جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

قرآن کریم به‌عنوان مهم‌ترین منبع هدایت بشر، محور زندگی، علم و فرهنگ اسلامی است؛ اما با گذشت زمان، مظاهر مهجوریت آن در جوامع اسلامی آشکار شده‌اند. مهجوریت قرآن کریم، چالشی بنیادین در جوامع اسلامی معاصر است که به‌معنای دوری عملی، فکری و قلبی از هدایت و تعالیم کلام وحی است. این پدیده، ریشه در پیچیدگی‌های زندگی مدرن و عدم ارائه شیوه‌های مؤثر و به‌روز برای ارتباط مستمر با قرآن دارد. این مقاله با هدف ارائه راهکارهایی عملی، کارآمد و همه‌جانبه، به بررسی ده راهکار کلیدی برای احیای ارتباط امت با قرآن می‌پردازد. این راهکارها شامل رویکردهای آموزشی، فرهنگی، فناورانه و نهادی هستند تا مهجوریت را از سطح فردی به سطح جمعی و ساختاری مرتفع سازند.

سرزمین فلسطین در سال ۱۹۴۸ توسط صهیونیسم اشغال و دولت جعلی اسرائیل در آنجا تشکیل گردید که موجب تنازع و تخاصم بی‌پایان در جهان اسلام و کشتار و مصدومیت و آوارگی میلیون‌ها فلسطینی و مشکلات فراوان آن‌ها در اردوگاه‌های موقت گردیده است. رهبر انقلاب تأکید دارند که قضیه فلسطین باید مسئله اصلی دنیای اسلام باشد. این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی و گردآوری کتابخانه‌ای، به بررسی مستندات قرآنی دربارۀ ضرورت مبارزه عملی با رژیم صهیونیستی اسرائیل در سه موضوع «دوری از نفاق و حفظ اتحاد»، «مقاومت جهانی علیه رژیم صهیونیستی»، «توجه به امنیت و مدیریت آن»، از منظر مقام معظم رهبری می‌پردازد. پژوهش چنین نتیجه می‌گیرد که بر اساس آموزه‌های قرآنی، حاکمان صهیونیستی آمریکا و اسرائیل در صف بزرگ‌ترین طواغیت و دشمن درجه اول مسلمانان می‌باشند که با انواع اعمال و اندیشه‌های فسادانگیز درصدد تسلط بر آفاق و انفس مسلمانان هستند و مبارزه با آن‌ها از وظایف قرآنی هر مسلمان است. ضرورت حفظ اتحاد جهان اسلام و دوری مسلمانان از تفرقه، استمرار گفتمان مقاومت در ابعاد جهانی و کمک به نهضت مقاومت در سرزمین‌های اشغالی، عدم توجه به افکار و اعمال ضدامنیتی صهیونیست‌ها در فضای حقیقی و مجازی، از دیگر وظایف مسلمانان در پشتیبانی جهاد مقدس فلسطینیان علیه صهیونیسم می‌باشد.

خانواده گروهی متشکل از افرادی است که دارای شخصیت مدنی، حقوقی و معنوی بوده، که هستۀ اولیۀ آن ازدواج بین زن و مرد است. خانواده بر مبنای هر اندیشه و مکتبی، مهم‏ترین منبع تربیت، رشد و نمو، آگاهی و جامعه‌پذیری شناخته شده و لزوم حفظ و تحکیم آن از وظایف هر نظام و اجتماعی است؛ چراکه نظام خانواده با کارکردهای به‌غایت متعالی خود، تضمین‌کنندۀ هویت‌ها، اخلاقیات، اجتماعات، ارتباطات و بنیادی‌ترین نهاد برای تربیت، جامعه‌پذیری و ارائۀ انسان استاندارد به جامعه است. با وجود اهمیت این نهاد، بحث تربیت خانوادگی در نگرۀ قرآنی-حدیثی حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (دام ظله) مورد تأکید فراوان قرار گرفته است و همین اهمیت است که در نظام‌نامۀ تربیتی جامعۀ المصطفی العالمیه، بحث مفصلی در باب تربیت خانوادگی، به‌ویژه در اهداف آن، ارائه شده‌است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی روش‌های تربیت خانوادگی در نگرۀ قرآنی–حدیثی مقام معظم رهبری بر اساس سرفصل‌ها و بندهای نظام‌نامۀ تربیتی جامعۀ المصطفی العالمیه می‌پردازد.

تحقیق حاضر، با استفاده از روش توصیفی، تحلیلی به بررسی شباهت‌ها و تفاوت‌های معیارهای الگوی تربیتی مطلوب در روان‏شناسی معاصر و آموزه‌های اسلامی پرداخته است. الگوی تربیتی مطلوب در آموزه‌های اسلامی، اهمیت و ضرورت آن در آیات و روایات، معیارها و ویژگی‌های الگوی کامل در نظریۀ روان‏شناسانی چون راجرز، مزلو، فرانکل، یونگ اشاره شده و به بررسی نکات اشتراک و افتراق این دو دیدگاه پرداخته‌ایم. به‌طورکلی می‌توان چنین گفت که یکی از روش‌های مهم تربیتی در اسلام و روان‏شناسی معاصر، روش الگویی است که برای ارائۀ الگو و الگوبرداری، نیازمند معیارهایی است تا بتواند انسانی را به‌عنوان الگو معرفی کند که به درجه‌ای از کمال رسیده باشد؛ در این تحقیق ذکر شده است که روان‏شناسان انسان‌گرا در مبحث کمال و خودشکوفایی بیشتر بر جنبه‌های مادی انسان توجه نموده و سعی در شکوفا کردن این جنبه از انسان داشته‌اند که البته این نوع نگاه از مبانی انسان‌گرایانۀ آن‎ها نشأت گرفته است؛ اما از نگاه قرآنی بیشترین مبحثی که با کمال مرتبط است مبحث «تزکیه» نفس است. همچنین کمال انسان از نگاه دینی در افقی بالاتر از نظریۀ روان‏شناسان غربی قرارگرفته است. قرآن کریم در استفاده از شیوۀ الگوسازی، دست‌کم دو نکتۀ مهم تربیتی را موردتوجه قرار داده است: نخست آنکه چهره‌های محبوب را گاه به‌طورکلی معرفی کرده است؛ ازجمله: توابین، پرهیزگاران، صالحان... و گاه نیز به‌طور خاص ـ در مورد پیامبران و غیر آنان ـ از ایشان یاد نموده است. قرآن با طرح چهره‌های محبوب و منفور در کنار هم، جامعۀ انسانی را به‌ گزینش آگاهانۀ الگوهای موردنظر خویش دعوت می‌کند

قرآن کریم با معرفی شیاطین انسی پرده برمی‌دارد که با نفوذ در لایه‌های مختلف جامعه، مسیر حق و عدالت را منحرف می‌سازند. مسئلۀ اصلی این پژوهش، تبیین چالش‌ها و تهدیدهای ناشی از فعالیت این جریان در سه عرصۀ اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است، جایی که با ابزارهای گوناگون از جمله نفاق، دروغ، وعده‌های فریبنده و جنگ نرم، ایمان و وحدت امت اسلامی را نشانه گرفته‌اند. ضرورت بحث در این است که عدم شناخت ماهیت و شیوه‌های نفوذ این جریان، سلامت، استقلال و هویت دینی جوامع اسلامی را در معرض تهدیدات جدی قرار می‌دهد. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و آیات قرآنی به بررسی ابعاد مختلف حضور شیاطین انسی پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این جریان در بُعد اجتماعی با دامن‌زدن به تفرقه و ناامیدی، در عرصۀ سیاسی با سیاست‌های فریبکارانه و وابسته‌سازی حکومت‌ها و در حوزۀ فرهنگی با ترویج فحشاء و شبهات اعتقادی، در پی تضعیف پایه‌های ایمان و اخلاق در جامعه است. در مواجهه با این چالش‌ها، قرآن کریم راهکارهای کلیدی همچون تقویت بصیرت دینی، حفظ وحدت اجتماعی، گزینش رهبران شایسته و احیای امر به معروف و نهی از منکر را ارائه می‌دهد. نتیجۀ نهایی این تحقیق حاکی از آن است که پیروزی بر جبهۀ شیاطین انسی تنها در گرو بازگشت به سبک زندگی توحیدی، بصیرت‌افزایی مستمر و مقاومت در برابر تبلیغات انحرافی امکان‌پذیر است. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی دقیق کارکردهای تخریبی شیاطین انسی و استخراج راهکارهای عملی-قرآنی برای مصون‌سازی جامعۀ اسلامی در برابر فتنه‌های معاصر است.

داستان حضرت نوح (ع) در قرآن کریم الگویی تربیتی جامع ارائه می‌دهد که با شناسایی عوامل تسهیل‌کننده و موانع تربیت، راهنمای ارزشمندی برای مربیان عصر حاضر است. تربیت در لغت به‎معنای رشد تدریجی و در اصطلاح، فرآیند پرورش استعدادهای انسان در ابعاد گوناگون برای سیر به‎سوی کمال است. این پژوهش عوامل و موانع تربیتی در آیات داستان نوح (ع) را در دو دستۀ درونی و بیرونی بررسی می‌کند. از عوامل درونی مؤثر، اخلاص (هماهنگی تفکر، قلب و عمل در راه خدا)، شاکر بودن (در سه سطح قلبی، زبانی و عملی) و صبر و استقامت (به‌ویژه در ۹۵۰ سال دعوت بی‌ثمر) قابل‌توجه است. در بخش عوامل بیرونی، نقش خانواده به‌عنوان اولین محیط تربیتی و همنشینی با افراد صالح به‌عنوان عاملی سرنوشت‌ساز مورد تأکید قرار گرفته است؛ به‌گونه‌ای که قرآن نجات اصحاب نوح (ع) را به همراهی با او مرتبط می‌داند. در مقابل، موانع درونی شامل خودبرتربینی (ریشۀ اصلی کفر قوم نوح)، شرک (بت‌پرستی به‌عنوان مکر بزرگ)، جهل مرکب (نادانی همراه با گمان دانش) و مکر و حیله است. موانع بیرونی نیز شامل نعمت‌های فراوان (که به‌جای شکرگزاری، مایۀ کفر شد)، اختلاف طبقاتی (تحسین ثروت به‌جای تقوا) و تبعیت از شیطان است. یافته‌ها نشان می‌دهد که موفقیت تربیتی مستلزم شناخت این عوامل و موانع و تقویت ارکان درونی و بیرونی مؤثر است.

این پژوهش به واکاوی و تبیین اهداف کلان و جزئی تربیت اخلاقی از منظر تفاسیر و برداشت‌های تفسیری حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) می‌پردازد. با عنایت به جایگاه رفیع ایشان به‌عنوان مفسر قرآن کریم و نیز راهبردهای عملی ایشان در حوزۀ اخلاق و تربیت، این تحقیق بر آن است تا با استناد به مباحث تفسیری و برداشت‌های تفسیری معظم‌له، تصویری جامع از نگرش ایشان نسبت به تربیت اخلاقی ارائه دهد. در این راستا، اهدافی چون «خودسازی و تهذیب نفس»، «اصلاح فرد و جامعه»، «مبارزه با هواهای نفسانی و رذایل اخلاقی»، «دستیابی به فضایل اخلاقی و کمال انسانی» و «تربیت انسان مؤمن، متعهد و مسئول» که از عمق تفاسیر ایشان استخراج شده‌اند، مورد بحث و تحلیل قرار گرفته‌اند. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق مطالعه و استقرای تفاسیر و بیانات مرتبط ایشان گردآوری شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که تربیت اخلاقی در دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، فرآیندی مستمر و چندوجهی است که با هدف ایجاد تحول درونی و بیرونی فرد، در نهایت به سعادت دنیا و آخرت او و همچنین اصلاح و بالندگی جامعه منجر می‌شود.

هدف این پژوهش، بررسی و تفسیر دقیق آیات ۱۰۵ تا ۱۰۸ سوره هود است؛ آیاتی که سه مسئلۀ اساسی را در خود جای داده‌اند: عبارت «ما دامت...»، استثناء در «إلاّ ما شاء ربّک» و بحث مربوط به سعادت و شقاوت انسان‌ها. در این تحقیق، نخست نشان داده می‌شود که تعلیق خلود به «ما دامت...» از صنایع فصاحت و بلاغت عرب است و نمونه‌های آن در شعر عربی نیز یافت می‌شود. دوم، استثناء در مورد اشقیاء به پایان یافتن عذاب، شفاعت برخی دوزخیان یا غلبۀ رحمت خدا بر غضب او بازمی‌گردد؛ هرچند گروهی همواره در جهنم خواهند ماند. دربارۀ سُعداء، دو نکته مطرح می‌شود: ۱. مشیت الهی، هرچند ممکن، در این مورد تحقق نخواهد یافت؛ زیرا خدا ارادۀ محروم‌کردن بهشتیان را ندارد. ۲. استثناء با فعل ماضی آمده است، لذا تحقق خارجی ندارد و صرفاً برای بیان امکان است. در نهایت، روشن می‌شود که سعادت و شقاوت انسان‌ها پیش از تولد در علم الهی معلوم است اما موجب جبر و اکراه نمی‌شود. این پژوهش به روش کتابخانه‌ای انجام گرفته و هدف آن تبیین تفسیر صحیح و هماهنگ با اصول بلاغت و کلام دربارۀ این آیات است.

انتقال کلام هدفمند خداوند متعال در قرآن، به‌واسطۀ کلمات است و واژگان قرآنی نقش اصلی در بیان قصد خداوند در آیات ایفا کرده و باعث گسترش معنا می‌شوند. واژۀ خواص در قرآن کریم نیامده است. آنچه آمده است، واژه‌هایی است که این معنا را تبادر می‌کنند؛ مانند علما، اولوالباب، سابقون و یا مترفین. در جامعۀ امروز، روحانیون، معلمان، استادان، رؤسای کشوری و لشکری، هنرمندان، قهرمانان ورزشی و افراد باسابقۀ سیاسی و انقلابی از جملۀ خواص محسوب می‌شوند. هدف اصلی ما در این مقاله، شناخت واژه‌های اخلاقی خواص در قرآن کریم، طبق تفسیر المیزان و آرای تفسیری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (ره) است. این تحقیق سعی دارد با استفاده از تفاسیر قرآن، به فهم واژگانی بپردازد که قرآن در توصیف اخلاق خواص به کار برده است. در قرآن، واژگان مخصوصی دربارۀ خواص به کار رفته است. با تحلیل واژگانی می‌توان به کارکردهای خواص در جامعه و تأثیرات آن‌ها پی برد. در مقالۀ پیش‌رو کوشش شده است تا پس از تعریف مفاهیمی مانند اخلاق، خواص و...، به ویژگی‌های اخلاقی خواص و معانی آن بپردازد. روش تحقیق در این مقاله به‌صورت تحلیلی ـ توصیفی و روش گردآوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای است.

حقیق حاضر با رویکردی توصیفی، تحلیلی نقش حسن ظن، در روابط اجتماعی در کلام مقام معظم رهبری، پرداخته‌شده است. حسن‎ظن یک مفهوم مهم اخلاقی هست که در بیانات قرآنی ایشان اشاره‌ شده است. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (ره) بر اهمیت حسن‎ظن در روابط اجتماعی و تعاملات انسانی تأکید کرده و آن را یکی از ویژگی‌های برجسته اخلاقی دانسته‌اند که به بهبود روابط و افزایش اعتماد در جامعه کمک می‏کند. ایشان در بسیاری از سخنرانی‌ها به اهمیت حسن‎ظن برای ایجاد اعتماد و وحدت در جامعه اسلامی اشاره‌کرده‌اند. رهبری معتقدند که حسن‎ظن می‌تواند از بروز تنش‌ها و سوءتفاهم‌ها جلوگیری کند. طبق فرمایشات ایشان حسن‎ظن به برادران ایمانی و اجتناب از قضاوت‌های ناصواب، از ویژگی‌های مؤمنان واقعی است که موجب تقویت همبستگی و اتحاد در جامعه می‌شود.