جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

خداوند علت و یگانه است برای تمام مخلوقات عالم و هر موجودی برای پیدایش هستی به کسی که بی‌پایان و محتاج نیست نیازمند است و آن خداوند متعال است در واقع این طور می توان گفت که خداوند به درون و بیرون هر چیز احاطه کامل دارد. احاطه خداوند بر عالم از بنیادی‌ترین مباحث توحیدی است که جلوه‌ای از علم، قدرت و قیومیت مطلق الهی را نشان می‌دهد. این پژوهش با رویکرد تطبیقی، به بررسی مفهوم و اقسام احاطه الهی در سه تفسیر مهم ــ مفاتیح الغیب اثر فخر رازی، المیزان اثر علامه طباطبایی و تفسیر نمونه اثر آیت‌الله مکارم شیرازی ــ می‌پردازد. هدف آن است که وجوه اشتراک و افتراق مفسران در تبیین احاطه علمی، وجودی و قیومیت الهی روشن گردد. نتایج مطالعه نشان می‌دهد که هر سه مفسر، احاطه الهی را امری مطلق، فرازمانی و فرامکانی دانسته‌اند، با این تفاوت که فخر رازی محور اصلی احاطه را بر علم و قدرت خداوند متمرکز کرده و آن را ناظر بر آگاهی و سلطه الهی بر همه اشیا می‌داند. علامه طباطبایی در المیزان، احاطه را از سنخ علم حضوری و وجودی معرفی می‌کند و بر وحدت ذات و صفات الهی تأکید دارد؛ به گونه‌ای که احاطه خداوند عین ذات اوست و نه صفتی زائد بر آن. در مقابل، مکارم شیرازی در تفسیر نمونه، با تکیه بر جنبه فلسفی و هستی‌شناختی، احاطه الهی را ناشی از وابستگی ذاتی همه موجودات به خداوند قیوّم می‌داند. از دید وی، هستی مخلوقات عین تعلق و فقر به وجود الهی است. برآیند این دیدگاه‌ها نشان می‌دهد که احاطه الهی مفهومی چندبعدی است که ابعاد علمی، وجودی و قدرتی را در بر می‌گیرد و فهم آن تنها در پرتو شناخت توحید ذاتی و صفاتی میسّر است.

در این مقاله با عنوان « الگوهای مقابله مخالفان با ترویج کتب آسمانی از منظر قرآن و حدیث »، تلاش کردم با رویکردی تحلیلی و مستند، شیوه‌های متنوع و پیچیده‌ای که مخالفان در برابر کتب آسمانی اتخاذ کرده‌اند، مورد بررسی قرار گیرد. قرآن کریم و احادیث معصومان (ع) نشان می‌دهند که مخالفت با کتاب‌های الهی، امری تاریخی، ریشه‌دار و فراتر از یک واکنش احساسی یا سطحی است. این مخالفت‌ها مبتنی بر انگیزه‌هایی مانند حفظ منافع فردی و اجتماعی، جهل و تعصب، لجاجت، هواپرستی، و ترس از نفوذ پیام الهی در جامعه بوده‌اند. برخی از مهم‌ترین شیوه‌های این مقابله عبارت‌اند از: انکار جامعیت و آسمانی بودن کتب، بشری دانستن محتوا، نفی جنبه اعجاز، تحریف، کتمان و پنهان‌سازی حقایق، دور نگه داشتن مردم از کتاب، نسبت دادن تهمت‌هایی مانند سحر، و به فراموشی سپردن آموزه‌ها. همچنین رفتارهایی نظیر گزینشی عمل کردن، برخورد دوگانه با متون مقدس، استفاده ابزاری از آن‌ها، کنار گذاشتن کتاب به‌عنوان معیار قضاوت، و رفتارهای مصلحت‌اندیشانه و لجوجانه از مصادیق مهم این مواجهه‌اند. این پژوهش نشان می‌دهد که این شیوه‌ها صرفاً به عصر نزول وحی محدود نمی‌شوند، بلکه در طول تاریخ ادیان و در دوران معاصر نیز با اشکال جدیدتری ادامه یافته‌اند. تحلیل این روش‌ها، نه‌تنها برای شناخت تاریخ دینی، بلکه برای تبیین وضعیت معاصر در مواجهه با متون مقدس ضروری است. هدف نهایی پژوهش، ارائه شناختی عمیق از این رفتارها و آماده‌سازی زمینه‌ای علمی برای مقابله فرهنگی، معرفتی و اجتماعی با این پدیده مستمر در تاریخ وحی الهی است.

در میان آیات قرآن کریم، دسته‌ای از آیات به «آیات الاحکام» اختصاص دارد که از منظر مفسران شیعه و سنّی قابل بررسی و تحلیل است. بر پایه دیدگاه تفسیری این دو گروه، دست‌کم پنج آیه به طور قطعی ناظر به موضوع نذر دانسته شده‌اند. برخی از این آیات، مشروعیت و جواز نذر را در شریعت‌های پیش از اسلام تأیید می‌کنند و برخی دیگر بیانگر جایگاه نذر در شریعت اسلامی‌اند. این مقاله با رویکردی تطبیقی، هر پنج آیه را با توجه به آرای تفسیری گروهی از مفسران فریقین بررسی کرده است. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که اصل مشروعیت و جواز نذر—چه در ادیان پیشین و چه در اسلام—میان مفسران هر دو مذهب مورد اتفاق است. یکی از مصادیق نذر، «نذر روزه سکوت» است که جواز آن در شریعت‌های گذشته و حرمت آن در اسلام، نزد مفسران فریقین پذیرفته شده است. همچنین درباره «نذر معصیت» نیز نظر مشترک آنان بر حرمت آن است. اختلافات موجود بیشتر ناظر به شرایط تحقق نذر و صحت برخی اقسام آن، مانند نذر معلّق و نذر مباح است. افزون بر این، در مسئله اصل انعقاد نذر، برخی فقهای اهل‌سنّت حکم به کراهت یا عدم صحت آن داده‌اند؛ در حالی که فقهای امامیه، انعقاد نذر را—در صورت التزام به شرایط—مستحب یا مباح دانسته‌اند.

مسائل اقتصادی از مهم‌ترین چالش‌های جوامع امروز است و بسیاری از حوزه‌های اجتماعی و فرهنگی نیز متأثر از آن‌اند. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای، آموزه‌های اقتصادی در معارف رضوی را در سه بخش تولید، توزیع و مصرف بررسی و مستندسازی قرآنی کرده است. نتایج نشان می‌دهد که عمل به رهنمودهای قرآن و اهل‌بیت(ع)، به‌ویژه امام رضا(ع)، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش آسیب‌های اقتصادی و بهبود فرآیندهای تولید، توزیع و مصرف داشته باشد. در بخش تولید، بر اهمیت منابع طبیعی، عوامل تولید و پرهیز از کفران نعمت تأکید شده است؛ در بخش توزیع، اصول عدالت، مواسات و شیوه‌هایی چون خمس، زکات و صدقات مطرح گردیده؛ و در بخش مصرف، ارزش‌های اعتقادی و رفتاری، انواع الگوهای مصرف و محدودیت‌های آن بررسی شده است. این تحقیق نشان می‌دهد که آموزه‌های رضوی می‌تواند چارچوبی کارآمد برای سامان‌دهی نظام اقتصادی جامعه ارائه دهد