جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

پزشکان، پرستاران و دیگر تحصیل کرده های این رشته، وقتی که از تعهد مذهبی و رفتار اسلامی برخوردار باشند، برای ارائه خدمات بهتر وکسب رضایتمندی مردم، کارآیی بهتری خواهند داشت. تحقق این مهم به عنوان بخشی از « اهداف دروس معارف اسلامی»، پیش بینی شده است، این تحقیق برای بررسی و پایش دیدگاه دانشجویان به این درس و تاثیر آن در دستیابی به اهداف مورد نظر طراحی شده است. این پژوهش توصیفی- تحلیلی و از نوع همبستگی است که به صورت مقطعی انجام شده است. در این مطالعه مقطعی 348 نفر از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی سمنان وارد مطالعه شدند. ابزار جمع آوری داده ها ، پرسشنامه سنجش نگرش مک کوچ و سیگل (۲۰۰۳) بود، مشتمل بر 35 گویه که پنج حیطه مورد اندازه گیری قرار می دهد. نتایج نشان داد نمره حیطه های مختلف با هم تفاوت معنی داری داشت (001/0 >p ). بالاترین نمره در حیطه استاد و کلاس و پایین ترین نمره در حیطه محتوا بوده است. با توجه به یافته های تحقیق می توان نتیجه گرفت که دیدگاه دانشجویان در رابطه با اساتید مطلوب بوده و رابطه خوب اساتید دست یابی به اهداف را آسان ساخته؛ اما در رابطه با محتوا رضایت کامل را جلب نکرده، و نشان دهنده این است که وضعیت خوبی نداشته و شایسته است در اصلاح آن جدیت بیشتری صورت گیرد.

با وجود جایگاه محوری صبر در متون اسلامی، ادبیات موجود فاقد چارچوبی منسجم برای تبیین نظام‌مند روابطِ مفاهیمِ مرتبط با این فضیلت است. پژوهش حاضر با هدف رفع این خلأ، به طراحی و اعتبارسنجی مدل‌مفهومی «صبر فضیلت‌مندانه» مبتنی بر آیات و روایات معتبر پرداخت. این مطالعه به روش آمیخته و از نوع طرح متوالی اکتشافی اجرا شد؛ در مرحله کیفی، با تحلیل محتوا و کدگذاری داده‌بنیادِ مستندات منتخب، مدل اولیه تدوین و در مرحله کمی، روایی محتوایی آن از طریق روش دلفی و شاخص CVI اعتبارسنجی گردید. یافته‌ها مدل سه‌بخشی «صبر فضیلت‌مندانه» را فرآیندی فعال و معرفت‌بنیان معرفی می‌کند که بر پیشایندهای «عقل»، «اعتقاد به معارف توحیدی» و «تسلیم و عبودیت» استوار است. این فرآیند پویای درون‌زا، با «التفات به معارف توحیدی» و «قصد راسخ الهی» آغاز، با «مدیریت هیجانات» و «شکیبایی» تداوم، در «استقامت» عملیاتی و با «انتظار گشایش» تکمیل می‌گردد. پیامد اصلی این فرآیند، «تعالی و رشد وجودی» است که به «گشایش دنیوی و پاداش اخروی» می‌انجامد. در نتیجه، صبر در اندیشه اسلامی نه فضیلتی منفعل، بلکه فرآیندی فعال و چندوجهی است که از ادراک عقلانی-توحیدی برخاسته و به تعالی وجودی و فلاح منتهی می‌شود.

سید مرتضی علم الهدی (355-436 ق) به عنوان یکی از برجسته‌ترین متکلمان شیعه، نظریه اخلاقی منسجم و جامعی ارائه داده که بر مبانی عقلی، حسن و قبح ذاتی، و آزادی اراده استوار است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر آثار کلامی ایشان، به بررسی ابعاد مختلف نظریه اخلاقی او می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که سیدمرتضی بر اساس دیدگاه جسم‌انگارانه خود درباره انسان، نظریه‌ای فضیلت‌گرا و وظیفه‌گرایانه ارائه می‌دهد که در آن عقل به عنوان مهم‌ترین منبع معرفت اخلاقی محسوب می‌شود. وی با تأکید بر امر بین‌الأمرین و آزادی اراده انسان، مسئولیت اخلاقی را مبتنی بر اختیار می‌داند و ارزش‌های اخلاقی را ذاتی و عینی تلقی می‌کند. درنتیجه نظریه اخلاقی سید مرتضی تأثیر عمیقی بر تکوین مکتب عقل‌گرایی اخلاقی در تشیع داشته و راه‌گشای بسیاری از مباحث اخلاقی متأخر بوده است. این نظریه با ترکیب متعادل عقل و نقل، چارچوب نظری محکمی برای تحلیل مسائل اخلاقی فراهم می‌کند.

عدالت توزیعی به معنای توزیع منابع، امکانات و خدمات به صورت عادلانه بین افراد یک جامعه است این مسئله، همراه با معیارهای اخلاقی توزیع که منجر به تحقق عدالت توزیعی می‌شود، در اسلام و در حوزه‌ی اقتصاد هنجاریِ نظام‌های اقتصادی مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی صورت پذیرفته و به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که معیارهای اخلاقی عدالت توزیعی مطرح شده از دیدگاه اسلام با معیارهای عدالت توزیعی در اقتصاد هنجاری چه نسبتی دارد؟ معیارهای اخلاقی عدالت توزیعی از نگاه اسلام عبارتند از تساوی در تقسیم براساس حقوق عام، توزیع متناسب با تلاش افراد، توزیع متناسب با نیاز، توزیع در جهت توازن اجتماعی این معیارها با آنچه در مکاتب مختلف اقتصاد هنجاری اعم از فایده گرایی، اختیارگرایی و مساوات خواهی، مطرح شده با هم تشابهاتی دارد. ولی معیارهای عدالت توزیعی در هیچ یک از مکاتب اقتصادی با آنچه در اسلام مطرح است تطابق کامل ندارد.

میهن‌دوستی در میان ملل مختلف مطرح و حتی توانسته بسیاری از عوامل اختلاف مانند قومیت‌ها را تحت‌شعاع قرار دهد. با توجه به دغدغه اخلاقی بودن یا نبودنش و نیز رویکردهای افراطی و تفریطی در این مسئله و عدم وضوح ابعاد میهن‌دوستی وگره خوردن با مفاهیمی مثل ناسیونالیسم،ملی‌گرایی یا قوم‌گرایی ممکن است لوازمی غیر اخلاقی داشته باشد. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی به بررسی استدلال­های عقلی به نفع و علیه میهن‌دوستی با رویکرد اخلاق کاربردی پرداخته است. بدین معنا که اولاً ادله‌ عقلیِ مخالف میهن‌دوستی شامل غریزی دانستن آن، اصالت دادن به هویت انسانی، تمدنی و جهان‌وطنی است. ثانیاً ادله‌ عقلیِ موافق میهن‌دوستی عبارت‌اند از ارتقای سرمایه‌ی اجتماعی، ایجاد آرامش فردی و اجتماعی، تقویت همبستگی ملی، اقتدار و حاکمیت ملی، و تحقق اعتدال در فرد و جامعه. ثالثاً پذیرش ادله‌ عقلیِ موافق میهن‌دوستی، موجب رفع چالش‌های موجود و حل مسئله‌ فرار مغزها و مهاجرت استادان و دانشجویان خواهد شد و عدم پذیرش آن، جامعه را با چالش‌های گوناگون مواجه خواهد ساخت.

اثرگذاری معرفت اخلاقی در فرایند تفسیر که با عنوان «کارکرد تفسیری» از آن یاد شده است بدان معناست که معرفت اخلاقی، به عنوان قرینه تفسیری آیات و روایات نقش ایفا کند. عدم اختصاص سرفصلی مستقل به این بحث سبب کاستی، عدم انسجام و پراکنده‌نگاری‌هایی در این زمینه شده است. سؤال اساسی اینجاست که «آیا می‌توان با احصاء مواردِ کارکرد تفسیری در سنت شیعی، آنها را به صورتی مناط‌محور طبقه‌بندی نمود و آیا این کارکردها معتبرند؟». در نوشتار پیش‌رو با استقرای آثار فقهای شیعه و با رویکردی تحلیلی نشان داده می‌شود که می‌توان «کارکرد تفسیری» را در سه گروه کارکردهای «تبیینی»، «محدودکننده» و «توسعه‌بخش» طبقه‌بندی نمود. فقها همواره این کارکردها را درچارچوب قراردادهای مشترک زبانی به‌کار بسته‌اند؛ به همین سبب و بر اساس تفسیر صحیح از حجیت ظهورِ عرفی که اعتبار آن در گرو استناد به قراردادهای مشرک زبانی است، روشن می‌شود که این کارکردها معتبر، قابل استناد و حجت هستند.

جهاد با نفس در اخلاق دینی به پیروی از عرفان و در قالب اخلاق عرفانی واژه پرکاربردی است. در بیشتر نوشته‌هایی که درباره اخلاق عرفانی نگاشته شده باب جدا و درازدامنی درباره این عنوان گشوده و پیرامون آن قلم‌فرسایی شده است. چنان که این واژه به حوزه روایات وارد گشته و فصل ممتازی را در ابواب اخلاق نقلی به خود اختصاص داده است. این پژوهش به هدف معرفی قطعات عملیات جهاد با نفس در قالب یک پیکر و با روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. این نوشته تلاش دارد تا مجاهده با نفس ـ که بر اساس بعضی روایات با عنوان جهاد اکبر از آن یاد شده و از وزن و ارزشی بالاتر از جهاد اصغر و جنگ در میدان دشمن بیرونی برخوردار گشته است ـ را تشریح کرده و اجزای مهم این عملیات را مورد بررسی قرار دهد. این که هدف از این پیکار چیست و به چه نتایج و غنائمی می توان رسید. دشمن و طرف مبارزه کدام و چنین جنگی از چه اهمیت و جایگاهی برخوردار است. فرماندهی و نقشه پیکار از کجا مدیریت می شود و ابزار و سلاح آن چیست. آیا این جهاد دائمی است یا این که زمان موقتی را به خود اختصاص می دهد. نتیجه آن پرده گشایی از روابط میان جنبه های مختلف و کالبدشکافی ساختار و ارتباط ساختمانی آن ها با یکدیگر است تا به تبع علل، بافتار و پیامدهای این مبارزه روشن‌تر گردد.

این پژوهش به تحلیل انتقادی ماهیت دیالکتیکی هوش مصنوعی در تربیت اخلاقی می‌پردازد و تعارض بنیادین میان «منطق ابزاریِ فناوری» و «منطق اخلاقیِ تربیت» را صورت‌بندی می‌کند. این تحقیق کیفی با روش تحلیل مفهومی و سنتزپژوهی نظام‌مند، ضمن ظرفیت‌سنجی فرصت‌ها و چالش‌های این حوزه، به این پرسش کلیدی پاسخ می‌دهد که چگونه می‌توان از این تعارض در چارچوب ارزشی اسلامی-ایرانی برون‌رفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در عین ایجاد ظرفیت‌های بی‌بدیل برای شخصی‌سازی تجربه اخلاقی، با تهدیدهای ماهوی نظیر سوگیری الگوریتمی، فرسایش ارتباط انسانی و تضعیف عاملیت اخلاقی همراه است. به‌عنوان راهبرد برون‌رفت، چارچوب «ظرفیت‌ساز و مسئولیت‌محور» پیشنهاد می‌شود که بر اصولی چون حاکمیت انسان بر فناوری، مسئولیت‌پذیری نهایی مربی و ترکیب نظارت انسانی با تحلیل الگوریتمی استوار است. نتیجه نهایی بر ضرورت تدوین یک سیاست‌نامه ملی مبتنی بر سه‌گانه‌ی «انسان-اخلاق-فناوری» تأکید می‌ورزد تا هوش مصنوعی به فرصتی برای تعالی اخلاقی نسل آینده بدل گردد.

فناوری اطلاعات در عصر دیجیتال با مسائل و چالش‌های نوظهور (جرایم اینترنتی، کپی رایت، نقض حریم خصوصی، شبیه سازی و ...) مواجه است. در این تحقیق، از روش تحلیلی-مقایسه‌ای استفاده شده و نوآوری اصلی این مقاله، تطبیق دقیق مفاهیم اخلاق اسلامی با چالش‌های نوین دنیای دیجیتال است. این مقاله با رویکرد بررسی این چالش‌ها و تحلیل رویکردهای مختلف اخلاقی (فایده‌گرایی، وظیفه‌گرایی و اخلاق فضیلت) در مواجهه با آن‌ها، نگاشته شده است. با تبیین اینکه این رویکردها در حل مسائل اخلاقی تحول دیجیتال به‌طور نسبی ناکافی و ناکارآمد ظاهر شده‌اند، مقاله به نقد و تحلیل ضعف‌های این رویکردها پرداخته و در نهایت مبانی اخلاق اسلامی را در برابر اصول فلسفه اخلاق غرب به‌عنوان راه‌حلی برتر معرفی می‌کند. در نهایت اثبات می‌شود که اخلاق اسلامی، با تأکید بر توحیدباوری، کرامت انسانی، عدالت و با توجه به غنای مفهومی و قابلیت انطباق آن با نیازهای جوامع مدرن، در مدیریت اخلاقی تحولات دیجیتال کارآمدتر است.

شناخت‌گرایی و ناشناخت‌گرایی از نظریه‌های اصلی در حوزه فرااخلاق هستند. شناخت‌گرایان احکام اخلاقی را به‌عنوان باورهایی دارای وضعیت صدق و کذب تلقی می‌کنند، در حالی که ناشناخت‌گرایان بر این باورند که احکام اخلاقی فاقد چنین ویژگی‌هایی بوده و در نتیجه، نمی‌توان آنها را باور دانست. این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی به بررسی رویکردهای مختلف در روان‌شناسی اخلاق، از جمله عقل‌گرایی و شهودگرایی، و چالش‌هایی که یافته‌های علوم شناختی در مقابل تفکیک‌های سنتی این حوزه ایجاد کرده‌اند، می‌پردازد. استدلال اصلی این پژوهش آن است که تعارض میان شناخت‌گرایی و ناشناخت‌گرایی بر پایه دیدگاهی نادرست از ذهن شکل گرفته است. این دیدگاه، قضاوت اخلاقی را حاصل فرآیندی مجزا میان عقل و احساس می‌داند و از درک کامل ارتباط میان جنبه‌های باورگونه و عاطفی قضاوت اخلاقی باز می‌ماند. با بررسی قضاوت‌های اخلاقی به‌عنوان نتیجه تعاملات پیچیده میان مکانیسم‌های شناختی و عاطفی، می‌توان به درکی جامع‌تر از این فرآیند رسید. در نهایت، این پژوهش یافته‌های علوم‌شناختی را به‌عنوان ملاحظاتی جدی برای تحقیقات جدید در پیش‌فرض‌های روانشناختی مباحث فرااخلاق معرفی می‌کند.