جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

جهل، که نقیض علم و به معنای نادانی و ندانستن است و ضد حلم به معنای بی‌اعتنایی به حق، سبکی و سفاهت می‌باشد، در اصطلاح گاهی در برابر علم و به معنای خالی بودن ذهن از دانش و تجربه و گاهی در برابر عقل به کار رفته است. جهل در برابر عقل، گاهی با عقل نظری و گاهی با عقل عملی در تضاد قرار می‌گیرد. جهل آثار و پیامدهای منفی گسترده‌ای بر انسان و جوامع انسانی دارد و عامل انحراف در زندگی فردی و اجتماعی است. جهل می‌تواند زمینه سقوط انسان و سبب شکست‌های فردی و اجتماعی گردد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی نقش جهل در انحراف انسان‌ها و جوامع در فرهنگ قرآن، با تکیه بر تفسیر نمونه می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از انحرافات فکری و اعتقادی، انحرافات گرایشی و رفتاری انسان‌ها ریشه در جهل دارند. در حوزه انحرافات فکری-اعتقادی، مواردی همچون انکار و استهزاء پیامبر، تقاضای معجزات بی‌مورد، بی‌احترامی به اولیای الهی و اعتراض و افتراء به خدا و پیامبر مشاهده می‌شود. در زمینه باورهای دینی، انحرافاتی مانند انکار اصل معاد و انکار زنده شدن مردگان وجود دارد. انحرافات گرایشی شامل گرایش به ارزش‌های غلط، انحرافات جنسی، پذیرش و انتشار شایعات، تمایل به خرافات و خرافه‌پرستی، استهزاء و تحقیر دیگران و ظلم به دیگران است. انحرافات رفتاری نیز شامل ترک جهاد، کشتن فرزند به دلیل تطیر، و طرد مؤمنان می‌باشد

سوره یوسف، به‌عنوان یکی از سوره‌های داستانی و بلند قرآن کریم، جلوه‌گاه ویژه‌ای از رحمت الهی نسبت به اولیای خدا محسوب می‌شود. این سوره با بیان فراز و فرودهای زندگی حضرت یوسف (ع)، نمادی روشن از الطاف و عنایات الهی در سخت‌ترین شرایط زندگی پیامبران و بندگان خاص خداوند را ارائه می‌دهد. پژوهش حاضر با رویکرد تفسیری و تحلیلی به بررسی مظاهر مختلف رحمت الهی در سوره یوسف می‌پردازد و نشان می‌دهد که این رحمت در قالب امدادهای غیبی، حفظ از گناه، عطای علم، تبدیل محنت به نعمت، غلبه بر دشمنان و احیای روابط خانوادگی تجلی یافته است. بررسی محتوای سوره نشان می‌دهد که رحمت الهی نه‌تنها در لحظات سختی، بلکه در زمان رفعت و عزت حضرت یوسف (ع) نیز ادامه دارد و هدایت الهی به‌عنوان شاخص‌ترین نمود رحمت، در تمام مراحل زندگی او آشکار است. همچنین، رحمت خاص الهی شامل حضرت یعقوب (ع) نیز می‌شود؛ صبری که به او الهام می‌شود، مژده بازگشت فرزند و پایان‌بندی خوشایند داستان، از نشانه‌های دیگر این رحمت است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که سوره یوسف تجلی پیوند وثیق میان رحمت خداوند و صبر، توکل و تقوای اولیای الهی است و تأکید دارد که سنت الهی بر این اصل استوار است که رحمت خود را شامل حال بندگان شایسته‌اش در دنیا و آخرت گرداند.

مقاله پیش رو به آثار تربیتی در آیات احتضار و مرگ می پردازد که به صورت تحلیلی توصیفی و به صورت مختصر به برخی از موارد اشاره کوتاهی می شود. چون مرگ حتمی الوقوع و برای هر انسانی در موعد مقرر که خداوند متعال تعیین کرده است پیش خواهد آمد. لذا در آثار تربیتی آن که ناظر به شناخت، آثار ناظر به گرایش و رفتار تقسیم می شود و ذیل هر یک از این موارد به برخی از موارد آن مانند آثار ناظر به شناخت، خوف ورجا، بندگی و قرب الهی، زدودن غفلت ها شده و در آثار ناظر به گرایش، صداقت در جامعه، رعایت حقوق دیگران، تعاون، عدالت و وفای به عهد می باشد و در آثار رفتاری مسئولیت پذیری، و آمادگی برای زندگی پس از مرگ خواهد بود.