جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

نویسنده در این پایان نامه تلاش کرده است، نکات اخلاقی و تربیتی آیات معاد را به ترتیب مراحل وقوع استخراج و بیان کند. آن را در دو بخش به نگارش درآورده است: در بخش اول، با عنوان کلیات به واژه شناسی تربیت، تعلیم، معاد، تذکر، تشویق، تبشیر، انذار و تنبیه، بیان اهمیت و ضرورت تعلیم و تربیت، و معرفی روش های تربیت قرآنی(تذکر، تبشیر و انذار) پرداخته است. در بخش دوم، با نام نکات تربیتی مراحل معاد، مراحل مختلف عالم آخرت را از سکرات موت تا وقوف در بهشت یا جهنم با تکیه بر آیات قرآن و گاهی روایات بررسی کرده و نکات تربیتی آنها را بیان کرده است.

این تحقیق با هدف بررسی زندگی و مصحف و قرائات و دیگر روایات قرآنی او به انجام رسیده و مشتمل بر شش فصل با این مباحث است: فصل اول، زندگی نامه ابی بن کعب؛ فصل دوم، مصحف ابی بن کعب؛ فصل سوم، نقد و بررسی حدیث فضائل سور منسوب به ابی بن کعب، فصل چهارم، ابی بن کعب و علوم قرآنی: ویژگی تفسیر ابی بن کعب، منابع تفسیری ابی بن کعب، آرای ابی بن کعب در علوم قرآنی، نقش ابی بن کعب در علم قرائت؛ فصل پنجم، قرائات ابی بن کعب؛ فصل ششم، روایات تفسیری ابی بن کعب.

قرآن کریم معجزه جاودان نبی اکرم (ص) است که در آن هیچگونه کژی و دگرگونی روی نداده و از دستبرد تحریف مبرا و دور مانده است و در آیات و عبارات آن هیچگونه اختلاف و تناقضی دیده نمی شود، از این روست که هدایتگر جهانیان خوانده شده است . با این وصف، عده ای با انگیزه های مختلف و بعضا به جهت مخالفت و جلوگیری از توسعه و گسترش اسلام، درصدد آن برآمده اند تا در قداست و الهی بودن این کلام الهی خدشه نمایند و با این اهداف، شبهه موهوم و بی اساس وجود تناقض در قرآن را مطرح نموده اند، نیز جمعی دیگر هر چند مانند گروه اول دارای انگیزه ستیزه جویی و مخالفت با اسلام نبوده اند، اما به سبب عدم آشنایی با کلام عرب، اسلوب و شیوه های متنوع بیانی، خصوصا عدم توجه آنان به کاربرد مجاز لغوی، عام و خاص، مطلق و مقید، مشاکله و نظایر آن، گرفتار توهم تناقض در قرآن گردیده اند. گرچه مخالفان اسلام کوشیده اند آیات قرآن را متناقض جلوه دهند، ولیکن در این مورد توفیقی کسب ننموده اند، چرا که آنان دلیل واضح و روشنی ارائه نکرده و دلیلشان تنها، ادعای موهوم و بی اساس آنها می باشد. و با تدبر و تفکر در قرآن معلوم می گردد که در هیچ جای قرآن، دو آیه متناقض و یا متعارض با هم دیده نمی شود. اشتباه این عده بخاطر عدم آشنایی آنان با اسالیب کلام عرب و عدم فراهم آوردن مقدمات و دانشهای علمی جهت فهم و تفسیر آیات قرآن بوده است که با اتخاذ و بکارگیری روشهای صحیح در راه فهم آیات کریمه و با تدبر و تفکر در این کلام الهی، واهی بودن ادعاهای موهوم آنان ثابت می گردد.

در این تحقیق از روش کتابخانه ای استفاده شده است و مشتمل بر چهار فصل می باشد که در این فصول چهارگانه به طور اجمالی موارد زیر مورد بحث و بررسی قرار گرفته است: فصل اول: در این فصل جهت تبیین بیشتر جایگاه موضوع سعی شده است اشاره ای گردد به مفهوم اسوه و اهمیت و ضرورت آن در زندگی. و مطالبی در زمینه الگوهای برتر درقرآن، پیامبر اعظم(ص) الگوی برتر، راههای شناخت شخصیت پیامبر(ص)، حجیت سنت و سیره نبوی و پیامبر الگوی جهانی و همیشگی، مورد بررسی قرار گرفته است. فصل دوم: در این فصل شخصیت فردی پیامبر(ص) در سه دوران: کودکی و نوجوانی، جوانی و دوران رسالت مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. در بحث شخصیت پیامبر در کودکی، رفتار شناسی پیامبر با کودکان و در بحث شخصیت پیامبر در جوانی، رفتار شناسی پیامبر با جوانان نیز مطرح شده است. در زمینه شخصیت پیامبر در دوران رسالت مطالبی چون عبودیت، امانت و صداقت، ساده زیستی، زهد، صبر و بردباری، شجاعت، عدم تکلف، استقلال، حفظ حدود الهی، توکل و آراستگی جسم عنوان شده است. فصل سوم: در این فصل شخصیت خانوادگی پیامبر(ص) مورد بررسی قرار گرفته است. و مطالبی چون ازدواج و اهمیت آن در اسلام، پیامبر و ترغیب جوانان به ازدواج، همسران پیامبر، فلسفه تعدد زوجات، رد شبهه تعدد زوجات پیامبر(ص) و ویژگی های اخلاقی پیامبر(ص) در زمینه های رعایت عدالت بین همسران، رعایت روحیه هر یک از همسران، مدارا کردن، روحیه اعتذار، در خواست همسران، خوش خلقی، اهتمام به کارهای خانه مطرح شده است. فصل چهارم: در این فصل شخصیت اجتماعی پیامبر(ص) در دورانهای قبل از رسالت و بعد از رسالت مطرح شده است و ویژگی های شخصیتی حضرت در دوران رسالت در عناوینی چون نرم خویی و مهربانی، محبت ورزی، عفو و گذشت، عدل مجسم، تواضع و فروتنی،خیر خواهی و انسان دوستی، مشورت، وفای به عهد، شرح صدر، شوخ طبعی و مزاح، رفق و مدارا و قاطعیت و عدم مداهنه، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. ضمنا در پایان هر فصل خلاصه مطالب آن فصل آمده است.

آموزة الوهیت حضرت عیسی علیه السلام و آموزة تثلیث در مسیحیت، موضوعی بسیار مهم هستند. البته این آموزه ها، از جهات گوناگون قابل نقد می باشند: از لحاظ عقلی، تاریخی، از دید عهد جدید و نیز از منظر قرآن کریم. نکته مهم در این میان، این است که تثلیثِ مشهور میان مسیحیان، متشکل از پدر، پسر و روح القدس است، ولی قرآن در رد الوهیت حضرت عیسی و مادرش حضرت مریم، آیات بسیاری را مطرح کرده است. این امر موجب شده است که برخی از مسیحیان گمان کنند که قرآن، تثلیث مسیحیان را درست درک نکرده و آن را متشکل از پدر، پسر و مادر (حضرت مریم) تلقی کرده است. این مقاله بر آن است تا به این تصور اشتباهِ برخی مسیحیان پاسخی درخور بدهد، هرچند از سوی برخی نویسندگان مسلمان، پاسخ های خوبی به آن داده شده است، ولی به نظر می رسد این پاسخ ها، کامل و جامع نیستند. پاسخ صحیح این است که قرآن هم تثلیث روح القدسی و هم تثلیث مریمی را رد کرده است؛ قرآن کاملاً آگاهانه و هوشمندانه عمل کرده و از تاریخ مسیحیت و باور مسیحیان کاملاً آگاه بوده است.

این مقاله درصدد بررسی ماهیت ده فرمان و تبیین ارزش آن از نظر محققانی همچون ابن تیمیه، ابن خلدون، سید قطب، ابو عبدالله قرطبی و فخررازی است. به گفته دانشمندان یهود، تورات مشتمل بر 613 حکم است. در میان این احکام، ده حکم اهمیتى ویژه دارند. این فرمان ها محور شریعت یهودند و همة احکام شریعت یهود در همین فرامین ریشه دارد. در واقع، قوم اسرائیل با پذیرفتنِ این فرمان ها با خدا هم پیمان شده است. تعبیر قرآن کریم از «الواح»، اشاره به دو لوح شامل ده فرمان از کتاب مقدس است که در آیه 145 سوره اعراف به آنها اشاره شده است. نظر به اهمیتی که ده فرمان در نزد عالمان یهود یافت و اشارات دقیق و لطیفی که قرآن کریم به آن دارد، پس از قرون وسطا، حکما و متکلمان و محققانی همچون سید قطب، خطیب تبریزی، ابن تیمیه، ابن خلدون و دیگران با دیدگاه های متفاوت، به نقد و بررسی در این باره پرداختند که تفصیل این بحث در این مقاله مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است.

«عهد» در کاربردهای قرآنی به معانی پیمان، فرمان و توصیه آمده است که این معانی سه گانه در متعهد ساختن انسان به تکلیف الهی قدر مشترک می یابند. عهد خداوند با انسان، دو صورت باطنی و قولی دارد. عهد باطنی خداوند با انسان، همان اعطای مقام امامت می باشد که مسبوق به افاضات الهی و تحقق حالتی درونی در انسان است که به واسطۀ آن اصطفاء، عصمت، حقیقت عبودیت، کمال ارتباط و نزول وحی تحقق می یابد. عهد انسان با خداوند نیز دو صورت قولی و باطنی دارد: عهد قولی انسان در قبال خداوند و مردم قابل تصور است که همان مسئولیت پذیری است. عهد باطنی انسان عبارت از پایمردی در راه ایمان و التزام عملی به عقاید و تکالیف است. صرف نظر از اینکه عهد قدیم به طور مشخص به عهد باطنی خداوند با انسان نپرداخته، اما در خصوص عهد قولی خداوند و نیز عهد انسان با خدا، با تعالیم قرآن در کلیات مشترک است. برخلاف عهد جدید که مناسک شرعی را عامل تقرب به خدا نمی داند، بلکه ایمان به مسیح و حقیقت تصلیب را، موجب اتحاد انسان با مسیح و عامل رستگاری انسان برمی شمارد.

یکی از مباحث مطرح در روایات اسلامی (شیعی و سنی)، روایاتِ «تشابه ادیان توحیدی» است. در این روایات، مباحثی مانند شباهت ادیان در افتراق و فرقه فرقه شدن و نیز بحث رجعت در ادیان مطرح می شود. این روایات، از لحاظ سندی در حد تواتر اجمالی و یا مستفیض، بنابر قول برخی از اندیشمندان هستند و از لحاظ دلالت نیز مورد تأیید آیات قرآن هستند؛ زیرا قرآن تأیید می کند که امت ها در سنن الهی اشتراک دارند و سنن خدا در امت های مختلف تکرار می شود. برخی برای اثبات تحریف قرآن، از این روایات و آیات بهره برده اند و استدلال کرده اند که با توجه به تشابه ادیان توحیدی و با توجه به اینکه کتاب مقدس تحریف شده است، پس قرآن نیز تحریف شده است. در مقابل، متفکران شیعی تلاش زیادی انجام داده، به این برداشت از این روایات پاسخ داده اند. به نظر می رسد، با وجود قوّت برخی از این پاسخ ها، پاسخ کامل تر و بهتری وجود دارد که در جمع بندی این نوشتار ارائه شده است.

مقصود اصلی این پژوهش، مفهوم شناسی تطبیقی «حنفاء» و «صابئین» و بررسی اینکه آیا این دو اصطلاح در قرآن کریم، مفهوم واحدی دارند یا خیر؟ از آنجایی که جوامع و گروه های دینی مختلفی در عصر نزول قرآن می زیسته اند و بررسی برخی از آنان با مشکلات و پیچیدگی هایی روبه روست، بررسی تطبیقی اصطلاحات استعمال شده در قرآن در این حوزه، می تواند کمک شایانی به رفع این معضلات نماید.روش ما در این پژوهش، روشی توصیفی ـ تحلیلی است و تلاش شده است تا مباحث بر مبنای یک معنا شناسی منطقی و اصولی سامان داده شود. حاصل پژوهش نشان می دهد که «حنیف» و «حنفاء» در عرف آیات قرآن، اشاره به گروه خاص و آیین خاص ندارد، بلکه معمولاً وصف دین و آیین قرار می گیرد، اما «صابئین» یک گروه دینی خاصی است که در زمرة اهل کتاب قرار دارند. بنابراین، از «حنفاء» متمایز هستند.