مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

یکی از مسائل بشر در تمامی اعصار نحوه مواجهه با سختی ها و شدائد بوده است که کیفیت مواجهه را به سوی آزمون و خطا در نحوه مدیریت وقایع و حوادث سوق داده است؛ اما وقتی این وقایع به سوی مصیبت در غم از دست دادن عزیزی و یا مهیا کردن زمینه عصیان و گناه و یا نافرمانی و سایر آثار مترتب بر زندگی در سرای مادی پیش می رود، بر صعب و سختی آزمون و ابتلا افزوده می شود؛ لذا انسان با اعطای نعمت ویژه ای از جانب خداوند، مزین به نعمت صبر و حلم و استقامت شد که می توانست او را از مواجهه با هر گونه سختی و مضیقه ای موفق کند و با افزودن بر قدرت کنترل درونی و کنترل تمامی قوا به ویژه خشم و غضب در مسیر بازگرداندن آرامش و سکینه و طمأنینه به زندگی گام بردارد. بنا به اهمیت این موضوع که نقش مهمی در رشد مادی و معنوی در زندگی فردی و خانوادگی و اجتماعی دارد، پژوهش حاضر که با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و روش تحقیق توصیفی تدوین شد، تلاش نمود با بررسی مقوله به ابتنای مصادر ثقلین کبیر- قرآن و روایات- به تبیینی از آثار و تأثیرات صبر و ایستادگی بر زندگی فردی و اجتماعی بپردازد که نتایج تحقیق نشان گر اهمیت «عاملیتی» فضیلت حلم و بردباری و استقامت و خصایص آن در دین اسلام و فطرت انسانی بود که به مثابه فصل مشترک خلقت انسان در مواجهه با تنگناهای تاریخی است؛ تحقق مقامی که صابران و استقامت ورزان با مزین شدن به آن به ویژه در مواجهه با بلایای همه گیری مثل شیوع ویروس کرونا که به مثابه یکی از خانواده سلسله شرور طبیعی، بلای عصر معاصر شده است، مسیر گشوده سازی برکات الهی را در منطق کیفی سفر معراجی به عالم معنا با پای دل طی می کنند و به همین منظور به ارائه بحثی مستوفا در کیفیت مواجهه با ویروس کرونا پرداخته شد.

ترجمه ماشینی: موضوع و اهداف: نوجوانی دوره پرفراز و نشیبی در سیر تکاملی زندگی انسان است. نوجوانان در این دوره از زندگی خود با بحران های اخلاقی و اجتماعی مواجه می شوند. در این مقاله هدف اصلی ارائه اهداف، اصول و روش های تربیت اخلاقی متناسب با دوره نوجوانی بر اساس آموزه های دینی بوده است. روش و یافته‌ها: این مقاله با روش تحقیق کیفی و بررسی اسنادی انجام شده است. روش های آموزشی از اصول استنباط می شود. در این مقاله از منابع دست اول اسلامی و منابع متفکران مسلمان و تجربیات نویسندگان مقاله حاضر و سخنان اندیشمندان که در مقالات مختلف درج شده است استفاده شده است. اهداف، اصول و روش ها از نکات مهمی است که در مقاله حاضر به دست آمده است. نتیجه‌گیری: اهداف، اصول و روش‌هایی که در مقاله حاضر به دست آمده است، می‌تواند در کلاس درس و خانواده کاربرد داشته باشد. بر اساس هر اصل، روش هایی استنباط می شود که در اینجا به طور جداگانه به نام آن ها می پردازیم. اصول علم، تقوا، کرامت، ایجاد شرایط مساعد، اصلاح عادت است. روشها عبارتند از: بصیرت، تذکر، اندرز، موعظه، یاد خدا، خوف و امید، ایجاد توانایی مراقبت از خود، تشویق، غفلت، ایجاد فرصت برای عمل اخلاقی، الگوبرداری، ورود به اجتماع سازنده دوستانه، تمجید از صفات نیکو، توبه.

ترجمه ماشینی: از آنجا که آزادی یکی از خواسته های مشترک بشریت است و ریشه در فطرت انسان دارد، ادبیات زیادی در این باره وجود دارد; اما در فقه اسلامی این واژه سابقه کمی دارد و از آن به عنوان موضوعی جدید یاد می شود. بحث هایی که متفکران اسلامی مطرح می کنند اغلب از زاویه فقهی به موضوع نگاه نمی کنند. این پژوهش سعی دارد این خلأ را پر کند. پژوهش حاضر با تأکید بر مکتب ائمه معصومین (ع) به تشریح قلمرو آزادی و تأثیر آن بر زندگی معاصر از منظر دینی با هدف تبیین ماهیت، حدود و ابعاد آزادی از منظر فقهی پرداخته است. روش و یافته: با استفاده از روش تحلیل کیفی و استناد به آیات و روایات و آراء و آراء فقها و اندیشمندان شیعه به این یافته ها رسیده است: الف: اصل آزادی مورد تأیید دین و مکتب است. امامان معصوم ب: تنها آزادی که در خدمت و در جهت رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی باشد مورد تایید است. ج: آزادی در اسلام وسیله است نه هدف. د: آزادی سیاسی با نظریه مردم سالاری دینی سازگار است. نتیجه گیری: این مقاله به این نتیجه رسیده است که حد آزادی انسان در مکتب امامان معصوم در جایی است که آزادی مانع سعادت ابدی فرد یا جامعه انسانی شود.

ترجمه ماشینی: موضوع و هدف: در این پژوهش به اختصار به اندیشه های قرآنی- تربیتی دو متفکر مسلمان معاصر مصباح یزدی و ابوالاعلا مودودی اشاره شده است. اهداف این پژوهش عبارتند از: کشف نکاتی در نظام تعلیم و تربیت قرآنی برای بررسی و نقد نظام تعلیم و تربیت غربی، اصلاح روش های آموزشی مدارس، دستیابی به سعادت دنیوی و اخروی. روش و یافته: روش این پژوهش توصیفی، تطبیقی و پرسشی (تفسیر موضوعی) در آثار قرآنی محققین مذکور است. مهم ترین اندیشه های مصباح یزدی عبارتند از: ضرورت تربیت جاهل، ظرفیت یادگیری انسان، نقش معلم در تربیت، نقش گروه و تقلید در یادگیری، جامعیت در تربیت، اهمیت علم بنیادین اسلامی. تحقیق با انگیزه الهی، لزوم بررسی صلاحیت معلم قبل از شروع یادگیری. و اندیشه های مودودی عبارتند از: درمان روح متعلم با تربیت صحیح، برانگیختن عواطف و فطرت زبان آموز همراه با آموزش، شفقت استاد و روش مناسب، استفاده از مثال های حسی برای آموزش فراحسی. موضوعات، معیارهای پذیرش فراگیر و نقش مشاهده عینی در یادگیری. نتیجه‌گیری: بر این اساس و با توجه به تحلیل تطبیقی این اندیشه‌ها و رویکردها، مصباح یزدی و مودودی، هر دو اسلام را دارای نظام و مکتب ارزشمندی در علوم انسانی به‌ویژه تربیت می‌دانند.

تعلیم و تربیت مبتنی بر مدیریت تمایلات یکی از رویکردهای جدید در تربیت دینی است که راهکار اصلی آن جهاد با نفس و هدف اساسی آن افزایش توانایی متربیان در مدیریت گرایش‎هاست. مقالۀ پیش‎رو در صدد است این رویکرد به تربیت دینی را در اندیشه‎های پناهیان بررسی کند. تبیین این رویکرد با آسیب‎شناسی وضعیت موجود تعلیم و تربیت کشور و با نقطۀ کانونی تربیت دینی آغاز می‎گردد و به بازنگری در مفهوم‎شناسی تربیت دینی منجر می‎شود و با استفاده از روش تحلیل کیفی، چارچوب کلی این رویکرد شامل ویژگی‎های تربیت دینی بر پایۀ مدیریت تمایلات، مبانی، اهداف، محتوا، روش‎های ارائه، فضای آموزشی و مراحل تربیت دینی معرفی می‎شود. در این رویکرد هدف تربیت دینی ارائۀ برنامه‎ای برای مدیریت تمایلات و توان مندسازی متربی در راستای مخالفت با دوست داشتنی‎هاست. آگاه‎ ساختن متربی از انواع تمایلات و ارائۀ تمرین‎هایی برای افزایش قدرت مخالفت با هوای نفس از ویژگی‎های محتوا، روش‎ها و فضای تربیتی در این رویکرد است. در مراحل تربیت دینی، در دورۀ اول تمرکز بر شناخت تمایلات است و در دورۀ‎ دوم تمرکز بر توجه دادن به تمایلات عمیق‎تر و پنهان‎تر است.

ترجمه ماشینی : کمتر از یک قرن پیش، جامعه مسلمان همچنان به گذشته قرون وسطایی خود گره خورده بود. امروز هنوز در تلاش است تا راه خود را به دنیای مدرن بیابد. بیداری مسلمانان، اصطلاحی که روشنفکران مسلمان برای توصیف فرآیند مدرنیزاسیون به کار می برند، محصول آگاهی خود به خودی ناگهانی نبود، بلکه محصول چالشی بود که غرب در همه سطوح هستی - آموزشی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و روانی- ایجاد کرد. که در قرن نوزدهم آغاز شد. بیداری مسلمانان شامل نوع جدیدی از آگاهی بود. هم ادراکات جدیدی از میراث سنتی و هم تلاش هایی برای سازگاری با شرایط جدید به همراه داشت. از بسیاری جهات این یک تجربه زیبا بود. در سطح اجتماعی به دگرگونی و تغییر منجر شد که انسجام اجتماعی را از دست داد. از نظر روان‌شناختی، هم خودآگاهی و هم از خود بیگانگی را منعکس می‌کرد. یک فراخوان عمومی به جامعه مسلمانان برای بالا بردن معیارهای فکری و اخلاقی خود به منظور مقابله با خطرات توسعه طلبی غرب توسط جمال الدین افغانی (1897-1839) و محمد عبده (1849-1905) صادر شد. نوگرایان مسلمان آنها از طریق گسترش برنامه های درسی مؤسسات آموزشی و اصلاحات عمومی آموزش و پرورش، درخواست قدرتمندی برای پرورش رشته های فلسفی و علمی کردند. هدف غایی آنها بدون شک تقویت سیاسی جهان اسلام در برابر غرب بود، اما این امر به طور کلی از موقعیت آنها به عنوان اصلاح طلبان قدرتمند و مؤثر نمی کاهد. افغانی و عبده دیدند در حالی که در سخنان و مقالات آتشین خود تأیید می کردند که هیچ چیزی در اصول اساسی اسلام ناسازگار با عقل یا علم نیست، مسلمانان را برانگیختند تا محتوای قرون وسطایی اسلام را برای پاسخگویی به نیازهای جامعه مدرن توسعه دهند. وظيفه آنها ارائه اصول اساسي اسلام با عباراتي است كه براي ذهن مدرن قابل قبول باشد و امكان اصلاح بيشتر آن را از يك سو و دستيابي به دانش مدرن از سوي ديگر فراهم سازد. این بینش و عزم آنها بود که تاریخ اسلام بار دیگر با حقیقت و شکوه کامل به جلو حرکت کند.

مقاله حاضر با هدف ارائه راهکارهای مؤثر والدین در اصلاح ناسازگاری کودک و نوجوان با تأکید بر منابع اسلامی شکل گرفته است. بدین منظور متون دینی و روان­شناسی باروش توصیفی-تحلیلی بررسی می­شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد شیوه‌های تربیتی والدین بر بروز ناسازگاری‌های رفتاری فرزندان اثرات قابل­توجهی دارد. تحقیقات بیانگر آن است که همسویی روش‌های اصلاح رفتار با فرهنگ و باورهای دینی افراد در اثربخشی آن نقش بسزایی دارد. بخشی از یافته‌هایژوهش حاضر عبارتند از: والدین بااستفاده از راهکارهای مستقیم، غیرمستقیم، زمینه­ساز و محیطی می‌توانند به اصلاح ناسازگاری بپردازند، روش‌های غیرمستقیم شامل زمینه­ساز، محیطی و رفتاری است، روش‌های مستقیم شامل زمینه­ساز و روش‌های مختص دوره تحولی است.

معتقدان به مهدویت برای زمینه‌سازی و نیل به جامعه موعود جهانی، رسالت‌ها و مسئولیت‌های خطیری دارند که با پایبندی به آنها می‌تواند زمینه‌ساز ظهور آن حضرت باشند. خانواده منتظر با شاخصه‌های خدامحوری، دین‌محوری، معنویت‌محوری و اخلاق‌محوری از دیگر خانواده‌ها متمایز می‌شود. ملاک تعلیم و تربیت در خانواده‌های منتظر بر محور قرآن و توصیه‌های معصومین(ع) است. براین‌اساس از مراحل اولیه شکل‌گیری و تکوین شخصیت دینی و ولایی فرزندان، تمام امور تأثیرگذار برای تربیت نسل منتظر مورد توجه قرار می‌گیرد. محیط خانواده ولایی و منتظر، محیطی است که در آن باور به حضور واقعی ولی خدا از طریق ارائه برنامه‌های عینی و عملی، در فرزندان نهادینه می‌شود که از مؤلفه‌های آن تثبیت و تعمیق باورهای دینی از طریق اقامه نماز و توسعه فرهنگ نماز است. در دوران نوجوانی معرفت دینی و ولایی به‌صورت آمیزه‌ای از احساس و عقل به فرزندان ارائه می‌شود. اگر خانواده‌ها تا این مرحله گام‌های ‌‌تربیتی را با موفقیت طی کرده باشند در دوره جوانی این نحوه تربیت، تأثیر درونی خود را گذاشته و جوان به‌طور خودجوش و با الهام درونی به‌سوی ولی خدا حرکت می‌کند. تخلق به اخلاق انتظار و عمل به دستورات دینی بهترین راه برای حفظ و تثبیت نظام خانواده است.