جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

اصل امامت با برخورداری از کارکردهای دینی و سیاسی در ایجاد انقلاب اسلامی و انتظام بخشی آن نقش اساسی دارد. از این رو، پرداختن به آن دارای اهمیت است.(اهمیت) استمرار کارکردی این اصل در عصر غیبت ، با اذن الهی توسط فقیه جامع الشرایط انجام می پذیرد و طبیعی است که یکی از دستاوردهای کارکرد فقیه جامع الشرایط، رهبری انقلاب اسلامی ایران است. از این رو جایگاه اصل امامت به شکلی در انقلاب اسلامی مشخص می‌شود و البته این می تواند کانون گفت‌ و گوهای احتمالی علمی در حوزه علم کلام و سیاست قرارگیرد(مسأله) و این پرسش مطرح گردد که امامت در انقلاب اسلامی چه جایگاهی دارد؟(سؤال) از آنجایی که فقیه جامع الشرایط با اذن الهی توسط امام معصوم(ع) به عنوان نایب عامش منصوب می شود، همین، جایگاه امامت در انقلاب اسلامی ایران را مدلل و مشخص می‌نماید.(فرضیه) این مقاله با ابزار کتابخانه ای و نرم افزاری و با روش برهان سبر وتقسیم ابتدا فرضیه‌ها را یکی پس از دیگری مورد بررسی و تحلیل قرار می‌دهد(روش) و آنگاه به اثبات نظریه منتخب خود یعنی «جایگاه امامت شیعی در انقلاب اسلامی ایران» می‌پردازد (هدف)از آنجایی که ولی فقیه با نصب الهی توسط امام معصوم(ع)منصوب شده و نایب امام(ع) محسوب می گردد، از این جهت می توان گفت امامت در انقلاب اسلامی نقش داشته و در اداره انقلاب اسلامی سهیم است.(یافته)

هدف از پژوهش حاضر، بررسی خصوصیات و ویژگی های برزخ و حقایق پیرامون این منزل هستی از دیدگاه قرآن و روایات بود. یکی از مهمترین آموزه های دینی حیات برزخی یا جهان پس از مرگ و مراحل مربوط به آن است. از دیدگاه دین، مرگ پایان زندگی نیست بلکه آغاز مهمترین حوادث و رویدادهاست بر این اساس بررسی عالم برزخ و اثبات آن از نظر عقل و برهان و آیات و روایات در خور دقت و تأمل است. چگونگی حیات برزخی و مراحل پس از آن از جمله مسائلی است که همواره ذهن انسان را به خود مشغول ساخته است. برخی از آیات قرآن نظیر: مومنون / ۱۰۱ - ۱۰۰؛ آل عمران / ۱۷۰ - ۱۶۹؛ پس / ۲۷ - ۲۶؛ مومن / ۱۱ و ۴۶؛ منافقون / ۱۰؛ نحل / ۳۲ به روشنی بیانگر وجود عالم برزخ و ویژگیهای آن است چنان که حیات جاویدان شهیدان راه خدا و پاداشهای آنان گواه روشنی بر عالم برزخ و نعمتهای برزخی است. همچنین روایات فراوانی که در برخی از آنها ادعای تواتر شده است ـ درباره عالم برزخ و کیفیت زندگی در آن و گزارشهای مربوط به احوال اولیای الهی و انسانهای متقی و گنهکار و میزان و کیفیت رابطه آنها با دنیا و مراحل عالم برزخ در منابع فریقین آمده است.

بی تردید اصول عقاید و مباحث اعتقادی ، مهمترین بخش دین هستند که سایر بخش های دینی مبتنی بر آن است. از این رو اعتقاد به این بخش از دین نیز با دیگر بخش های دین مانند احکام و امور تعبدی متفاوت است. روشن است باور یقینی نسبت به اعتقادات با باور ظنی متمایز و به تبع آن، اثرات عملی متمایزی خواهد داشت . سؤال پژوهش این است که چه نوع معرفتی در اصول و اعتقادات دینی لازم است؟ آیا معرفت یقینی لازم است یا معرفت ظنی هم کفایت می کند؟ نتایج پژوهش نشان می‌دهد مشهور مذاهب کلامی اسلامی کسب یقین در اصول عقاید را از راه برهان و استدلال لازم و ضروری می‌دانند و ظن و گمان را معتبر نمی‌دانند. در مقابل قول مشهور، گروه اندکی از اندیشمندان اسلامی؛ ظنّ قوی را در اصول عقاید جایز می‌دانند. از مهمترین ادله‌ای که مشهور امامیه، معتزله و ماتریدیه برای اثبات کلام خود به آن استناد جسته‌اند، براهین عقلی (چون دفع ضرر محتمل، شکر منعم، برائت یقینی، تشخیص بین حق و باطل در گرو شناخت یقینی و ...) و آیات قرآن کریم است. (إِنَّ الظَّنَّ لا یُغْنِی مِنَ الْحَقِّ شَیْئاً- وَ لا تَقْفُ ما لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ و...)، تنها با این تفاوت که امامیه در کنار این ادله به برهان فطرت و روایات و ماتریدیه به اجماع نیز استناد جسته‌اند. در این میان دیدگاه امامیه نسبت به سایر دیدگاه‌ها از جهاتی برتری دارد که می‌توان به تنوع در گستره علت‌ها، بیان بابی مستقل در کتاب‌های کلامی با نام «یقین در اصول عقاید» مطرح کرده‌اند که دیگر مذاهب کلامی بحث یقین را در مسئله ایمان مطرح کرده‌اند. در این نوشتار کوشش بر آن است با روش عقلی، تحلیلی به تببین دیدگاه های مذاهب کلامی شیعه، معتزله، اشاعره و ماتریدیه با ابزار کتابخانه ای پرداخته شود .

با توجه به تعریف مشهور متکلمان متأخر از عصمت هیچ جایگاهی برای بررسی امکان سهو انبیاء و اولیاء الهی باقی نمی‌ماند چرا که معصوم را کسی می‌دانند که از هرگونه خطایی نیز مبرا باشد. حال آن که آیات و روایات مملو از مواردی است که به انبیاء و اولیاء الهی نسبت سهو و اشتباه داده است. بر این اساس ضروری است حقیقت عصمت و سهو، اقسام و گستره هر یک بر اساس آیات و روایات مورد بررسی قرار گیرد تا سهو و خطایی که در ادله به آن‌ها تصریح شده است معنای صحیحی بیابد. در این پژوهش با روش جمع‌آوری اطلاعات، تحلیل آن و مقارنه آرا ابتدا حقیقت عصمت و اقسام آن و پس از آن حقیقت سهو و اقسام آن مورد بررسی قرار می‌گیرد تا بر اساس ادله نقلی، گستره امکان سهو تبیین گردد. در گام نهایی نیز ادله سهو معصوم در آیات و روایات و ارتباط آن با عصمت معصوم مورد نظر قرار می‌گیرد. از جمله نتایج تحقیق آن‌که: 1- عصمت در آیات و روایات متفاوت با عصمتی است که توسط متکلمان متأخر بیان شده است به گونه‌ای که عصمت از خطا و اشتباه در امور غیر دینی بیان نشده است. 2- امکان سهو و خطا در امور دینی وجود ندارد چرا که غرض از بعثت انبیاء و اولیاء را که هدایت افراد است زیر سؤال می‌برد. 3- آیات دال بر سهو معصوم را می‌توان در سه دسته کلی مورد بررسی قرار داد.

انسان برای رسیدن به کمال آفریده شده است. فضایل و کمالات در یک دسته بندی به فضایل و کمالات فکری و اخلاقی تقسیم می شوند. هر نظام فکری برای رسیدن به کمال اخلاقی، نظریه های خاص خود را عرضه می کنند و راه های گوناگونی ارائه می دهند که البته برخی از آنها گمراه کننده هستند. این مقاله با در نظر گرفتن این پرسش که در نظام توحیدی ملاصدرا که منبعث از وحی و رسالت است، با چه اصولی می توان به کمالات اخلاقی دست یافت؟ در صدد بررسی مسأله است و دستاوردهای این جستار به این قرار هستند: یکم. در حکمت صدرایی، خدا به عنوان خالق بشر و حقیقتی که اشراف کامل به مخلوق خود دارد و به تمام ابعاد وجودی و شخصیتی انسان آگاه است باید سرچشمه اخلاق و هدف متعالی اخلاق قرار گیرد؛ دوم. مولفه هایی از جمله تهذیب نفس، به یادداشتن مرگ، الگوگیری، و علم در ارتقای وجودی انسان سهیم است. سوم. این مولفه ها نقش هستی شناسانه در اخلاق توحیدی دارند و تقویت هر یک از آنها به تحکیم ارکان اخلاق توحیدی می انجامد.

اگرچه عقل در تعیین شاخصه های کلی امامت نقشی بی بدیل را ایفا می کند، با این وجود تعیین مصداق امام حق در گرو اشارات و تأییدات نقل است. کتاب «عبقات الانوار» به عنوان یکی از آثار ارزشمند در حوزه مطالعات امامت پژوهی، تحلیل های سندی و دلالی قدرتمندی در نقد و بررسی احادیث مورد استناد در این حوزه ارائه کرده است. برهمین اساس با هدف استخراج روش ها و معیار های ارزیابی اعتبار روایات و گزارشات مورد استناد در حوزه امامت پژوهی و دستیابی به یک روش شناسی جامع در این حوزه تحقیقات کلامی، ضمن اشاه به پاره ای از اهم امور دخیل در سنجش اعتبار روایات، رویکرد صاحب عبقات  در بررسی و تحلیل این امور مورد واکاوی قرار گرفته است. نقش باور های پیشینی در دخل و تصرف در مفاد روایات و یا کتمان واقعیت ها و راهکار های نقد و واکاوی این امور، شیوه تضعیف روایات امامتی و راهکار های تصحیح اعتبار این روایات، تحلیل اعتبار روایات بر مبنای شاخصه های یک اثر و اعتبار سنجی روایات بر پایه شواهد بیرونی از دستاورد های این تحقیق به شمار می رود.

پس از ظهور و نشر آیین اسماعیلی در سرزمینهای اسلامی و ادعای آنها مبنی بر استحقاق خلافت، جامعه اهل سنت به رهبری خلفای عباسی به روشهای متعددی با آنها مقابله کردند. ردیه نویسی یکی از این گونه‌های رویارویی ها بود.و از استدلالهای آمده در ردیه‌ها این ادعا بود که بدمذهبی در طی تاریخ گرچه نامهای مختلفی داشته است اما ریشه در یک جریان واحد داشته و اسماعیلیان نیز تداوم همین جریان هستند.این نوشتار به بررسی دو کتابی می‌پردازد که بر اساس یکسان انگاری همه‌ی بدمذهبان به رد آنان مبادرت می‌ورزد. بدین منظور زمینه و زمانه‌ی نگارش این کتابها بررسی می‌شود تا با روشی هرمنوتیکی به مقصود نویسندگان سیر الملوک و المستظهری تقرب جسته شود. بنابراین مسأله‌ی اصلی این پژوهش این است که چه عواملی باعث شکل گیری ادعای یکسان بودن و ریشه‌ی یگانه داشتن بدهبی در طول تاریخ با تمرکز بر دو کتاب مزبور است؟ زمانه‌ی ایشان مقارن بود با ظهور نزاریان و ترورهای آنها که وحشتی عام را در بین اهل سنت باعث شده بود و به مقابله‌ ای شدیدتر با آنها در ردیه نویسیها و یکسره کافر خواندن آنها و انتسابشان به کفری یکتا که مقابل درست دینی است، منجر شد. این نوشتار نشان می دهد که گرچه به لحاظ تاریخی و کلامی یافتن ریشه‌ی یگانه برای همه‌ی اندیشه‌ های مخالف و جریان مذهبی غالب، امری دست نیافتنی است، اما صاحبان دو اثر مورد نظر و شاید آثاری مشابه، برای تن دادن به گفتمان مسلط زمانه، هم اعتقادی کلامی برای تکفیر اسماعیلیان می‌سازند و هم تاریخ را به نفع ادعای خویش تحریف می‌کنند.

مسألۀ امامت یا خلافت، بر خلاف مدعای برخی دگراندیشان صرفا یک مسئلۀ تاریخی، به تاریخ سپرده شده نیست؛ بلکه یک جریان مستمری است که بر اخلاق، فقه، عقائد و حتی نیات و گرایشات(سبک زندگی) طرفین مخاصمه تأثیر گسترده دارد. اثبات حقانیت امام علی(علیه‌السلام) از طرق مختلف وظیفه هر شیعه‌ای است. از جمله این طُرُق، بیان مطاعن خلفاء در مقابل انبوه فضائل امام علی(علیه‌السلام) است. یکی از این مطاعن، تخلف صحابه از جیش اسامۀ و لوازم و تبعات آن است. هدف این مقاله که به روش کتابخانه‌ای مستند و به روش تحلیلی- تبیینی ارائه می‌شود، بررسی و تبیین دلالت تخلف صحابه از جیش اسامه، بر مطاعن خلفاء و افضلیت امام علی می‌باشد. حاصل اینکه این جریان، ریشه در بینش و گرایش متخلفان از یک‌سو و اغراض و اهداف ایشان از سوی دیگر دارد. اجتهاد مقابل نص برای تخلف از جیش اسامه، سبب مراجعت ایشان به مدینه، منع اعطاء لوح و و تشکیل سقیفه برای غصب خلافت شد. این پِیجِ تاریخی خاص سبب تشتت میان مسلمین و انحراف خلافت گردید. این عملکرد از این حیث مطاعن خلفاء محسوب می‌شود که به دلالت تضمنی، دال بر تخلف از دستور صریح قرآن کریم بر اطاعت مطلق از نبی بوده، خود این امر مستلزم سلب عنوان خلیفه نبی است، زیرا مشروعیت خلافت، مسبوق به اطاعت محض نسبت به مستخلف‌عنه است. در حالی‌که امام علی ین سرسپردگی را در همه مواضع به اثبات رسانیده و در این جریان نیز از اول ایشان مستثنی شده و بر خلاف شیوخ صحابه، تحت رایت اسامه جوان قرار نگرفته است.

اعتقاد به عدالت ‌عامه صحابه پیامبراکرم(ص) وجه غالب عقیده اهلسنت است. در منابع اهل‌سنت برای اثبات عدالت ‌عامه از دلیل اجماع و دلایل نقلی استفاده شده است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از علم منطق و صناعت مغالطه، به ارزیابی گزاره «همه صحابه عادل هستند» و ادله اثبات آن پرداخته است. در بررسی‌های انجام شده، چند مغالطه از جمله: پیروی کورکورانه از مرجع، تعمیم‌شتابزده، مغالطه بار ارزشی کلمات، مغالطه کنه ‌و وجه و... قابل دستیابی بوده است. برای مثال، اهلسنت نظریه عدالت عامه را با تکیه بر رای اجماع که به عنوان مرجع معتمد نیز هست، پذیرفته‌اند؛ و این در حالی است که پژوهش حاضر، «دلیل اجماع» را دربردارنده مغالطه «پیروی کورکورانه از مرجع» دانسته است. این بدان معناست که تاثیر و نفوذ «مرجع» باعث شده تا مستندات تاریخی ـ اجتماعی بی‌اهمیت انگاشته شود و عدالت عامه صحابه تایید شود. در نهایت با برخی ادله اثباتی، همچنین رد و ابطال گزاره «همه صحابه عادل هستند»، عدالت عامه ضعیف و بی‌اعتبار تلقی شده است.

تعلیم‌ و تربیت‌ همواره متأثر از تصویری است‌ که‌ رویکردهای فلسفی‌ و به‌ تبع‌ آن رویکردهای اجتماعی‌ و روانشناسی‌ از انسان ارائه‌ می‌دهند و در واقع‌ از زوایه‌ دید خود به‌ معرفی‌ انسان می‌پردازند‌ .پژوهش‌ پیش‌رو در جست‌ و جوی رهیافتی‌ است‌ که‌ شناختی‌ صحیح‌ و واقع‌بینانه‌ در رابطه‌ با زیرساخت‌ های انتخاب و رفتار انسان ارائه‌ بدهد. بر این‌ اساس به‌ بررسی‌ تطبیقی‌ الگوی انتخابگری انسان در آرای علامه‌طباطبایی‌ و ویلیام گلسر با نظر به‌ مفاهیم‌ شاکله و دنیای مطلوب پرداخته‌ است‌. در این‌ پژوهش‌ ابتدا با روش توصیفی‌-تحلیلی‌ دو مفهوم شاکله‌ و دنیای مطلوب تعریف‌ و تبیین شده است و‌ سپس‌ با روش تحلیل‌ تطبیقی‌، تفاوتها و شباهت‌های این‌ دو مفهوم مورد بررسی‌ گرفته است‌. گام نهایی‌ این‌ پژوهش‌ مقایسه‌ و استخراج دلالت‌های تربیتی‌ متفاوت حاصل‌ از دو مفهوم شاکله‌ و دنیای مطلوب با استفاده از روش استنتاجی‌ است‌. مقایسه‌ این دو مفهوم ‌ نشان داد، دنیای مطلوب به‌ عنوان یکی‌ از عناصر زیرساختی‌ تأثیرگذار در انتخاب و رفتار انسان تنها به‌ عوامل‌ درونی‌ می‌پردازد. بنابراین‌ گلسر به‌ شناختی‌ ناقص‌ از زیرساخت‌ های مؤثر در انتخاب و رفتار رسیده است‌. اما در باب این‌ مساله‌ نگاه علامه‌ طباطبائی‌ با توجه‌ به‌ مفهوم شاکله‌ به‌ عنوان یکی‌ از عوامل‌ مهم‌ و مؤثر در انتخاب و رفتار برآیندی از عوامل‌ درونی‌ و بیرونی‌ مورد است‌. بنابراین‌ نه‌ تنها می‌توان به‌ شناختی‌ کامل‌ از زیرساخت‌های انتخاب و رفتار دست‌ یافت‌، بلکه‌ مفهوم شاکله‌ می‌تواند به‌ عنوان مبنایی‌ متقن‌ و برهانی‌ جهت‌ نقد و پایش‌ دیدگاه‌هایی‌ چون دیدگاه گلسر مورد توجه‌ قرارگیرد.