جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مواجهه ماکیاولی با دین همچون مواجهه او با فلسفه سیاسی کلاسیک، طبیعیات کلاسیک و نگرش به تاریخ به سبک کلاسیک امری متفاوت و از منظری خاص است. به اعتقاد نگارنده این مقاله، ماکیاولی به دلیل آنکه نجات میهن و دوام دولت سیاسی را در رأس هرم نگاه خود به غایت سیاست قرار داده است و از غایات به زعم خود خیالی دوری کرده است، تمامی وجوه و ساختار اندیشه کلاسیک را در این جهان بینی و غایت جدید مورد بررسی و ترجمه قرار می دهد. ماکیاولی از یک طرف اهمیت دین را در تداوم دولت سیاسی( اعم از جمهوری و شهریاری) بسیار زیاد می داند و از طرف دیگر آن را همچون شمشیری دولبه موجب نفاق و شکست و تباهی یک دولت و جامعه معرفی می کند. در این مقاله نگارنده توضیح می دهد که چگونه ماکیاولی دین مسیحیت را در تقابل با دین رومیان مورد نقد قرار داده و چه راهکارهایی را برای تغییر صورتِ ماده تباه شده دین توسط دستگاه کلیسا پیشنهاد می کند. نکته مهم این است که صورت جدید پیشنهاد شده، سابق در بطن انجیل واقع شده بود و ماکیاولی با استفاده از آن از دین تعریفی در راستای تبدیل آن به ابزاری مدنی و سیاسی ارائه می کند که می تواند در برابر بخت در تعریف سیاسی و مذهبی روم باستان قرار گیرد و در واقع موضع گیری پیچیده خود را نسبت به مسیحیت نشان دهد.

این مقاله با بازاندیشی در خوانش‌های رایج از نظریة حاکمیت توماس هابز امکان ارائة تفسیری الهیاتی از آن را بررسی می‌کند. درحالی‌که تفاسیر سکولار از اندیشة هابز مسلط بوده‌اند، پژوهش حاضر با تحلیل زمینه‌های تاریخی و مبانی نظری او نشان می‌دهد که الهیات نقشی اساسی در چارچوب فکری وی ایفا می‌کند. با نقد دیدگاه مارک لیلا دربارة «چرخش هابز به سوی انسان‌شناسی سکولار»، مقاله استدلال می‌کند که لویاتان نه صرفاً متنی سیاسی بلکه اثری است که در آن الهیات و نظریة حاکمیت به‌ طور نظام‌مند در هم تنیده‌اند. در نهایت، مقاله با بررسی پیوند میان الهیات مسیحی و نظریة حاکمیت مطلق هابز بر اهمیت بازخوانی مفاهیم او در چارچوبی فراتر از قرائت‌های سکولار تأکید می‌کند.

مسئله‌ی نسبت دین و انسان از مباحث بنیادین در فلسفه، جامعه‌شناسی و الهیات است که با تحولات فکری و اجتماعی همواره دستخوش تحولاتی بوده است. در دوران مدرن و به طور خاص در غرب، رشد عقل‌گرایی، سکولاریسم و فردگرایی، منجر به طرح پرسش‌های مهمی در حوزة دین شده است. در این میان، جوزایا رویس، فیلسوف ایده‌آلیست آمریکایی، با ارائه‌ی نظریه‌ی «جامعه‌ی وفاداران» کوشیده است تا چارچوب نوینی برای تبیین پیوند دین، اجتماع و هویت انسانی ارائه دهد. او دین را نه صرفاً مجموعه‌ای از باورهای متافیزیکی، بلکه تعهدی اخلاقی و اجتماعی به یک اجتماع معنوی می‌داند که در آن، وفاداری به ارزش‌های متعالی و خیر جمعی، جوهره‌ی دینداری را تشکیل می‌دهد. این جستار، با اتخاذ روش تحلیل توصیفی-انتقادی، نظریه‌ی رویس را در نسبت با چالش‌های معنویت در جهان معاصر مورد نظر و تأمل قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که علی‌رغم تأکید رویس بر نقش دین در تقویت انسجام اجتماعی، نظریه‌ی او با نقدهای مهمی مواجه است؛ از جمله ابهام در تعریف جامعه‌ی وفاداران، نادیده گرفتن ابعاد وحیانی و عرفانی دین، و امکان سوءاستفاده‌ی ایدئولوژیک از مفهوم وفاداری. مقایسه‌ی آرای رویس با سنت فلسفی اسلامی نشان می‌دهد که برخلاف رویکرد او که دین را عمدتاً نظامی اجتماعی-اخلاقی تلقی می‌کند، در اندیشه‌ی اسلامی ایمان به وحی و حقیقت متعالی، بنیان دینداری را تشکیل می‌دهد. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که نظریه‌ی جامعه‌ی وفاداران، با پذیرش ابعاد معرفتی و وحیانی دین، می‌تواند به‌‌مثابه امکانی برای بازاندیشی جایگاه دین در جهان مدرن قلمداد شود. این نوشته، نشان می‌دهد که دین، باوجود چالش‌های ناشی از مدرنیته، همچنان نقش مهمی در معنابخشی به حیات انسان معاصر ایفا می‌کند.

میان هنر قدسی و تجربه دینی، تعاملی دوسویه برقرار است؛ تجربه دینی، که همراه با ویژگی-هایی همچون حیرت و شگفتی، مجذوب شدگی، مقهوریت، شورمندی و طلب و اشتیاق است، بیش از آنکه ماهیتی عقلانی و مستدل داشته باشد، احساسی و بی‌واسطه است و تعبیر آن نیز، نه به زبان تعلیمی و خطابی، تعبیر احساسی و طبیعی حالت روحی است که مستقیماً از تجربه به تعبیر می‌رسد و توسط مخاطب/مخاطبان، فهم و تفسیر می‌گردد و هنر دینی یکی از انحاء این گونه تعبیر است. پژوهش حاضر، رابطه‌ای دوسویه را در این میان می‌یابد؛ هنرهای دینی، از حیث هستی شناختی خود وابسته به تجربه دینی هستند که در مرز میان تجارب دینی و مدلهای مفهومی آفریده می‌شوند و پرورش می‌یابند. از دیگر سوی، هنر، خود نیز در تحقق، فهم و تفسیر تجربه دینی موثر است و جایگاهی معرفت‌شناختی دارد که با ایجاد تجربه‌ای مشارکتی، ماهیت اثر هنری را از سطح ابژه فراتر می‌برد و آن را به امری فعال در فرایند فهم و تفسیر تجربه دینی دینداران تبدیل می‌کند. پژوهش حاضر، در صدد است با رویکردی پدیدارشناختی به مطالعه موردی و تطبیقی برخی هنرهای قدسی و تعامل آنها با آموزه‌ها و تجربیات دینی بپردازد.

در سال‌های اخیر، به دلیل پیشرفت در زمینه‌هایی مانند زیست‌شناسی مولکولی، ژنتیک، علوم محاسباتی و دانش کیهانی، بحث‌هایی پیرامون منشأ حیات دوباره مورد توجه قرار گرفته است. در حالی که بسیاری از محققان می‌پذیرند که سیستم‌های بیولوژیکی عمدتاً از طریق مکانیسم‌های طبیعی به وجود می‌آیند، برخی معتقدند جنبه‌های خاصی از موجودات زنده را نمی‌توان بدون استناد به تأثیرات ماوراء طبیعی یا دخالت عنصرِ طراح هوشمند تبیین کرد. یکی از چهره‌های برجسته در این اردوگاه، ویلیام دمبسکی است که نظریه «طراحی هوشمند» او به دنبال شناسایی الگوها و ویژگی‌هایی است که غیرتصادفی و هدفمند بودن را در ساختارهای ارگانیک نشان بدهد. با این حال، منتقدان دمبسکی معتقدند که چارچوب پیشنهادی او، که به عنوان «فیلتر تبیینی» شناخته می‌شود، دارای اشکالات متعددی از قبیل مبهم بودن، نادقیق بودن، عدم ارائه چارچوب جامع، اولویت‌بندی بدون دلیل و عدم ارائه معیار مناسب جهت اندازه‌گیری احتمال می‌باشد و نمی‌تواند بینش معناداری در مورد فرآیندهای پیچیده بیولوژیکی ارائه دهد. این مقاله انتقادات کلیدی وارد شده علیه فیلتر تبیینی دمبسکی توسط فیلسوف گراهام آپی را بررسی می‌کند و پاسخ‌هایی از قبیل جامعیت فیلتر تبیینی مبتنی بر دانش تجربی کنونی، رعایت اصل سادگی که مورد قبول جناب آپی است و موارد دیگر را ارائه می‌دهد.

بررسی مواجه فیلسوفان مسلمان با سنت عقلانی یونان و نقش تأثیر دین بر فلسفه ورزی آنها یکی از موضوعات مهم در تاریخ فلسفه اسلامی است. در این میان، کندی نقشی کلیدی در انتقال و تلفیق این سنت با تفکر اسلامی ایفا کرده است. کندی در برخی از مسائل فلسفی متأثر از آموزه های دینی بوده است. در این نوشتار با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی، نقش دین در شکل‌گیری مناسبات فلسفی کندی مورد بررسی قرار گرفته و میزان موفقیت کندی در پیوند آموزه‌های دینی با فلسفه یونانی و نحوه عبور او از مرزهای عقلانیت یونانی در چارچوب باورهای دینی‌اش تبیین شود. بر همین اساس مشخص می‌گردد که در فلسفه کندی، دین جایگاه معینی نداشته و تأثیرپذیری او از اندیشمندان یونانی به صورت پراکنده و جزیره‌ای بوده است. به همین دلیل، کندی در برخی مواضع به‌عنوان یک متکلم و در موارد دیگر به شیوه فیلسوفانه عمل می‌کند. این رویکرد دوگانه نشان‌دهنده آن است که تأثیر پذیری او از اندیشه یونانی همواره منسجم و نظام‌مند نبوده و در نهایت نمی توان نسبت و رابطه مشخصی میان دین و فلسفه در آثار کندی برقرار نمود. تلاش کندی نهایتا در راستای سازگار نشان دادن دین و فلسفه بوده است.