جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این پژوهش با هدف سنجش دیدگاه‌های متفاوت در مورد تأثیر پیش‎داشت‎ها بر فهم متون انجام شده‌ است. این تفاوت ها در مکاتب مختلف ناشی از پاسخ‎های متفاوت به پرسش‎هایی مانند خاستگاه معنا، قصدی بودن آن و چیستی فهم است. سوال اصلی این تحقیق این است که در میان دیدگاه‌هایی که در مورد تاثیر پیش‌داشت‌ها بر فهم متون در مکاتب تفسیری و هرمنوتیکی بیان شده کدام دیدگاه از تایید بیشتری برخوردار است. برای بررسی و سنجش این دیدگاه‎ها می‌توان به حوزه‎های دیگری مراجعه کرد که در مورد فهم و شناخت تحقیق کرده‎اند. یکی از این حوزه‎ها، نظریه رشد شناختی ژان پیاژه است. روش این تحقیق مراجعه به آثار پیاژه و تحلیل نظریۀ شناختی وی و پیامدهای تفسیری این نظریه و سپس سنجش دیدگاه‌های تفسیری و هرمنوتیکی با یافته های این نظریه است. در این تحقیق با توجه به نظریۀ رشد شناختی پیاژه روشن شد که پیش‌داشت‎های مفسر و خوانندۀ متن بر فهم متون اثر گذارند. اما این اثرگذاری غیرقابل اجتناب نیست و باید با تعامل مداوم با متن به معنای نهفته در آن دست یافت. زیرا خاستگاه معنا مؤلف است و در واقع فراتر از ذهن خواننده، معنایی وجود دارد که هدف فهم و تفسیر، دست‎یابی به آن است.

تصویرسازی یکی از جلوه‌های بی‌نظیر و شور انگیز زبان دین است معصومین(ع) بعنوان سرآمدان تفسیر قرآن کریم با استفاده استعاره؛ الفاظ را از دایره محدود معانی خارج کرده و تجلی واژگان و جملات را بسان مصداق‌های دقیق و عمیق، تصاویری زنده و تابلوهایی واضح و جذاب به تمامی مخاطبان ارائه می‌دهند؛ تا بدانجا که می‌توان زبان دینی را رستاخیز سخن نام‌گذاری کرد. در این پژوهش با روش کتابخانه‌ای به واکاوی استعاره‌های مفهومی دعا در قرآن و روایات پرداخته و سپس با روش تحلیل محتوا به این مهم دست یافته که؛ معصومین(ع) بعنوان مفسران واقعی قرآن کریم استعاره‌های مفهومی را برای سخنوری بیان نکردند و در پی این نبودند که شاهکار ادبی از خویش به یادگار، برجای گذارند. بلکه از منظر ائمه اطهار(ع) ابزار منتقل کردن مفاهیم والا و آموزه‌های ارزشمند است. و خود ادبیات و الفاظ هدف نیستند. در بعد تربیت اعتقادی مجسم کردن لذت و آثار رضایت الهی را برای متربیان است. دعا کردن یکی از راه های پیمودن مسیر تربیت الهی و رسیدن به مرحله رضوان الله است.

کسی که نسبت به عدم دسترسی مستقیم خود به بخش‌ اعظمی از جهان ـ جهان بیرون ـ آگاهی یافته و در عین حال نمی‌تواند خود را به صورت مطلق از دسترسی به آن جهان محروم بداند در پی یافتن واسطه‌ای برای دسترسی ـ و لو غیر مستقیم ـ به جهان بیرون است. علم، نقش آن واسطه را بازی می‌کند؛ ایدۀ وساطت علم برای دسترسی به جهان بیرون، بر اساس ویژگی کاشفیت ـ حکایت و بازنمایی ـ اگر چه تازه نیست اما تبیین نحوۀ اتصاف علم به ویژگی کاشفیت از پرسش‌هایی است که در دو قرن اخیر به اندیشۀ اسلامی راه پیدا کرده است. کاشفیت برای علم گاهی از اوصاف ذاتی، و گاهی از اوصاف اعتباری شمرده می‌شود. این پژوهش پس از نشان دادن بنیاد ایدۀ کاشفیت، و تبیین چگونگی اتصاف علم به کاشفیت ذاتی و کاشفیت اعتباری، چالش‌های پیش‌روی هر کدام از آن دو رویکرد را بررسی کرده و در نهایت به اثبات رسانده است که کاشفیت نه از ذاتیات علم است و نه از سر ناچاری و اضطرار برای علم اعتبار شده است بلکه از اوصافی است که نفی آن از علم، به هیچکدام از «نفی علم» و «نفی رئالیسم» نمی‌انجامد.

فطرت وسرشت مشترک انسان در پارادایم طبیعتگرایی به رسمیت شناخته نمی شود و برآیند روش شناختی آن در علوم انسانی از جمله سیاست، کاربست انحصاری روش تجربی در معرفت انسان است و روش غیرتجربی جایگاهی در آن ندارد. نیزموضوع فطرت در فضای اندیشگی قرآنی پذیرفته شده است،لذا امتدادش در ابعاد مختلف علوم انسانی اسلامی باید پیگیری شود. در پاسخ به این مسئله که آیا پذیرش فطرت در قرآن نقش روشی در پارادایم علوم انسانی موجود، و روش علوم انسانی اسلامی دارد؟ تحقیق با تاکید بر این فرض که پذیرش فطرتمندی قرآن بنیان «تاثیرات اصلاحی» در پارادایم علوم انسانی و روش آنها، و «الزاماتی روشی» در علوم انسانی قرآن بنیان دارد، به روش توصیفی تحلیلی، در برآیندهای بخش اول با تاکید بر سیاست، نقد و تصحیح پارادایم اثباتگرایی؛ هرمنوتیکی و انتقادی و روششان را پیشنهاد می دهد و در روش علوم انسانی اسلامی نیز، امکان کل نگری به انسان و مطالعات فرامکانی، زمانی و توجه به امور ثابت در همه انسان ها؛ نیازمندی علوم انسانی اسلامی به روش متناسب با منبعیت فطرت در ادراکات حصولی نظری و عملی؛ و لزوم تناسب روش مطالعه «روابط کنش های سیاسی و... انسان با کمال وی»، با منبع وحیانی را یادآور می شود.

سازگارباوران درباره نقش اراده در ایجاد باورها معتقدند که فقدان کنترل باوری تعمدی، با مکلّف بودن فاعل معرفتی به پذیرش یک باور و یا مسئول بودن وی در برابر باورهایش، سازگار است. ریان از طریق کنترل باوری سازگارانه و هلر با استفاده از مفهوم اراده بازتابی تلاش می‌کنند تا به این نتیجه برسند که ما نسبت به نگرش-های باوری‌مان به حد کافی از کنترل ارادی برخوردار هستیم تا در مقابل آنها وظایف و مسئولیت‌هایی داشته باشیم. در این پژوهش با روش تحلیلی انتقادی درصددیم تا نشان دهیم این رویکرد با توجه به انتقاداتی هم چون مبهم بودن طبیعت معرفتی انسان، ابهام در دو مفهوم اراده بازتابی و کنترل باوری سازگارانه و تردید در کفایت آن‌ها برای داشتن نگرش‌های باوری، عدم توجه به نقش محیط در شکل‌گیری ماهیت معرفتی و ایجاد باورها و پیچیدگی مساله اراده آزاد، نمی‌تواند سازگاری بین دو مقوله کنترل ارادی و مسئولیت معرفتی را محقق کند.

فلسفۀ علم سلوک پس از پرسش از چیستی مبدأ عمل سلوکی در انسان، به عقل سلوکی می‌رسد. لیک عقل سلوکی چیست؟ چگونه مبدأ عمل سلوکی است؟ بدین جهت این نوشته، نخست به نگاه حکمای الهی به جایگاه عقل عملی در وادی سلوک توجه می‌دهد. آنگاه به نگاه عارفان به ویژگی‌های عقل عملی در سلوک می‌پردازد. سپس جایگاه سلوک را در نظریه قانون اخلاق استاد علی عابدی شاهرودی تشریح می‌کند. آنگاه به روش تحلیلی و بر پایۀ داده‌های فلسفی و عرفانی و دینی آن بزرگان به تبیین ماهیت و اقسام و مراتب عقل سلوکی می‌پردازد و در ماهیت، آن را عقل شناختاری - انگیختاری دانسته که دارای معرفتی با خاصیت عملی – سلوکی است و به واقعیت‌های سلوکی موجود در حقیقت قلبی تعلق می‌گیرد. در کنار این تعریف به نه مسأله جهت تبیین موضوع مقاله پرداخته و از حقیقت قلبی و منطقۀ روحانی و جنود خصالی و عقلی، اقسام عقل سلوکی سخن گفته و مراتب عقل سلوکی را که عبارتند از تجلیه، تخلیه، تحلیه، تعلیه و فنا، تبیین کرده است