جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

پایان نامه ی حاضر مشتمل بر چهار فصل با این موضوعات است: فصل اول، کلیات: معنای لغوی انفاق، فلسفه ی انفاق، اهداف انفاق، ارزش و اهمیت انفاق، وسعت و دامنه ی انفاق؛ فصل دوم، انفاق در قرآن: آداب، انگیزه ها و نتایج، دلائل، تشویق به انفاق، یکی از ویژگی های پرهیزگاران، موانع، انفاق ریایی و الهی، آفات انفاق؛ فصل سوم، اقسام، مراتب و مصارف انفاق؛ فصل چهارم، آثار انفاق.

تحقیق حاضر به بررسی انسان در قرآن و نهج البلاغه در پنج بخش با این عنوان ها پرداخته است: بخش اول، ماهیت و حقیقت انسان: واژه شناسی انسان، ماهیت و حقیقت انسان؛ بخش دوم، انسان و معمای آفرینش او: نظریات دانشمندان جهان، نظریه قرآن، نظریه نهج البلاغه؛ بخش سوم، طبیعت و فطرت انسان: نظریات صاحب نظران جهان، نظریه قرآن، نظریه نهج البلاغه؛ بخش چهارم، ابعاد مثبت و منفی طبیعت: نظریه قرآن، نظریات صاحب نظران، ابعاد مثبت طبیعت انسان، ابعاد منفی طبیعت انسان؛ بخش پنجم، ابعاد وجود انسان: اهمیت و ضرورت شناخت ابعاد، نفس و روح در لغت، نفس و روح در قرآن مجید، روح در نهج البلاغه، عقل در نهج البلاغه، نشانه های عقل، آفات عقل، قلب در قرآن مجید، قلب در نهج البلاغه، محدودیت قلمرو قلب.

گزارشی اجمالی از سرگذشت و سرنوشت انسان قبل از دنیا، در دنیا و بعد از دنیا از منظر قرآن کریم است. پژوهش حاضر در پنج فصل تنظیم شده است. نویسنده ابتدا به مطالعة آیاتی که از سابقة انسان قبل از آفرینش سخن گفته است، پرداخته و ذکر کرده است که انسان در آغاز چیزی نبود، سپس به ارادة الهی وجود یافت و خدا از او بر ربوبیت خویش پیمان گرفت و انسان هم تعهد نمود به این عهد الهی وفا کند. وی سپس از چگونگی آفرینش انسان در دنیا بحث کرده و آورده است که از آیات قرآنی چنین بر می آید که انسان در دو مرحله و به دو شکل حیات مادی پیدا کرد: نخست از خاک، سپس از نطفه. نویسنده در ادامه به دوره های مختلف حیات دنیوی انسان اشاره کرده که شامل دوران طفولیت، بلوغ، رشد و کهن سالی است که با مرگ به اتمام می رسد و مرگ پایان دنیا و آغاز زندگی برتر انسان است. حیات برزخی انسان پس از مرگ فصل دیگری از این پژوهش است، که آیات دلالت کننده بر تجرّد نفس و بقای روح، بر وجود چنین حیاتی گواهی می دهد. دلایل اثبات آن، حوادث پایان جهان، اصحاب یمین و شمال از موضوعاتی است که در فصل پایانی از آن سخن گفته شده است.

پرداختن به موضوع انسان کامل از آن جهت مهم تلقی می شود، که هدف از خلقت انسان را بیان می کند. مقصد در این تحقیق این است که با توجّه به آیات و سخنان معصومین انسان بتواند در مسیر کمال گام نهد. شناخت سعادت و کمال مطلق انسان، بستگی به شناخت حقیقت او دارد که سبب شناخت خدای متعال و پیامبران الهی می شود؛ و نیز اثبات معاد و شناسایی فضیلت های اخلاقی ارتباط مستقیم با شناخت انسان دارد. اگر انسان خود را بشناسد، و ذات اقدس الهی را بهتر و آسان تر می شناسد و اسماء و صفات و افعال و آثار او را بهتر می فهمد و در نتیجه همیشه به یاد اوست. در این مسیر بهترین توشه راه ابدیت، علم صائب و عمل صالح است و بهترین راه عالم شدن خداشناسی است و نزدیک ترین طریق ناسی، خودشناسی است. انسان با هر کاری که انجام می دهد زمینه پیدایش ملکه ای از ملکات نفسانی را برای خود فراهم می کند قرآن کریم با شناساندن لغزشگاه های انسان مانند شهوت و غضب و یا وهم و خیال نقاط ضعف وجودی اش را به آگاهی او می رساند و از طرف دیگر چگونگی غلبه بر شیطان و تهذیب نفس را به او می آموزد و همچنین از یاد بردن مبدأ و معاد را ناشی از غفلت از خویش می داند. بنابراین انسانیّت انسان، پس از تعلیم قرآن پدید می آید و تعلیم معارف قرآنی است که به روح انسان شرافت وجودی می دهد. انسان با اختیار خود می تواند حیات الهی خود را شکوفا کند و انسانیّت خود را فعلیّت بخشد و تا مقام خلافت الهی و مظهریّت اسمای حسنای الهی پیش رود. از آن جا که تکامل و عظمت آدمی وابسته به امور مادی نیست، ترقیّات علمی نیز از همه جهات انسان را تکامل نمی بخشد. کمال واقعی انسان هنگامی است که خویشتن را از تنگنای غرور و شهوات و لذایذ جسمی بیرون کشد و گام هایی در راه انسانیت و بالا بردن سطح مشاعر خود بر دارد و با افکاری عالی تر و افقی وسیع تر آشنا گردد. باید نورانی شدن و رنگ خدایی پیدا کردن را بزرگ ترین و نهایی ترین هدف خویش قرار دهد، زیرا هر چه در این مسیر جلوتر رود به کمال خویش نزدیک تر می شود. در نیتجه انسان کامل، انسانی است که رشد تمام استعدادهای او هماهنگ باشد و همه ارزش های اخلاقی و انسانی او با هم رشد کند. حقیقت انسان کامل، همه حقایق را در خود گرد آورده است؛ او با این که از ماسوی الله است می تواند مقامات گوناگونی را در خود جای دهد و جامع صفات حقانی و الهی باشد. فقط خدا در نظر او بزرگ است و همه چیز و همه کس کوچک و ناچیزند و این در واقع از مهم ترین نشانه های تکامل در انسان است. او یک حقیقت است که تمام انبیاء و اولیای الهی جلوه آن حقیقت متعالی بوده و سرچشمه ی کمال همه آنان منبع نور محمدی ست. مستندات این تحقیق از قرآن کریم، تفاسیر مختلف، کتب معتبر اندیشمندان سیاسی، کتب شهید مطهری و.... حاصل شده است. این تحقیق از طریق مطالعات کتابخانه ای، فیش برداری و همچنین مراجعه به اینترنت و سایت های مختلف، تدوین شده است. اصطلاحات کلیدی این تحقیق عبارتند از: شناخت، انسان کامل، خلیفه الله .

برای انفاق تعابیر و معانی مختلفی در کتب گوناگون آمده است. منظور قرآن از انفاق کردن بالاتر از سطح درک ما است. بدین معنا که قلمرو آن تمام وجود انسان، خواسته ها و علائق و دارائی های او را در بر می گیرد. برخی گمان می کنند که انفاق تنها فلسفه اش پر شدن خلأهای اجتماعی است، اما باید گفت که اینطور نیست، بلکه انفاق رابطه ای با « ساخته شدن» دارد، اینکه انسان چیزی را که دوست دارد از خود جدا کند و به دیگری ببخشد، یعنی وجود او ساخته شده که مظهر رحمانیت پروردگار بشود. ارزش انفاق به قدری زیاد است که خداوند انفاق را در قرآن همراه با نماز ذکر کرده است و از جمله مهمترین انگیزه هایی که موجب می شود انسان دست به این کار بزند رضایت و خشنودی پروردگار متعال می باشد. همانگونه که به انفاق بسیار سفارش شده، گاهی اوقات نیز اسباب و عللی مانع می شود که انسان این عمل نیک و پسندیده را انجام ندهد که بارزترین این علل حرص، بخل و نفاق می باشد. از آنجا که انفاق نوعی خودسازی است یعنی از خود کاستن و به دیگران پرداختن، بنابراین دارای آداب و شرایط گوناگونی نیز می باشد که مهمترین شرط آن را می توان رضایت و خشنودی خداوند دانست، بدین مفهوم که انفاق ما باید برای رضای خدا باشد تا موجب کسب رضایت او بشود. نقطه ی مقابل این مطلب هم این است که اولین و بهتر است بگوییم مهمترین پیامد ترک انفاق نیز بی اعتمادی به خدای متعال می باشد. انفاق دارای آثار جاودانی فراوانی می باشد از جمله، محفوظ در حساب خداوند و توشه ای برای آخرت و در واقع بهترین تجارتی است که انسان می تواند برای خودش انجام دهد. ارزش واقعی مال به آن نیست که در جایی و در نزد کسانی، روی هم انباشته شود، بلکه بدان است که وسیله ای برای برآوردن نیازمندی های زندگی و در حقیقت وسیله ای برای تکامل رشد آدمی و عاملی برای رسیدن به تقوی و جاودانگی باشد و این جز به انفاق تحقق پیدا نمی کند. انفاق، فقر را که از موانع عمده تکامل اجتماع و سبب عقب ماندگی و متلاشی شدن جامعه است نابود می سازد و زمینه های بهره کشی از مردمان و مکیدن خون آنان را از میان بر می دارد. و سبب از بین رفتن تفاوت های عظیم در سطح زندگی مردم می شود، و پایگاه اساسی فتنه ها و مفاسد و دشمنی ها را که سبب از بین رفتن آرامش اجتماع و وحدت جامعه و امنیت آن است نابود می کند. بنابراین انفاق، برانداختن عملی جمع مال و انباشتن آن است، از راه پراکندن مال میان مردمان و هزینه گذاری ها و زمینه سازی برای دسترس داشتن همه به آن. بر همین اساس این تحقیق در دو بخش تنظیم شده که هر بخش شامل چهار فصل می باشد، که بخش اول انفاق از منظر قرآن و سنت است که در فصل اول آن کلیات انفاق بررسی شده و در فصل دوم آن ریشه و منشأ انفاق مورد بررسی قرار گرفته است و در فصل سوم و چهارم به موانع و آداب و شرایط پرداخته شده است و بخش دوم آثار و پیامدهای انفاق می باشد که در فصل اول آن بحث در مورد عظمت و اهمیّت انفاق است و در فصل دوم به آثار جاودانی انفاق اشاره شده است و در فصل سوم سرچشمه ها و پیامدهای ترک انفاق بررسی شده و فصل چهارم نیز به مصارف انفاق پرداخته شده است.

آیه وضو، یکی از آیات مطرح در حوزه فقه القرآنی است که به دلیل گستره وسیع فقهی، ادبی، تفسیری و قِرائی آن، همواره مورد توجه فقه پژوهان قرآنی بوده و هست؛ از سوی دیگر این آیه شریفه به لحاظ قلمرو فقهی از جامع ترین آیاتی است که طهارات ثلاث را مد نظر قرار داده، از روزگاران دیرین تا به امروز میان فرق اسلامی مورد بحث و گفت وگو بوده است؛ و هر کدام سعی نموده اند بر اساس مبانی فکری، عقیدتی و تفسیری، برداشت هایی از آیه داشته باشند که در این میان دیدگاه شیعه از برجستگی خاصی برخوردار است. نویسنده در این مقاله سعی نموده این آیه را تنها در موضوع وضو مورد بررسی قرار دهد و از دیدگاه فقه القرآن شیعه به تفسیر آن پرداخته است؛ همچنان که برای امکان داوری و وقوف بر برتری دیدگاه های شیعی، به دیدگاه های اهل سنت نیز اشاره نموده است.

سر اینکه قرآن سیر ه انبیاء را مطرح می کند، آن است که آنان اگرچه از نظر مکان و زمان جدا هستند، ولی در حقیقت به هم متصل و پیوسته اند. بررسی سیره انبیاء این نقش را دارد که جامعه انسانی را به گذشته و آینده مستمر متصل می کند. خداوند آنچه را که در جهان هستی حق و ثابت و پابرجا می داند، همانا ذات خود و وحی و رسالت است. اینچنین نیست که در جهان تکوین گاهی حق حکومت کند وگاهی باطل، گاهی انبیاء زمام حکومت را بدست گیرند و گاهی طاغیان و ظالمان، بلکه نظام هستی همیشه بر روال حق می گردد باطلها مانند علفهای هرزی هستند که محکوم به ریشه کن شدن می باشند. حکمت الهی اقتضاء می کند که خداوند شناخت لازم را در اختیار همه انسانهای قرون و اعصار بگذارد، لذا خداوند باید انبیایی را مبعوث گرداند تا راه رشد و کمال را به انسانها نشان دهند. همه انبیاء دارای هداف مشتر ک بودند و مهمترین اهداف انبیاء، دعوت به توحید و معاد، تعلیم کتاب و حکمت، برقراری عدل و قسط، تقوا و تزکیه و نجات از جهل و نادانی، بت پرستی، خرافات و تبعیضات و استبداد بوده است. انبیاء دارای ویژگیهای صداقت در گفتار و عمل، خلوص نیت و تبلیغ رایگاه، حسن و خلق و برخورد صحیح، امانتداری، عدم ترس از غیر خدا، قاطعیت و سازش ناپذیری و پیروزی در آزمایشهای سخت و تبشیر و انذر بوده اند. انبیاء همچون دارای صفات صبوری و توکل و قضاوت و داوری و استضعاف و نیز مبدأ علوم و دانشها بوده اند. پیامی را که انبیاء از جانب مبداء وحی می آوردند، عده ای در مقابل آنها موضعگیری می گردند و به مخالفت بر می خاستند که علل و انگیزه مخالفت آنها جهل و غفلت و تحجر و تعصب و ثروت اندوزی و خود بزرگ بینی و پست بینی دیگران بوده است. اقشار مردم که در مقابل انبیاء به مخالفت و مبارزه بر می خاستند، طاغوتها و اشراف و مترفین و عالمان فاسد و متسضعفان بودند. شیوه های برخورد مخالفان با انبیاء به صورت تهدید به شکنجه و تبعید و قتل و استهزاء و تهمت های سحر و ساحری، نادانی و دروغگویی، جنون، نحوست، و فساد در زمین، ایرادها و بهانه جوییها بوده است. تجربه های حال و آینده باید متصل به تجارت گذشته باشد. ما نباید از این تاریخ زنده جدا شویم. بلکه باید از اصول و مبانی آن استفاده کنیم، یعنی باید اوضاع دشوار و شرایط سخت و انواع عذابها و فشارها و شکنجه ها و روش های جنگ روانی مسخره و استهزاء و امور دیگری که انبیاء از طاغوتهای زمان و اتباع آنها دیدند را مجسم کنیم، و از فداکاریهای انبیاء و پیروانشان و نیز از نکته ها وتجربه های بسیار آموزنده از مبارزات ایشان با ظالمان زمان خود الگو بگیریم و در زندگیمان در راه پیروزی اسلام و پیروزی حق بر باطل استفاده کنیم.

در این پایان نامه ویژگیهای پیامبران و خطوط کلی و روش دعوت آنان از دیدگاه قرآن بررسی شده است.مباحث آن بدین قرار است؛ کلیاتی درباره پیامبران،ویژگیهای مشترک انبیاء، اصول کلی در رسالت ودعوت انبیاء و روشهای دعوت انبیاء.

چنان که اشاره خواهد شد اصولاً از دیدگاه قرآن کریم پیامبران و انبیاء بزرگترین عاملین و مدیرانتغییر و اصلاح در طول تاریخ بشر بوده اند و هم آنان دارای جامعترین و کاملترین برنامه های هدایت و اصلاح بوده اند اما به گواهی تاریخ و نیز به استناد آیات قرآن بسیاری از آنان بدلیل عدم همراهی و همکاری و هماهنگی افراد و گروههای تحت تغییر خود با آنان از کمترین موفقت ظاهری برخوردار بوده اند و این نه بواسطه سستی و عدم آگاهی آنان از سیستم تحت تغییر بلکه اساساً ناشی از فقدان همان عنصر اصلی و اساسی نظام مدیریت تغییر است. بنابراین بدون کمترین تردید باید اذعان داشت که از دیدگاه و منظر قرآن کریم برای ایجاد و اجراء هر نوع تغییر و تحول در هر سطح و مرتبه ای اراده و خواست توأم با آگاهی و تعهد انسان اساسی ترین و بزرگترین عنصر حیاتی نظام مدیریت تغییر بخصوص در سطح فردی به شمار رفته و هر گونه تلاش برای اجراء تغییر و اصلاح در انسان بدون توجه به این عامل محکوم به شکست است زیرا اساساً خداوند این چنین مقدر فرموده است که سرنوشت هر انسانی عمدتاً به دست خودش رقم زده شود و حتی ذات اقدس اله بر خود چنین فرض نموده است که هیچ انسان فاسد و طالب تباهی را اصلاح نفرماید همچنانکه وضعیت بهینه هیچ قوم و گروهی را تا خود نخواهند دگرگون نخواهد نمود.

در این پایان نامه مولف در ابتدا در فصل اول در قسمت کلیات ضمن تعریف قصه، اهداف قصه را بیان می کند و ویرگی های قصص قرآن را بیان می کند و سپس ضمن آوردن قصه های حضرات آدم، نوح، ابراهیم، لوط، اسماعیل، اسحاق، یعقوب، یوسف، موسی و هارون، داود، سلیمان، ایوب، یونس، زکریا، یحی و عیسی از دیدگاه قرآن و تورات موارد اختلاف را ب ان و می کند و شخصیت هر کدام از پیامبران را از دیدگاه قرآن و تورات شرح می دهد. در پایان ضمن نتیجه گیری پیشنهادهای را مطرح می کند