جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

امام صادق؟ع؟ در دوران امامت خود با اندیشه‌ها و جریان‌های انحرافی بسیاری مواجه بودند که یکی از آن ها، «جریان غلو» می‌باشد. اندیشه غالیانه، یکی از تأثیرگذارترین پدیده‌ها در تاریخ تشیع بوده و می‌توان آن را به‌صورت یک جریان تاریخی پیگیری کرد. این اندیشه در دوران صادقین؟عهما؟ به اوج رشد خود رسید. امام صادق؟ع؟ در مواجهه با این جریان فکری، حفظ و صیانت شیعه از انحرافات را در رأس برنامه‌های خود قرار دادند. ازاین‌رو، رویکرد شناسی ارتباطات امام صادق؟ع؟ در مواجهه با جریان غلو، اهمیت بسزایی دارد. تحقیق پیش رو به روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد میان‌رشته‌ای و با الگو‌گیری از روش تحلیل گفتمان روایی «پدام» به تحلیل رویکرد ارتباطات امام با غالیان پرداخته است. یافته‌ها و نتایج تحقیق نشان می‌دهدکه؛ در مواحهه امام؟ع؟ با رهبران و پیروان غلات، می‌توان رویکردهای متفاوتی ازجمله: جذبی، دفعی، تدافعی، استحفاظی و تهاجمی را مشاهده کرد. از این میان، «رویکرد دفعی» با 92 درصد، بیشترین بسامد و «رویکرد تدافعی» با 5 درصد کمترین بسامد را به خود اختصاص می‌دهند. در میان رویکردهای دوگانه نیز، «رویکرد دفعی _تهاجمی» دارای بیشترین مقدار و بسامد است. بسامد بالای این رویکرد‌ها در «فضای ساختاری» همراه با طرد و لعن‌های صریح، نفرین و... از سوی امام صادق؟ع؟، نشان از خطر جدی این جریان برای شیعه دارد. «غالیان» باعث انحراف در عقاید شیعه شدند، از این رو امام در مواجهه با سران این جریان به هیج وجه تسامح و مماشات نمی‌نمودند.

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در زمان حیاتشان فدک (دهکده‌ای حاصل‌خیز در نزدیکی خیبر) را به حضرت زهرا سلام الله علیها بخشیدند که پس از پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم از حضرت زهراسلام الله علیها پس گرفته شد. در مساله فدک و قهر حضرت‌زهراسلام الله علیها با حاکمیت، نقل‌ها و روایت‌های مختلف و متعارضی وجود دارد که ضرورت دارد این روایتها به طور دقیق و عمیق بررسی شود علاوه بر این اخبار و سخنانی در تخریب شخصیت حضرت زهراسلام الله علیها نقل شده‌است که جای بسی تامل دارد. مقاله پیش‌رو به دنبال بررسی این اختلاف و علت اصلی آن و چگونگی تخریب شخصیت حضرت زهراسلام الله علیها توسط جریان مخالف اهل بیت علیهم السلام می‌باشد. روش جمع‌آوری مطالب در این پژوهش به صورت کتابخانه‌ای بوده و روش پردازش، توصیفی تحلیلی می‌باشد. پس از بررسی‌ها مشخص شد که جریان مخالف اهل‌بیت علیهم السلام به دنبال انکار یا توجیه مسئله فدک و قهر حضرت زهراسلام الله علیها بوده و یا اینکه مسئله مصالحه حضرت زهراسلام الله علیها را با خلیفه اول مطرح می‌کنند. همچنین برخی از افراد این جریان، اقدام به تخریب یا تضعیف جایگاه حضرت زهراسلام الله علیها کرده‌اند که این تخریب‌ها درباره عبادت، علم لدنی، صدیقه بودن حضرت‌زهراسلام الله علیها، جایگاه عرفانی ایشان و غیره می‌باشد.

نصب و تعیین امام از طرف خداوند، عصمت و دیگر فضائل اهل بیت؟عهم؟ از اساسی ترین آموزه‌ها و مفاهیم قرآنی است که در معارف امامیه جایگاه والا دارد، اما دیگر فرق و مذاهب اسلامی از جمله اباضیان با وجود اذعان به فضائل بی‌نظیر اهل بیت؟عهم؟ و حرمت نهادن به خاندان رسالت، در بیان مبانی و منصوص بودن امام، تعریف عصمت و دیگر فضائل و تعیین مصادیق اهل بیت، دیدگاههایی متفاوت دارند در این مقاله تلاش شده تا با مراجعه به تفاسیر شیعه و اباضیه، مشخص شود ائمه و اهل بیت چه کسانی هستند؟ جایگاه و مرتبت امامت و مصادیق آن بر اساس آیات کجاست؟ اشتراکات و تفاوتهای دیدگاه امامیه و اباضیه در این خصوص چه مواردی است؟ بررسی‌های به عمل آمده، نشان داد که اباضیان در مسئله نصب امام و اعتقاد به عصمت با شیعیان اختلاف دارند، اما با اندک تفاوتهایی به دیگر فضائل ائمه و اهل بیت اعتقاد دارند. این دستاورد در نتیجه بررسی تفسیر آیات اولی الامر، ولایت، امامت، مودت، تبلیغ، اکمال و تطهیر به دست آمده است. این پژوهش، بر اساس روش تحلیلی و با مراجعه به منابع اصلی تفسیری دو مذهب و تطبیق آنها با هم انجام شده است.

ماجرای گم‌شدن زره امیرالمؤمنین علیه السلام و رفتن ایشان به دادگاهِ قاضی شریح برای گرفتن آن، یکی از داستان‌های مشهور است که هم در میان عوام شهرت دارد و هم در کتب حدیث و فقه شیعه و اهل‌تسنن منعکس شده است. آنچه از نقل مشهور این ماجرا برمی‌آید آن است که امیرالمؤمنین علیه السلام خویشتن را با مردم عادی و بلکه غیر مسلمان در جامعه، در برابر قانون، مساوی گرفته و حتی در مقابل حکمی که علیه ایشان صادر شد، اعتراضی ننمودند. این ماجرا موجب نتیجه‌گیری‌هایی از قبیل برابری امام معصوم با سایر مردم در برابر هر قانونی شده است. در این مقاله با بررسی منابع، اسناد و متن روایت مزبور نشان داده می‌شود که نقل مشهور از آن صحت ندارد و نقل غیرمشهور، هم سند صحیح دارد و هم با مبانی منطقی تشیع سازگار است.

‌بارزترین اختلاف شیعه و اهل سنت پس از اصل انتصاب الهی، عصمت امام است، در دوران معاصر برخی نویسندگان با تمسک به برخی عبارات نهج‌البلاغه، عصمت امام را مخالف دیدگاه علوی تصویر کرده‌اند. بررسی دیدگاه‌های امیرمومنان؟ع؟ به عنوان یکی از مبانی فکری تشیع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و گفته‌ها و نوشته‌های مذکور، بررسی محققانه و عالمانه می‌طلبد. نوشتار حاضر با جستجو در نهج‌البلاغه، اعتبار دیدگاه مورد نظر را مورد تحلیل قرار داد. برای نیل به هدف، توحید عملی از نظر قرآن و هماهنگی با نهج‌البلاغه، مورد ارزیابی قرار گرفت و جلوه‌های توحیدی حضرت علی؟ع؟ از زبان ایشان درباره خود تبیین گردید. به این مفهوم که علی؟ع؟، خود را مظهر تام توحید الهی در اثبات عصمت معرفی می‌کنند و در این تعریف، هماهنگی عینی و بینامتنی میان قرآن و نهج‌البلاغه وجود دارد.

«راسخان در علم» تعبیری مشترک در قرآن مجید و نهج البلاغه شریف است؛ با کاربرد برابر ولی اندک در هر یک (دوبار در هر کدام)، اهمیت بسیار دارد. با توجّهی هر دو جانبه می توان به معنایی جامع از آن، دست یافت و در هر دو، آن معنی را بازیابی و بازشناسی کرد. معنای به دست آمده «عالمان به علم الهی» [یا علم لدنّی و موهبتی ] هستند که خداوند تعالی با خواست و اختیار و انتخاب خود به برخی از بندگان عطاء می‌کند. آن علم، هم رسوخ و استواری و هم باور و آرامش قلبی برای دارنده خود دارد. این همان معنای مشترک «راسخان در علم » در قرآن و نیز در نهج البلاغه است و مصادیق آن، حضرت رسول خدا؟ص؟ و ائمه معصومین؟ص؟ هستند؛ هر چه اختصاص به ایشان ندارد.

کاربست هر واژه در قرآن به گونه‌ای است که هیچ لغت هم‌معنایی، نمی‌تواند حق مطلب و مفهوم مورد نظرآن واژه را ادا کند و این نکته‌ای است که در تفسیر آیات، اثرگذار و مورد اهمیت است. در این راستا پژوهش حاضر با هدف بازشناسی تفاوت معنایی سه واژه «سکون»، «قرار» و «اطمینان» در قرآن که در معنای مترادف آرامش از سوی بسیاری مفسران و مترجمان قرآن شهرت یافته، کوشیده است تا با تمرکز بر روش تفسیر قرآن به قرآن و بر مبنای تحلیل واژگانی، نشان دهد که هرلغت، با توجه به مقتضای حال و در خدمت معنایی خاص برای انتقال پیام چینش شده است. نتایج نشان می‌دهد، سکون از ریشه «سَکَنَ» به مفهوم آرام گرفتن موقت جسم و نفس است که ناشی از امور مدت‌دار بوده و به انسان اعطا شده است. قرار از «قَرَرَ» در معنای اصلی آرامش، نمودی ندارد بلکه بیشتر بر جایگاه پایدار وگاه غیرقابل برگشت و نیز زمان استوار و پا برجا دلالت دارد. اطمینان از ریشه «طَمَنَ» سطح التفات انسان در اعتماد به خدا و غیب است که مراتب دارد و جایگاه حقیقی و برگشت ناپذیر آن قلب است و به واسطه امری بیرونی بعد از تلاطم، حاصل می‌شود؛ این امر بیرونی بسته به سطح ایمان و جهان‌بینی افراد متفاوت است.

مسئله‌ معنای زندگی با موضوعات متفاوتی هم‌چون پرسش‌های هستی‌شناختی مانند؛ هدف خلقت، هستی؛ و موضوعات روانشناختی هم‌چون اضطراب، افسردگی، پوچی مرتبط است. پاسخ به معنای زندگی هم از بُعد دینی و هم از بُعد روانشناسی همواره مورد توجه بوده و اکثر ادیان آسمانی و به‌ویژه دین اسلام حیاتِ حقیقی را از آنِ خداوند دانسته و معنای زندگی را «قرب الهی» معرفی کرده‌اند. هدف پژوهش حاضر بررسی معنای زندگی از دیدگاه امام‌سجادعلیه السلام به‌عنوان امام معصوم علیه السلام و مقایسه نظریات ایشان با روانشناسی تحلیلی کارل‌یونگ با روش تطبیقی-تحلیلی و با تکیه بر مبانی دینی و روانشناسی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که معنای زندگی در بیانات امام سجاد؟ع؟ در سه محور اصلی خداشناسی، خود شناسی و حبّ ذات شکل ‌می‎گیرد که این مؤلفه‌ها در مقایسه با الگوی روان شناختی یونگ همسو و با معنای زندگی که در تلفیق دین و روان است مطابقت دارد.

نگارنده بر اساس آیۀ 59 سوره انعام و توضیح واژه‌ها و عبارتهای مهمّ آن به انواع مختلف غیب و کتاب مبین اشاره می‌کند و بر اساس روایات اهل بیت؟عهم؟ نتیجه می‌گیرد که بخشی از دانش در اختیار عموم بشر قرار گرفته، اما قسمت اعظم آن که دسترسی به اسباب و مسبّبات است، به اهل بیت اختصاص دارد و این در قلمرو دانش قرآن جای دارد.

فهم دقیق و صحیح آیات مشکل بر اساس اصول و مبانی معارف اهل بیت؟عهم؟ که عاری از هرگونه غلو، افراط و تفریط بوده سهم فراوانی در نشر اسلام، حفظ دین از خطر انحراف و نیز مرزبانی از اندیشه‌های اهل بیت؟عهم؟ دارد. پژوهش حاضر با هدف توسعه فکری و عملی، گسترش معارف اهل بیت؟عهم؟ و کشف صحیح تاویل آیات مشکل قرآن با استناد به کلام معصومین؟عهم؟ و با بهره‌گیری از ابزار کتابخانه‌ای به روش اکتشافی-تحلیلی به صورت موردی به بررسی آیات سوره های: حج، اعراف، انفال، بقره، نازعات، انعام، نساء، مومنون و طور پرداخته است. دستاوردهای حاصل از پژوهش بنابر قرائن و شواهد عقلی و نقلی را می‌توان به استناد اهل بیت؟عهم؟ در تفسیر با تکیه برعقل سلیم و با رجوع به آیات محکم به روش (قرآن به قرآن) دانست. در این تحقیق، با بکارگیری اصول حاکم بر ادبیات عرب در زمان نزول وحی و نیز با توجه به معنای لغوی کلمات در عرف عرب زبانان آن زمان، و با تکیه برمورد نزول آیات به اصول و مبانی تفسیر آیات مشکل قرآن در کلام اهل بیت؟عهم؟ دست یافته‌ایم.