جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

الأئمة الاثناعشر في كتاب منهاج الكرامة للعلامة الحلي و نقد كلام ابن تيمية حولهم، تألیف سید علی حسینی میلانی، گزیده کتاب «شرح منهاج الكرامة في معرفة الإمامة» تألیف خود نویسنده است. کتاب «منهاج الكرامة في معرفة الإمامة» اثر علامه حلی (متوفی 726ق) است که توسط ابن تیمیه در «منهاج السنة النبوية» مورد نقد قرار گرفته است. در اثر حاضر، جایگاه ائمه اطهار(ع) از دیدگاه شیعه معرفی و نقد ابن تیمیه با استناد به منابع اهل سنت رد شده است. نویسنده در مقدمه درباره نگارش این اثر چنین می‌نویسد: «زمانی‌که شرح منهاج الکرامه علامه حلی را با رد بر کلام ابن تیمیه در منهاج السنة نوشتم، مناسب دیدم که بخش متعلق به شرح حال ائمه دوازده‌گانه را در کتابچه مستقلی جدا نمایم تا برای همه مفید واقع شود. در ابتدای کتاب بخشی از عبارات علامه حلی نقل شده است. این بخش که معرفی فشرده‌ای از ائمه معصومین(ع) است را علامه حلی در «منهاج الكرامة» در فصل دوم، وجه رابع و پس از آن نویسنده در شرح بر منهاج الکرامة.آورده‌اند. مطالب کتاب به تعداد ائمه اطهار(ع) در دوازده فصل نگارش شده است. شیوه نگارش مطالب بدین ترتیب است که در هر فصل ابتدا بخشی از کلام علامه حلی در رابطه با آن امام ذکر شده است. پس از آن کلام ابن تیمیه در نقد سخنان علامه حلی نقل شده است. در آخر نیز نقد و رد بر کلام ابن تیمیه با لفظ «أقول» ارائه شده است؛ به‌عنوان نمونه علامه حلی درباره امام صادق(ع) چنین می‌نویسد: «أفضل أهل زمانه و أعبدهم». ابن تیمیه در رابطه با این سخن علامه، امام صادق(ع) را از برگزیده‌ترین اهل علم و دین می‌داند که علمش را از جدش که پدر مادرش ام‌فروه دختر قاسم بن محمد بن ابوبکر است و از محمد بن منکدر و نافع و زهری و دیگران فراگرفته است. سپس نویسنده در نقد کلام ابن تیمیه چنین می‌نویسد که او نفیا و اثباتا توجهی به کلام علامه نکرده است. آنگاه عبارات بزرگان اهل سنت را که تأکیدی است بر کلام علامه ذکر می‌کند. وی در این‌باره سخنان مالک بن انس، ابوحنیفه، ابن حیان، ابن خلکان و دیگران را نقل کرده است. به‌عنوان مثال ابن حیان چنین می‌نویسد: «كان من سادات أهل‌البيت فقها و علما و فضلا». مستندات مطالب با ذکر جلد و صفحه در پاورقی‌ها و فهرست مطالب، در انتهای اثر ذکر شده است.

کتاب حاضر در رد کتاب "لله ثم اللتاریخ کشف الاسرار و تبرئه الائمه الاطهار" به قلم "سید حسین موسوی" نگاشته شده است. به تصریح نگارنده: "به نظر می‌رسد نویسنده‌ی این کتاب، شخصیت شیعی ناشناخته‌ای را به خود بسته است تا به دو هدف دست یابد: اول، تا به اهل سنت بفهماند که آیین استوار دارند و شیعه‌ی امامیه که یکی از فقهای معاصر آن را وانهاده و به بطلانش اقرار نموده، آیین سست است و با این وسیله این اشکال همیشه مطرح از سوی شیعیان را دفع کند که اگر رهیافتگانی به مذهب شیعه می‌گرایند از علمای اهل سنت و اندیشمندان ایشان هستند. دوم تا نویسنده، امکان سرهم کردن ماجراها و رویدادهای ناشایستی را بیابد که ادعا می‌کند آن‌ها را دیده است.

معاد یکی از آموزه‌های مهم اعتقادی مسلمانان است که فلاسفه‌ی بسیاری از جمله ابن‌سینا سعی در اثبات عقلانی آن کرده‌اند. ملاصدرا نظام فلسفی حکمت متعالیه را مبتنی بر سه اصل اساسی شهود عقلی ، برهان عقلی و وحی پایه‌گذاری نمود و با درآمیختن معرفت برگرفته از این منابع ، اصول یازده‌گانه را جهت اثبات عقلانی معاد جسمانی ارائه کرد. محمد رضا حکیمی در کتاب «معاد جسمانی در حکمت متعالیه» بر روش مکتب تفکیک مبتنی بر جدایی روش‌های کسب معرفت (شهود، عقل و وحی) تاکید می کند و می‌کوشد تا ضمن اثبات ناتوانی عقل در درک معاد جسمانی ، اصول یازده‌گانه ملاصدرا را نقد کند و نتیجه‌ی آن اصول را معاد روحانی دانسته، سپس معاد ملاصدرا را با صریح اخبار معتبره مباین می‌داند و با بیان اقوال بزرگانی چون امام خمینی ، شهید مطهری ، شیخ محمد تقی آملی و...؛ این امر را ملاک تکفیر ملاصدرا معرفی می‌کند. ایشان در این کتاب ادعا می کند که ملاصدرا پس از ناکامی در اثبات عقلانی معاد جسمانی از اصول خود کناره گرفته، با رویکردی تفکیکی مبنی بر پذیرفتن جدایی عقل و وحی، به معاد وحیانی روی‌آورده است؛ در حالی که چنین دیدگاهی نسبت به ملاصدرا نادرست است. از اینرو به کتاب آقای حکیمی انتقادات محتوایی، روشی و اخلاقی وارد است. انتقادات مطرح شده در این اثر شامل اکتفا به کلی گویی در موضع اقامه دلیل قطعی، تقطیع وفهم نادرست از عبارات، در ضمن عدم توجه بر شیوه و سبک نگارش ملاصدرا است. در نقد روش‌شناسانه به بیان شیوه‌ی نگارشی آقای حکیمی در بستن راه نقد و استفاده از مغالطات پرداخته شد. از جمله خطاهای اخلاقی مطرح شده، عدم اشاره به مبانی فکری ملاصدرا و به تأویل بردن نقل‌قول‌ها است. وجود این انتقادات نشان دهنده‌ی نادرستی دیدگاه آقای حکیمی نسبت به ملاصدرا ومعاد جسمانی ایشان است.

ارائۀ مکتوبات پژوهشیِ سودمند و روش‌مند منوط است به رعایت دقیق ضوابط و قواعد مرسومی که تخلّف از آنها موجب تولید آثار پژوهشی نااستوار و نامطلوب می‌شود. نقدِ نگاشته‌هایی که بدون توجّه به معیارهای علمیِ مقبول در نگارش مقالات پژوهشی فراهم آمده است و بازنمودنِ خطاها و کاستی‌های آنها بی‌تردید در ارتقای سطح کیفی تحقیقات و تألیفات پژوهشگران اثرگذار است. از این‌رو در نوشتار پیش‌رو، با بررسی شماری از مقالات یکی از نویسندگان پرکار، به سنجش و نقد برخی از روش‌ها و منش‌های پژوهشی ناهنجار در نگارش مقالات علمی پرداخته می‌شود که از آن جمله است: اقتباس کلان از آثار سایر محقّقان و درهم‌آمیختن تألیف و ترجمه، ارجاع‌دهی مبهم و غیر دقیق و انتحال به‌سبب ارجاع نابَسَنده، بازیافت مطالب‌ پیشترمنتشرشدۀ خود در مقالات تازه یا انتحال از خویشتن ، بازنشر مکرّر یک مقاله یا کتاب در صورت‌های مختلف (مقاله‌سازی و کتاب‌سازی)، ارائۀ ترجمه‌های غیر دقیق و افراط در ترجمۀ آزاد، نمایش نادرستِ نقش پژوهشی نویسنده در فراهم‌آوردن آثار و نادیده انگاشتن حقوق معنوی صاحبان اصلی اندیشه‌ها، و نیز انشاء نامنظّم و نگارش شتابزده با نثری نارس و نارسا.

---

کتاب «شرح شجرهالحروف» (شرح مبسط لجمیع أنواع حروف المعانی) تألیف فاروق مکام از جمله آثار کهن در حوزه علوم ادبی، عرفان یا کلام اسلامی است که به بررسی اسرار حروف، رموز الفبا، و ارتباط آن‌ها با مفاهیم قرآنی و روایی پرداخته است. با توجه به جایگاه حروف در تفاسیر عرفانی و ادبی، ترجمه و تحلیل این اثر می‌تواند گامی مهم در شناخت اندیشه‌های اسلامی در این حوزه باشد. این تحقیق با هدف ترجمه دقیق متن و بررسی تطبیقی آن با آیات قرآن و روایات معصومین (ع) انجام می‌شود تا نقش حروف در متون دینی و عرفانی تبیین گردد. در زمینه اهمیت‌ و ضرورت‌ این تحقیق می‌توان به این موارد اشاره کرد: عدم ترجمه جامع و تحلیل محتوایی این کتاب در تحقیقات معاصر، ارتباط موضوع با مباحث تفسیری، عرفانی و ادبی در متون اسلامی، تبیین دیدگاه‌های مؤلف درباره حروف و تطبیق آن با شواهد قرآنی و حدیثی، کمک به پژوهش‌های بینارشته‌ای در حوزه زبانشناسی، عرفان و تفسیر قرآن. هدف اصلی این تحقیق ترجمه دقیق کتاب «شرح شجره الحروف» و بررسی محتوایی آن با استناد به قرآن و روایات و هدف فرعی آن نیز تحلیل دیدگاه مؤلف درباره نظام حروف و ارتباط آن با مفاهیم دینی، استخراج و تطبیق شواهد قرآنی و روایی مرتبط با موضوع و بررسی جایگاه این اثر در میان کتب مشابه است.