جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در بیان کلمات معصومان و سخنان ائمه، استدلال های روشنی وجود دارد که خداوند برای هدایت انسان ها به سوی کمال شان پیامبران و امامانی فرستاده است تا بدین وسیله، حجت بر بندگانش تمام شود. برای نمونه، روایت اول کتاب الحجه اصول کافی بر چهار مساله ضرورت وجود حجت، ویژگی های حجت، ضرورت استمرار وجود حجت (حتی در دوران خاتمیت) و راه شناخت حجت دلالت می کند. تبیین و تحلیل این روایت، نشان گر آن است که قواعد عقلی نیز ضرورت امامت و استمرار آن را ثابت می کند که در این نوشتار، این قواعد به اختصار تبیین می شود.

شخصیت ابراهیم(ع) در قرآن با ابعادی همچون «پدر و تبار عالی»، «پدر ذریه و امت بسیار» و «صاحب دعا و دعوت های سرنوشت ساز» معرفی شده است. او پیامبر احتجاج های برهانی و پیشوای خردمند و محترم نزد ملل و نحل مختلف است و از جمله دعاهای حضرت ابراهیم(ع)، داشتن ذریه ای مومن و مسلم و باقی ماندن زبانی گویا و صادق پس از اوست.از نگاه قرآن و روایت ها، نسل حضرت ابراهیم(ع) تا پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت ایشان امتداد یافته و در نهایت به امام رضا(ع) و البته چهار امام بعد رسیده است. اما موقعیت امام رضا(ع) در این بین، بارز و میان او و حضرت ابراهیم شباهت های متعددی مشهود است: امام رضا(ع) دارای مقامی شاخص در زمینه احتجاج ها و براهین فطری است و مناظره ها و جدال احسن او با دانشمندان ادیان، فصلی شاخص در تاریخ امامت است. دو امام مذکور همچنین در دو نقطه و موقعیت تمدنی زاده شده اند و دعوتشان، جنبه های سیاسی و تمدنی یافته است. این مقاله در پی بررسی تطبیقی سیره این دو پیشوای بزرگ و بیان ابعادی از حساب و حکمتی است که در کار آن دو در تاریخ نبوت و امامت تعبیه شده است.

در قیام شکوهمند حسینی، به مدد معماری هوشمندانه و شجاعت دوراندیشانه آن یگانه دوران، تمامی ابعاد سیاسی، اجتماعی و فرهنگی واقعه کربلا، چنان سنجیده و در آرایشی بی بدیل، در کنار هم قرار گرفتند که سیر زمان، دم به دم بر استحکام، عمق و اثرگذاری آن می افزاید. با این حال، یکی از مهم ترین دلایل این اثرگذاری، سیره ائمه اطهار(ع) در زنده نگه داشتن یاد و راه سیدالشهدا(ع) است. این مقاله، تلاش کرده تا روش ها و رویکردهای فرهنگی امام علی بن موسی الرضا(ع) را به منظور پاسداشت و محافظت از قیام سالار شهیدان(ع)، مورد بررسی قرار دهد. نتایج نشان از آن دارد که حضرت برای زنده نگه داشتن یاد و راه سیدالشهدا(ع)، روش ها و راهکارهای ویژه ای داشتند، ازجمله: تبیین جایگاه والای امام حسین(ع) در میان سایر ائمه(ع)، ابراز تنفر از قاتلان آن حضرت، تبیین نتایج بی حرمتی و احترام نسبت به عاشورا، ترغیب شاعران به مرثیه سرایی بر سالار شهیدان(ع)، توصیه به روزه داری در ماه محرم، تقدیس تربت سالار شهیدان(ع)، توصیه به زیارت قبر آن حضرت و تعیین زمان ها و دعاهای مخصوص برای آن و تبیین نتایج این زیارت مانند: رسیدن به قرب الهی، برخورداری از شفاعت و برابری آن با حج، برپایی سوگواری و بیان نتایج آن همچون حفظ دستاوردهای نهضت عاشورا، آگاهی از حقیقت دین، پیوند با سیدالشهدا(ع)، آمرزش گناهان و رهایی از هول و هراس روز قیامت.

‫با توجه به جايگاه والا و فضايل فراوان ائمه معصومين(، پژوهش حاضر به بررسي دلايل و حکمت‌هاي عدم ذکر اسامي آن‌ها در قرآن کريم پرداخته است. سه ديدگاه کاملاً متفاوت درباره موضوع اين بحث وجود دارد: ديدگاه افراطي، تفريطي و اعتدالي. طرفداران ديدگاه افراطي، معتقدند که اسامي اهل بيت( با صراحت در قرآن بيان شده است، ولي جعل و تحريف، موجب حذف آن گرديده است. اين عده به دلايلي همچون ذکر شدن اسامي اهل بيت( در کتب پيامبران پيشين، که از نظر آن‌ها مستلزم ذکر اسامي ايشان در قرآن نيز هست، و همچنين وجود رواياتي که بيان‌گر وجود اسامي اهل بيت( در قرآن است، تمسک جسته‌اند. ولي ادله مختلف نقلي و عقلي بر نفي اين ادعا وجود دارد. اکثر رواياتي که حاکي از وجود اسامي اهل بيت( در قرآن است، ضعيف بوده و از کساني مانند سياري، که مورد لعن امام صادق( قرار گرفته، نقل شده‌است. در مقابل اين ديدگاه، عده‌اي اعتقاد دارند که هيچ وصفي از اهل بيت(، در قرآن بيان نشده است. مستمسک اين گروه، جز خدشه در اسناد روايات تفسيري، و تضعيف و ناديده گرفتن آن‌ها نيست. مهم‌ترين مطلبي که در نقد اين نظريه وجود دارد آن است که اسامي اهل بيت( در کلام نبوي، که همان وحي بياني خداوند است، ذکر شده و جاي ترديد براي هيچ کس باقي نمي‌گذارد. ديدگاه اعتدالي، که اکثر دانشمندان فريقين نيز به آن گرايش دارند، به يادکرد اهل بيت( در قرآن با اوصاف مختلف دلالت دارد. برخي از حکمت‌هاي الهي در عدم ذکر اسامي اهل بيت در قرآن را مي‌توان اين گونه برشمرد: حفظ دين و حفظ قرآن از تکذيب، حفظ قرآن از تحريف، جلوگيري از سوء استفاده، مقتضاي قوانين کلي هدايت و ضرورت رجوع به پيامبر در تبيين امور کلي، آزمايش امت، مقتضاي فصاحت و بلاغت قرآن، باطن و سرِّ قرآن بودن اسامي اهل بيت(.