه به اتحاد مسلمین و مفهوم متفاوت سنت، دارای مبانی مشترک هستند؛ اما برخی مبانی، منحصراً ازسوی قرآنیان شبه‌قاره مطرح شده است؛ مانند وحیانی نبودن سنت، شرعی نبودن سنت، مانع بودن سنت از پیشرفت. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی‌تحلیلی نگاشته شده و اطلاعات آن با روش کتابخانه‌ای گردآوری شده است.

ربا سود ناروایی است که در معاملات قرض و دادوستد گرفته می‌شود و پیشینه‌ای دیرینه‌تر از اسلام دارد. این عمل در ادیان عدالت‌محور توحیدی، به‌ویژه اسلام، حرام شمرده شده است. با بررسی و تحلیل آیات ربا در سوره‌های روم، آل عمران، بقره و نساء، دریافتیم که نهادینه شدن حرمت ربا در جامعۀ اسلامی طی فرایندی تربیتی محقق شده است. این فرایند از روش‌ها یا قواعد رفتاری خردی تشکیل شده است که بر منابع اولیه و ثانویه آموزه‌های اسلامی استوارند. این روش‌ها عبارت‌اند از: ارزشیابی مقایسه‌ای، انذار، تصحیح نگرش، پندواندرز، بخشودگی، امیدبخشی، تقویت انگیزه، اتمام حجت، شفاف‌سازی و عبرت‌آموزی. این یافته‌ها با شیوه‌های بنیادی، تحلیلی و توصیفی و با تکیه بر کتب تفسیری به دست آمده‌اند.

هدف این پژوهش، بررسی تطبیقی دیدگاه قرآن کریم دربارۀ ایجاد خصیصۀ صبر و کاربرد روش‌های تغییر نگرش، با تمرکز بر نظریۀ ناهماهنگی شناختی فستینگر است. براساس این نظریه، تغییر در رفتار می‌تواند منجر به تغییر نگرش شود؛ ازاین‌رو رفتار صبرورزی مؤثرترین شیوه در ایجاد نگرش مثبت به صبر است. قرآن کریم بر رفتارهایی چون الگوگیری از صالحان، اقامۀ نماز، دعا و استعانت از خداوند، مسئولیت‌پذیری، مقاومت در برابر هواهای نفسانی و نگاه فرایندمحور به سختی‌ها برای تقویت این خصیصه تأکید دارد. نقطۀ اشتراک قرآن و نظریۀ ناهماهنگی شناختی این است که هر دو انسان را موجودی خردمند و اندیشه‌ورز می‌دانند و بر نقش آگاهی در اصلاح نگرش تأکید می‌کنند؛ بااین‌حال قرآن برخلاف نظریۀ ناهماهنگی شناختی، راهکار «توجیه» را برای رفع تعارض درونی نمی‌پذیرد. نوآوری این پژوهش در تمرکز بر تطبیق شیوه‌های تغییر نگرش ازمنظر روان‌شناسی جدید و آموزه‌های قرآن، به‌ویژه در بعد رفتاری تربیت صبر و تحلیل موردی سورۀ یوسف ع است. این مقاله با روش کتابخانه‌ای، رهنمودهای تربیتی قرآن در ایجاد صبر و مقایسۀ آن با سازوکارهای نظریۀ ناهماهنگی شناختی را استخراج و تبیین کرده است.

غریزۀ جنسی یکی از مهم‌ترین غرایز انسان است که در وجود او نهاده شده است. پاسخ‌گویی به این غریزه و مدیریت آن از چالش‌هایی است که بشر از ابتدا با آن مواجه بوده و مکاتب گوناگون دراین‌باره بحث‌وبررسی کرده‌اند. اسلام و یهود از ادیان الهی‌اند که رسالتشان هدایت بشر به‌سوی کمال است. یکی از راه‌های کمال بشری، سنت ازدواج است که روشی برای تعامل درست با این غریزه به شمار می‌رود. در تورات و قرآن کریم به این سنت اشاره شده است. پژوهش حاضر با هدف اثبات اهمیت و منزلت ازدواج از دیدگاه تورات و قرآن کریم و همچنین اثبات برتری نگاه قرآن کریم به ازدواج و مسائل مرتبط با آن نسبت به تورات، با روش توصیفی‌تحلیلی به بررسی تطبیقی آیین ازدواج و برخی از مسائل مرتبط با آن پرداخته است. در این پژوهش، فلسفه و اهداف ازدواج، برخی احکام شرعی مربوط به آن و همچنین حقوق زوجین به‌صورت تطبیقی بررسی شده است. علاوه‌بر بیان دیدگاه قرآن کریم و تورات در هر بخش، وجوه اشتراک و افتراق این دو کتاب مقدس روشن و در پایان هر بخش، برتری‌های دیدگاه قرآن بر دیدگاه تورات بیان شده است.

سبک زندگی، به‌عنوان مفهومی جامع و مرتبط با نیازهای فردی و اجتماعی، ابعاد گسترده‌ای از زندگی بشر را در بر می‌گیرد. یکی از مهم‌ترین اقدامات برای دستیابی به سبک زندگی اسلامی، بازگشت و عمل به آموزه‌های دین اسلام است؛ زیرا متقن‌ترین و جامع‌ترین سبک زندگی از آموزه‌های وحیانی سرچشمه می‌گیرد. بر همین اساس، اندیشمندان مسلمان نیز متناسب با رویکردهای علمی و فلسفی و یافته‌های خود، به شناسایی و ارائۀ الگوهای زندگی قرآنی همت گماشته‌اند. سبک زندگی قرآنی که بر قرآن و سنت پیامبر و اهل‌بیت ع استوار است، می‌تواند به‌عنوان روشی برای تأمین سعادت بشر به کار رود. این مقاله با روش توصیفی‌تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، براساس آموزه‌های سورۀ حمد تدوین شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سبک زندگی در سورۀ حمد دارای سه مؤلفۀ اصلی است: ۱. عبادی و اعتقادی؛ ۲. تربیتی و اخلاقی؛ ۳. سیاسی و اجتماعی. این مؤلفه‌ها بیانگر آن است که آیات سورۀ حمد، اهداف عالی انسانی را در بردارند. انسان با گام نهادن در این مسیر می‌تواند به مراتب کمال و قرب الهی دست یابد و در پیشرفت جامعۀ اسلامی ایفای نقش کند.