جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

فهم عمیق آموزه‌های دینی، امری تصادفی نیست؛ بلکه اتّصالی عینی به حقیقت است که با خلّاقیت معنوی ارتباط ناگسستنی دارد. هر دو نکته‌ی یادشده، روشمند و دارای نظریه می‌باشد و با وهم و خیال و تلقین کاذب شکل نمی‌گیرد. خلّاقیت، ترکیبی از قدرت ابتکار، انعطاف‌پذیری در برابر نظریه‌ها، اندیشه‌ها، واقعیات و حقایق موجود در عالم است. معنویتی که در این نوشتار مراد و منظور است، نیل به حقیقت و راه یافتن به قدسیت و ملکوت عالم است و خلّاقیت معنوی، ابتکاری ذهنی است که از تصفیه‌ی باطن و در نتیجه تابش‌های اشراقی معنوی حاصل گردیده و فتح از ارتباط با عالم معنا و ملکوت عالم هستی است. فردی که به خلّاقیت معنوی نایل شده، دارای خصلت‌هایی همچون انگیزه‌مندی معنوی، داشتن بصیرت و روشن‌بینی و بهره‌مندی از قوّه‌ی قلبی و نیروی باطنی معنوی است، دارای ذهنی فعال، سرشار و پویا از معرفت به حقایق عالم هستی و ادراک حقیقت آن‌هاست. خلّاقیت معنوی جریانی روشمند است که با ساز‌و‌‌کاری متعالی حاصل می‌گردد. فضاسازی معنوی جهت نسل تشنه‌ی حقیقت در خانواده، محیط‌های آموزشی، دانشگاه‌ها و محیط‌های تفریحی و... پرسشگری منطبق بر خاطرات دانش‌طلبان و نوجویان، فرصت‌ها را جهت انتقال به معنا و اغتنام فرصت در مخیّله‌ی نوجویان و دانش‌طلبان می‌نهد و آنان را به داشتن علایق معنوی و اموری از این قبیل تشویق می‌کند. اگر این دو پدیده‌ی مبارک (خلّاقیت معنوی و عمقی شدن مفاهیم عالی دینی) در روان آدمی رخ دهد، چند نتیجه‌ی ارزشمند حاصل می‌گردد. رؤیت نشانه‌های درک حقیقت مطلق و وجدان باطنی آن‌ها و به کمال رسیدن در تحیّری قدسی از راه سیّالیّت ذهن؛ پدیده‌ی مبارک و ثمره‌ی شیرین دیگر آن است به‌گونه‌ای که فرد نایل شده به سیّالیّت ذهنی، کلمه‌ی خدا را ادراک کرده و از کلمات، به صاحب کلمه (خدا) می‌رسد و خود، تبدیل به کلمه الله می‌گردد. این‌ها همه سبب می‌گردند که فرد خلّاق معنوی، به بساطت و گسترش حیطه‌ی وجودی برسد و در توسّم (تعمیق همه جانبه) و تنافس (فرو رفتگی دائمی در یک حقیقت) برسد و به تربیتی نمادین، نه متداول و مرسوم مزّین گردد تا در نتیجه اعجاز هستی حاصل گردد که انسان برآمده از خاک و روح دمیده شده‌ی الهی در او، به الهی شدن و و ثمره‌ وجودی مبارک دست یابد.

خانواده در سرنوشت و سعادت هر جامعه‌ای به عنوان مهم‌ترین منشأ شکل‌گیری جامعه، نقش بسزایی دارد تا بدان جا که سعادت و سلامت جامعه با سعادت و سلامت خانواده گره‌خورده است. از این رو اسلام به این نهاد توجّه ویژه‌ای داشته است و برای خانواده در مراحل مختلف رهنمون‌هایی را بیان نموده است تا به رشد و کمال واقعی دست یابد. دین که به همه‌ نیازهای خانواده در جهت رسیدن به رشد و شکوفایی توجّه داشته است به تربیت اعضای خانواده توجّه ویژه دارد و از آن جهت که دین به هر موضوعی جامعه‌نگر است به تمامی ابعاد تربیت توجّه دارد و از آن‌رو که تربیت جنسی زیربنایی‌ترین نوع تربیت است، بدان عنایت ویژه‌ای داشته است. میل به تربیت جنسی که در نگاه اندیشمندان و صاحب‌نظران اجتماع سابقه‌ای طولانی دارد در دین اسلام مورد اهتمام ویژه‌ای قرار گرفته است و با تأکید فراوان نسبت به این نوع تربیت، راهکارهایی بیان شده است؛ امّا با وجود این در جوامع اسلامی این بخش از تربیت مورد بی‌مهری قرار گرفته است. این پژوهش به دنبال این است که با تبیین جایگاه خانواده در سلامت جامعه به گوشه‌هایی از اهتمام قرآن و روایات به تربیت جنسی اشاره نماید و بی‌شک تبیین مبانی و اصول این نوع تربیت متناسب با جامعه نیازمند پژوهش‌هایی مفصّل و شایسته است.

مقوله‌ی تربیت از ابتدایی‌ترین و اساسی‌ترین نیازهای زندگی بشر است و بدون شک، مهمترین عامل شکل دهنده‌ی شخصیت، اندیشه، باور و اخلاق و رفتار آدمی است. انسان تنها در پرتو تربیت صحیح است که به عنوان موجودی هدفمند می‌تواند به آرمان‌های خود دست یابد و به سعادت مطلوب خویش برسد. تربیت به معنای واقعی می‌تواند تنها در اختیار پدران و مادران باشد؛ زیرا آن‌ها هستند که اولین بار دفتر ناگشوده‌ی فکر و ذهن کودک را باز می‌کنند و نخستین خطوط را در آن ترسیم می‌نمایند. رفتار آن‌ها هرچه باشد سرمشقی برای کودک است. او والدین را خواسته یا ناخواسته، الگوی بی‌بدیل زندگی می‌داند و همواره می‌کوشد رفتار خود را با افعال آن‌ها انطباق دهد. پدر و مادری که به تربیت فرزند خود علاقه مندند، باید بکوشند ابتدا خود فضایل اخلاقی را کسب کنند تا پرورش کودک در محیط خانه به نحو عملی صورت پذیرد. در امر خطیر پرورش مذهبی کودک، این مسأله صورت جدّی‌تری به خود می‌گیرد. از آنجا که کودک فطرتاً برای پذیرش تعلیمات مذهبی آمادگی دارد، پدر و مادر باید با دقّت و حوصله به این امر اقدام نمایند. برای این منظور به اطلاعات و دانش‌هایی نیاز دارند که اهم آن آشنایی با نحوه‌ تربیت دینی صحیح، شناخت احوال درونی و ذهنی کودک و چگونگی درک او از مفاهیم دینی است. با لحاظ این مسائل پدر و مادر می‌توانند در استحکام مبانی اعتقادی کودک بهترین راهنما باشند و در این راه نیاز به الگوهای مطمئن عملی دارند تا با تمسک به آن‌ها هم خود، هم فرزندانشان راه صحیح بندگی و سعادت را بپیمایند. فرامین قرآن و سیره‌ی عملی معصومین علیهم السلام به عنوان عالمان و مفسران وحی بهترین و مطمئن‌ترین منابع و الگوهای کاربردی در عرصه‌ی تعلیم و تربیت اسلامی‌اند. این نوشتار تلاشی برای دستیابی به روش تربیت صحیح دینی و نیز بررسی نقش والدین در این امر بر اساس آموزه‌های قرآنی و روایی است.

قرآن کریم به عنوان کامل‌ترین و بهترین کتاب راهنما در قالب گفتار، رفتار و حتی در قالب قصه، به تربیت فرزندان پرداخته ‌است. از آیاتی که می‌شود نکاتی پیرامون تربیت فرزند از آن برداشت کرد، آیه 102 سوره مبارک صافات است. یکی از نکات حائز اهمیت در تربیت فرزند که در این آیه بدان اشاره شده است، شیوه درخواست والدین از فرزند خود، جهت اتخاذ یک تصمیم خطیر است. هدف این پژوهش، استخراج نکات تربیتی با الهام از آیه 102 سوره صافات است که باید توسط والدین، در زمان درخواست اتخاذ یک تصمیم خطیر از فرزند، رعایت شود. بنابراین، سوال اصلی تحقیق این است که نکات تربیتی حائز اهمیت، در شیوه درخواست والدین از فرزند جهت اتخاذ یک تصمیم خطیر، با الهام از آیه 102 سوره صافات، کدامند؟ در این آیه، شیوه درخواست حضرت ابراهیم(ع) از حضرت اسماعیل(ع) در آمادگی برای قربانی‌شدن در راه خدا، مطرح شده است. به طبع، قربانی‌شدن یک تصمیم خطیری است که اسماعیل(ع) باید اتخاذ نماید و باید با شیوه خاصی از فرزند خواسته شود. پژوهش حاضر با مراجعه به کتب تفسیری و با کمک گرفتن از کتب تربیتی، هفت نکته تربیتی قابل برداشت از آیه را بیان می‌کند که عبارتند از: در نظر گرفتن توانایی نوجوان، محبت، جلب کردن مشارکت، تکریم شخصیت فرزند، گفت‌وگوی صریح و کوتاه، مهارت گوش‌کردن و هم‌دردی و عامل بودن والدین.

مقوله تربیت از سه مولفه؛ مربی، متربی و پیام­های تربیتی تشکیل می­شود. مربی راه را به متربی نشان می­دهد و تلاش می­کند تا وی را به تربیت مطلوب برساند. برای رسیدن به نقطه مطلوب هر یک از مربی و متربی سهمی دارند. لازمه تربیت صحیح آن است که برخی تکالیف را مربی و برخی را متربی بر عهده بگیرند. یک مربی قبل از ورود در امر تربیت بایسته است نکاتی را لحاظ نماید تا بتواند متربی را به نقطه مطلوب برساند. در این تحقیق تلاش شده تا این نکات مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. تحقیق از نوع بنیادی بوده و با استفاده از روش توصیفی تحلیلی با استناد به متون دینی(قرآن و روایات) به بررسی موضوع پرداخته است. نکته­هایی که مورد توجه مربی قرار می­گیرد عبارتند از: انتخاب روش صحیح، اصلاح شرایط، زمینه­سازی، تبیین ارزش­ها و اهمیت آن­ها، شفافیتِ تعالیم، برخورد غیر­مستقیم، تکریم شخصیت، تقویت مراقبت عمومی، تغافل، بهره بردن از زمان­ها و مکان­های خاص، مراعات مخاطب.

روش­های تربیتی وتبلیغی متنوعی برای پیشبرد اهداف دینی و توجه افراد جامعه به مقاصد دینی، مورد بهره­برداری قرار می­گیرد.بر این اساس، روش مقایسه در عرصه تربیت و تبلیغ قرآنی کاربرد وسیعی دارد.این روش ابعاد گوناگونی داشته و از جمله فواید آن، اثبات عقاید دینی، ایجاد تفکر صحیح و منطقی، تقریب مسایل غریبه به ذهن و مجاب کردن معاندان می­باشد همچنین مقایسه به اقسامی مانند مستقیم؛ شامل تفضیلی، جزء با کل، ظنّی، تمثیلی، جدلی، استفهامی، تشویقی، تنبیهی،، و مقایسه غیر مستقیم؛ مانند قیاس مضمر، مقایسه الگویی واز لحاظ شکلی به مقایسه ساده ومرکب تقسیم می­شود. از آن­جا که مقایسه مورد تایید فطرت و دانش بشر بوده و در سطوح مختلف مورد استفاده می­باشد،در این تحقیق سعی نموده­ایم ،تا این روش را از رهگذر آیات و برخی دیگر از منابع اسلامی مورد بررسی قرار داده وجایگاه آن را در میان سایر روش­ها مشخص نماییم.حاصل نهایی این مقاله آن است که چنان که قرآن نشان داده است، روش مقایسه می­تواند از بهترین و کارامدترین شیوه­های تربیت و تبلیغ باشد.

خانواده دارای کارکردهای گوناگونی است که هر کدام نیازی از نیازهای اساسی افراد را برآورده می‌سازد، اما پیش‌شرط تأمین نیازها، بسامانی خانواده است. خانواده نابسامان و ازهم‌‌گسیخته نمی‌تواند به‌عنوان یک نظام، کارکرد درستی داشته باشد. خشونت خانوادگی یکی از چالش‌هایی است که گریبان‌گیر این نهاد مقدس می‌شود و آن را تا سرحد فروپاشی می‌کشاند و زمینه‌ساز ایجاد اضطراب و ناامنی در اعضای خانواده می‌باشد. خشونت خانوادگی علل گوناگونی دارد، بخشی از این علل، فردی هستند. در این نوشتار علل فردی بروز خشونت خانوادگی و راهکارهای مقابله با آن مورد بررسی قرار گرفته است. روش گردآوری داده‌ها و اطلاعات در این تحقیق به‌صورت اسنادی و کتابخانه‌ای بوده و در پردازش داده‌ها از روش توصیفی ـ تحلیلی استفاده شده است. یافته‌های تحقیق بیانگر آن است که مهم‌ترین علل فردی وقوع این پدیده عبارت‌اند از: تفاوت‌های جسمی بین زن و مرد، ضعف اخلاقی، عدم توجه به تغذیه. راهکارهای دینی مواجهه با خشونت خانوادگی عبارت‌اند از: شناخت ویژگی‌های اختلافی زن و مرد، تقویت ایمان، اصلاح تغذیه و... .

هدف: پژوهش با هدف ارائه «الگوی تربیت دینی در گستره تولد تا سه سالگی» انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش این است که مرتبه قابل تحقق هدف غایی در این گستره سنی چیست و نقشه راه تحقق آن چگونه است. نقشه راه دربرگیرنده مباحثی درباره ماهیت محتوای خاص این گستره سنی، روش‌های شکل‌دهی به پایه‌های اولیه دینداری، نقش مربی و ویژگی‎های شناختی، عاطفی و مهارتی مورد نیاز و شیوه ارزشیابی است. روش: روش پژوهش، روش توصیفی − تحلیلی − استنباطی مسئله‌محور است. پرسش‌ها بر مبانی نظری تدوین الگوی تربیت دینی عرضه می‌شود و با جمع‎آوری اطلاعات مرتبط و تحلیل آنها پاسخ‌ها استنباط می‌شود. یافته‌ها: نتایج یافته در بخش اهداف به کشف نظامواره اهداف تربیت دینی در قالب مرتبه قابل تحقق هدف غایی از تولد تا سه سالگی و اهداف واسطی انجامیده است. در بخش روش‌ها از چهار روش: درونی‌سازی پایه‌های اولیه احساسات دینی و شناخت خدا، افزایش تعالی‌جویی و توانمندسازی بعد جسمی بحث شده است. در مبحث نقش مربی، به نقش مربی در ذیل نقش خداوند به‎عنوان مربی اول اشاره شده و ویژگی‌های شناختی، عاطفی و مهارتی لازم برای انجام مطلوب فعالیتی توضیح داده شده است. در پایان شیوه ارزشیابی میزان رشدیافتگی دینی آمده است.

هدف: هدف از این پژوهش، دست‌یابی به الگویی چندوجهی در مدل آموزشی مقاطع پیش‌دبستانی، جهت تعمیق فرایند تربیت دینی، اخلاقی و انقلابی می‌باشد. روش: برای جمع‌آوری داده‌ها از روش هفت مرحله‌ای تحلیلی کلایزی، استفاده گردید. ابتدا اهداف تربیتی بر اساس منابع بالادستی مشخص شد و سپس بر اساس مشابهت یا افتراق، در دسته‌های کلان قرار گرفت. سپس هر دسته بر اساس قرابت معنایی درون‌گروهی، مورد آنالیز قرارگرفته و با حذف موارد مشابه، دسته‌های نهایی مشخص شد. مجدداً دسته‌های استخراج‌شده مورد تحلیل قرار گرفت و صفات سه دسته کلی اهداف ایمانی، اخلاقی و انقلابی به دست آمد. در مرحله بعد، تمامی اجزا و عناصر مادی و انسانی متناسب با اهداف، لیست گردید و اهداف استخراج‌شده، در قالب لیست فضای آموزشی، طرح‌ریزی و پیاده‌سازی شد و الگوی فضاسازی تربیتی در قالب جدول کار هفتگی یا ماهانه، مدل‌سازی شد. یافته ها: نتایج پژوهش نشان می دهد که می توان اهداف کلان و جزئی تربیت دینی، اخلاقی و انقلابی را در قالب الگوی فضاسازی تربیتی، به‌صورت پارامترهای خرد و چندوجهی درآورد و با استفاده از همه ظرفیت‌های محیط آموزشی در راستای تحقق اهداف تربیتی به کار گرفت. مدل فضاسازی تربیتی نه‌تنها می‌تواند الگویی برای مقاطع پیش‌دبستانی باشد؛ بلکه مناسب تمام مقاطع تحصیلی است.