مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

مقاله «تشیع و قرآن» اثر مستشرق یهودی «بارآشر» است، که با تأکید بر برخی اقوال ناصواب و برجسته نمودن بعضی از فرقه های نادر و حتی مطرود شیعه، درصدد ارائه تصویری غیرواقعی از نگاه شیعه پیرامون قرآن کریم میباشد. مقاله مزبور در دایرةالمعارف قرآن (لیدن) منتشر شده که یکی از دایرةالمعارف های برجسته و مورد رجوع جهانی پیرامون قرآن کریم است و مطالب آن در سراسر جهان مورد رجوع و استناد قرار میگیرد . نوشتار پیش رو ضمن اشاره به محتوای مقاله مذکور، نظریات ناصواب بارآشر درباره نگاه شیعه به قرآن را با استفاده از مصادر معتبر شیعی و استد لالهای متقن در بوته نقد قرار داده است. این مقاله در آغاز به معرفی سوابق علمی مؤلف پرداخته و در ادامه هر یک از بخش های مقاله مزبور را به همراه ذکر موارد ناصواب آن به اختصار ارائه کرده و سپس نقد هر قسمت به صورت مجزا و با تکیه بر منابع مهمی که مؤلف از آن ها استفاده چندانی ننموده را بیان کرده است.

حقق در این رساله ابتدا مراحل سیر تکاملی بحث را به سه مرحله تقسیم کرده است :مرحله دوران بینیادین، دوران تکامل، دوران انتقال. سپس نظرات احمد بن حنبل، ابن تیمیه و ابن قیم جوزیه را به ترتیب درباره دوران های مختلف آورده است. در فصل اول بررسی موضع نزاع بین تشیع و وهابیت، در فصل دوم بررسی توحید و شرک از دیدگاه وهابیت، در فصل سوم توحید و شرک از دیدگاه تشیع بررسی شده است. فصل چهارم رساله پاسخ به وهابیان نام دارد.در فصل پنجم آثار و تبعات حقوقی توحید و شرک مورد بررسی قرار گرفته است.

یکی از مسائلی که از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بحث و پژوهش در مورد سنت است. ما دراین پایان نامه بحث خود را به این مسأله اختصاص داده و آن را به دو بخش تقسیم نموده ایم: بخش اول: درباره ی جایگاه سنت در مکتب اهل بیت علیه السلام است که شامل تعریف سنت و حجیت آن، حجیت سنت اهل بیت علیهم السلام و آنچه به این بحث مربوط می شوند مانند عصمت اهل بیت علیه السلام. آنگاه به موضع گیری شیعه ی امامیه در برابر سنت شریف پرداختیم و اشاره کردیم که یکی از افتخارات مکتب اهل بیت علیه السلام تدوین سنت است و به بررسی علت های منع تدوین حدیث نزد برادران اهل سنت و دیدگاه های مختلفی که در این مسأله ی مهم وجود دارد پرداختیم. سپس افتخارات دیگر مکتب اهل بیت علیهم السلام را برشمردیم که عبارتند از: - جامعیت متون دینی - پذیرفتن خبر موثقی که از جانب برادران اهل سنت روایت شده است - و عرضه کردن روایات بر کتاب خدا بخش دوم: در مورد پایان نامه ی دکترای دکتر قفاری و نقد فصل (سنت نزد شیعه) از پایان نامه ی یاد شده است که نام آن را (أصول مذهب الشیعة الإمامیة الإثنی عشریة) نهاده است. ما در این بخش ابتدا به معرفی کتاب، نویسنده و بیان انگیزه ی نگارش پرداختیم آنگاه اشکالات کلی کتاب و پس از آن اشکالات مربوط به روش مؤلف در پژوهش خود را ذکر کردیم و به این نتیجه رسیدیم که نگارنده، روش علمی را در کتاب خود به کار نبسته است که این مسأله برای او مایه ی تأسف است. ما امید آن را داشتیم که وی در پژوهش خود از در انصاف وارد بحث می شد و سعی و تلاش او هم بستگی و یکپارچگی را برای فرزندان این امت اسلامی به ارمغان می آورد.

کتاب « اصول مذهب الشیعة الامامیة الاثنی عشریه» رساله دکتری آقای ناصربن عبدالله قفاری است که به عنوان بهترین تحقیق دانشگاه محمدبن سعود عربستان معرفی شده و در سال 1414 ق. در سه جلد چاپ و نشر یافته و مهمترین ردّیه بر مذهب شیعه می باشد. رساله ای که اکنون در دست دارید به بررسی و نقد باب دوم این کتاب اختصاص دارد. در این رساله پس از مقدمه به بیان کلیات پرداخته و توضیح داده شده که صرف وجود یک حدیث درمنابع حدیثی شیعه به معنی پذیرش و اعتقاد به محتوای آن نیست. در بخش دوم رساله ابتدا به بحث از توحید و شرک در عبادت و بیان ملاک های هرکدام پرداخته و سخنان آقای قفاری که تصور کرده توسل یا زیارت و استغاثه و... منافی با توحید هستند نقادی شده و سازگاری آن ها را با توحید بیان کرده ایم. در بخش سوم، توحید در ربوبیت و جایگاه ائمه علیهم السلام در تدبیر جهان بحث شده و در بخش چهارم ذیل عنوان توحید در اسماء و صفات از تأویل قرآن و تشبیه و تنزیه بحث شده و میزان اعتبار ظواهر دینی در اعتقادات مورد بررسی قرار گرفته، آن گاه در بخش پایانی رساله از ایمان و ارکان آن و شهادت ثالثه، عذاب نشدن شیعیان، مصحف فاطمه سلام الله علیها و... بحث شده است. در همة مباحث ابتدا عقیده شیعه تبیین و سپس سخنان آقای قفاری نقل، و آنگاه جواب نقضی و حلّی به نوشته های او داده شده است. این رساله نشان داده است که نوشته آقای قفاری از دقت و اعتبار لازم برخوردار نبوده و کاملاً مغرضانه و با هدف توهین به مذهب شیعه به رشته تحریر درآمده است.

بحث های مطرح شده در این رساله به شرح ذیل است: ابتدا تحت عنوان مقدمه به بیان میزان اهمیت و ذکر پیشینه تاریخی و سیر تکوّن و تطوّر اصل برائت در میان اصولیان و اخباریان شیعه و اصولیان و اهل حدیث اهل سنت پرداخته شده است. همچنین در ضمن چند یادداشت به مقایسة اصل برائت با مباحث مشابه همچون اصالة الحظر او الاباحة و بیان فرقهای میان آنها اشاره کرده و در پایانِ مقدمه، به تحریر محل نزاع بین اصولیان و اخباریان پرداخته ایم . سپس در بخش اول تحت عنوان «ادلة اصولیان بر برائت» ادلّه ای از قرآن (شش آیه)، سنت (نُه حدیث)، اجماع (سه تقریر) ، عقل (قاعدة قبح عقاب بلابیان) و استصحاب را ذکر ، بررسی و نقد کرده ایم. در بخش دوم و پایانی تحقیق نیز ادلة اخباریان مشتمل بر کتاب (چهار آیه)، سنت (سه دسته روایات) و عقل (دو تقریر) مورد نقد و ارزیابی قرار گرفته است. با توجه به این که تنها محل خلاف عمده میان اصولیان و اخباریان شیعه «شبهة حکمیة تحریمیه» است و در دیگر موارد همچون شبهة حکمیة وجوبیّه، یا شبهات موضوعیه اختلاف قابل توجهی وجود ندارد به طور مستقل بدانها نپرداخته و به اشاره به آنها در ضمن یکی از مقدمات (یادداشت شش) اکتفا کرده ایم. امید می رود که این تلاش ناچیز که قطعاً خالی از نواقص نیست مورد قبول افتد.

شیعیان زیدیه در خصوص امامت دیدگاهی خاص به خود دارند. آنان اگر چه همچون دیگرشیعیان، به امامت علی(ع) و حسن (ع) و حسین(ع) به عنوان امامانی معصوم و منصوص معتقدندولی از آن پس، امام را رهبری غیر منصوص و غیر معصوم می دانند که با داشتن مجموعه ای ازصلاحیت ها، بر علیه حکومت های ظلم و جور قیام می کند. و رهبری جامعه اسلامی را برعهده می گیرد. به همین دلیل تعریفی که زیدیه از امامت ارائه می کنند و دلائلی که برای ضرورت نصب امام اقامه می نمایند و صفات و شرایطی که برای امام می شمردند، همگی به نوعی منطبق بر همین نظریه است. البته در بررسی نظریه امامت در زیدیه، به نظرات متفاوتی نیز برخورد می کنیم که بایدآن را نوعی خلط و تأثیر گرفتن از اندیشه امامتی دانست که زیدیه در مورد سه امام نخست و دیگرشیعیان از جمله امامیه در مورد همه امامان خود قائل اند.

بررسی موضوع مورد مطالعه، جنبه اکتشافی دارد و از سنخ تاریخ اجتماعی(مقدمه ای بر جامعه شناسی تاریخی) می باشد. با توجه به مطالعات مقدماتی درمورد تشیع به این نتیجه دست یافته ایم که تشیع همواره عامل حرکت بر علیه نظام حکومتی استبداد بوده و به عنوان یک عامل موثر نقش عظیمی در دگرگونی باز ی کرده است از جمله جریان انقلاب مشروطیت می باشد که شیعیان با رهبری مراجع و علمای وقت بر علیه استبداد قاجار قیام کرده و به پیروزی دست یافتند. البته با توجه به نفاق و توطئه استعمارگران اشخاص نا لایق بر سر کار آمدند که موجب شکست انقلاب و دست نیا فتن به اهداف انقلاب شد. برخی با جدا کردن مذهب و سیاست از یکدیگر کار مذهب را مختص به جنبه های الهی و عبادی و عرفانی کردند و سیاست را مقوله ای جداگانه دانسته اند. بررسی عملکرد تشیع نیز در مواجه با مسائل اجتماعی عصر خویش و نحوه مقابله با آنها و چگونگی مبارزه با استبداد و نقشی که در دگرگونی اجتماعات داشته است مد نظر می باشد. تشیع به عنوان یک عامل موثر در اجتماعات مد نظر می باشد هدف از انتخاب این موضوع روشن نمودن جایگاه مذهب تشیع در تغییرات اجتماعی می با شد در واقع شناساندن این واقعیت که مذهب تشیع همواره عاملی تحرک بخش و وزنه سنگین در بهم زدن وضع موجود بوده است.

پیدایش تشیع، پیدایش به معنای سرمنشأ و واژة تشیع به معنای پیروی و یاری کردن است. تشیع در اصطلاح، یعنی: اعتقاد به مقدم بودن حضرت علی ( علیه السلام) بر دیگران در مسألة خلافت. فرضیه اصلی این کار تحقیقی، اثبات این مسأله است که شیعه توسط شخص پیامبر اکرم ( ص) به جامعه اسلامی معرفی شده است. فرضیه فرعی نیز، اثبات نادرست بودن نظریاتی است که پیدایش تشیع را به ایرانیان و یا عبدالله بن سبا نسبت به دهند. نتیجه نهایی که در این کار تحقیقی حاصل شد اثبات فرضیات موجود و پاسخ به سؤالات مهم در این زمنیه بود. این سؤالات عبارتند از: اولین بار چه کسی از تشیع سخن گفت؟ چگونه وصایت و جانشینی علی ( علیه السلام)، رهبر تشیع اثبات می گردد؟ سقیفه کجاست و در آن جا چه اتفاقاتی روی داد؟ پس از ماجرای سقیفه، یاران نزدیک پیغمبر مانند ابوذر، سلمان و عمار چه کردند؟ تشیع در چه زمانی علنی شد؟ پاسخ این سؤالات به طور مختصر چنین است؛ اولین بار، پیغمبر از علی و شیعیانش سخن گفت. در این راستا به احادیثی که توسط پیغمبر دربارة علی و شیعیانش بیان شده، به طور مختصر پرداخته شده است و از آنجا که اثبات وصایت علی ( علیه السلام) نیز مسأله ای ضروری است، در ادامه به چند آیه و حدیث مهم که این مطلب را اثبات می کند پرداخته شده است. سقیفه، مکانی است که در روز فوت پیغمبر اکرم، جماعتی در آن گرد آمدند و خودسرانه با ابوبکر به عنوان خلیفه بیعت کردند. شبهات اصلی درباره پیدایش تشیع عبارتند از: 1)پیدایش تشیع توسط عبدالله بن سبا. 2)شکل گیری تشیع توسط ایرانیان. بی پایه بودن این دو نظریه با مراجعه به تاریخ و کتب حدیث اثبات می شود، لکن شبهه اول با وسعت بیشتری مورد تحلیل قرار گرفته، چراکه این نظریه توسط بسیاری از دانشمندان مخالف شیعه مورد قبول قرار گرفته و در مبحث پیدایش تشیع بدان تکیه می شود. نهایتاً مقام چند تن از عزیزان پیغمبر معرفی شده؛ فاطمه ( علیها السلام) دختر بزرگوار آن حضرت و چند تن از یاران نزدیک پیغمبر مانند سلمان، ابوذر و عمار. تا با بررسی سخنان ایشان پس از ماجرای غصب خلافت. از طرفی مشخص شود که تشیع در چه زمانی علنی شد و از طرف دیگر اولین پرچم داران تشیع معرفی گردند. در این کار تحقیقی از روش کتابخانه ای استفاده شده است چرا که موضوع تاریخی تحقیق چنین ایجاب می کرد و با توجه به امکانات موجود تلاش شده تا از تمام منابع در دسترس استفاده گردد.