جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

نگارنده در کتاب حاضر، با بیان سرگذشت‌نامه‌ای از «اسکندر افرودیسی»، کوشیده است اندیشه‌های این فیلسوف مشایی را معرفی و بخشی از زوایای ناشناختة فلسفة یونان را آشکار سازد. افرودیسی (حدود ۲۰۰ م.)از شارحان بزرگ «ارسطو» در دورة متأخر عهد باستان است. وی از طریق شرح‌هایی که بر آثار ارسطو نوشت و نیز آثار مستقلی که در زمینة برخی مسائل فلسفی همچون: عقل، سرنوشت و... ارائه کرد بر فلسفه‌های پس از خود، به ویژه فلسفة «نوافلاطونی» و «فلسفة اسلامی»، تأثیرگذاشته است. لازم به ذکر است در پایان کتاب، فهرست کتاب‌شناسی آثار افرودیسی، مندرج است.

نظام اخلاقي ارسطو بر محور سعادت سامان يافته است. وي انسان سعادتمند را انسان فضيلت‌مند مي‌داند. اعتدال اخلاقي ويژگي عمده اخلاق اوست که با اصل عقلاني تعيين مي‌شود. تحليل وي از فضيلت چنان تأثيري شگرف داشته که نمود آن را امروزه مي‌توان در نظريه اخلاقي موسوم به اخلاق فضيلت‌مدار يافت. در کتاب حاضر مباني اخلاق در انديشه و ديدگاه ارسطو مورد بررسي قرار گرفته است.

در این کتاب سعی شده است در قالب تصاویر کارتونی و با اشاره به وضعیت فکری و اجتماعی یونان قدیم، زندگی و آثار "ارسطو "و به ویژه اندیشه‌های وی در حوزه فلسفه، منطق، زیبایی شناسی اخلاق، حکومت و مانند آن، شرح و توصیف شود .گفتنی است ارسطو کودکی یتیم بود که به آتن رفت و در محضر افلاطون به کسب علم مشغول شد .پس از مرگ استاد، وی یکچند در شهرهای مختلف می‌زیست و عاقبت به مقدونیه رفت و تربیت اسکندر مقدونی بدو سپرده شد و در عهد جهانگیری اسکندر نیز همواره با او در ارتباط بود . آثار ارسطو بسیار متنوع و تقریبا شامل جمیع معارف و علوم یونانی (جز ریاضی) است و اصولا مشتمل بر منطقیات، طبیعیات، الهیات و خلقیات است که از آن جمله می‌توان به آثاری چون "فن شعر"، "فن خطابه"، "کتاب اخلاق"، "سیاست "و "مابعدالطبیعه "اشاره کرد .

در کتاب حاضر، مباحثي در خصوص اخلاق ارسطويي مطرح شده است. ابتدا شرح زندگي و آثار ارسطو آورده شده است. سپس در بخش اول «مباني فلسفي اخلاق ارسطويي» در دو فصل تحت عناوين انسان‌شناسي و خداشناسي مورد بررسي قرار گرفته است. در بخش دوم «مبادي تصوري و تصديقي ارسطو در اخلاق» واکاوي شده است. خير، سعادت، فضيلت و سعادت عقلاني از جمله مباحثي است که در بخش دوم مطرح شده است. در پيوست کتاب نيز به برخي انتقادات وارد شده بر حد وسط در اخلاق ارسطويي براساس تبييني صحيح از اين نظريه پاسخ داده شده است.

کتاب حاضر، پژوهشی است که در آن مؤلف به تبیین مبانی اخلاق ارسطویی می‌پردازد. در بخش اول به بیان زندگی‌نامه و آثار «ارسطو» و تأثیر این آثار به‌ویژه آثار اخلاقی وی و اندیشمندان اسلامی با رویکردهای مختلف اخلاقی پرداخته شده است. بخش دوم ترتیب فلسفی نظریه اخلاقی «ارسطو» در دو فصل انسان‌شناسی و خداشناسی تشریح شده است. بخش سوم با تبیین مبانی اصلی اخلاق ارسطویی به تبیین و تحلیل مبادی تصوری و تصدیقی اخلاق ارسطویی در چهارفصل: خیر، سعادت، فضیلت و سعادت عقلانی پرداخته و در انتها در یک جمع‌بندی و نتیجه‌گیری نهایی، مبانی اخلاقی «ارسطو» در یک بسته‌بندی منظم و جامعه ارائه شده است.

نظريه الهيات تمثيلي قديس توماس آکويناس بخصوص با تأکيدي که بر متن کتاب مقدس دارد، از تأثيرگذارترين و پردامنه‌دارترين نظريات در باب شناخت خدا و تحليل اسماء و صفات باريتعالي است. تلاش اصلي آکويناس در اين بخش مشترکِ هر دو اثر سترگ وي، يعني جامع الهيات و جامع در رد گمراهان، بر اين است که بتوان صفات کمالي مخلوقات و از جمله انسان بعنوان کاملترين آنها را بر خداوند نيز حمل کرد ـ البته به روش حمل تمثيلي در مقابل حمل اشتراک معني و حمل اشتراک لفظ ـ و بدينصورت به شناختي از اسماء و صفات حق رسيد تا در الهيات سلبي قرون وسطي متوقف نشد و البته در دام تشبيه حق به خلق نيز نيفتاد. عنصر اساسي در الهيات تمثيلي آکويناس «قاعده کمالات علت و معلول» است. کمالات معلول از قبل بنحو برتر و عاليتر در علت محققند. در آثار آکويناس علاوه بر اين عنصر، دو مبدأ ديگر بنام «برهان درجات کمال» و «اصل تقدم علت بر معلول» نيز بچشم ميخورد. وي اصرار دارد که اين هر سه را به ارسطو و ابن‌رشد اسناد دهد تا بدينوسيله حمل تمثيلي خود را ريشه‌دار در حکمت ارسطويي معرفي نمايد. اما حقيقت اين است که ارسطو به هيچکدام از اين مواردي که آکويناس ادعا ميکند، تصريحي نداشته است، بلکه فوق تام بودن و خير محض بودن خداوند بدين معني که آن کمالِ محض، مفيد کمالات ساير اشياء است، از دستاوردها و نوآوريهاي ابن‌سينا در مباحث الهيات است. سخنان ابن‌رشد نيز در اين زمينه در حقيقت شرح نظريات ابن‌سيناست هر چند که ابن‌رشد آنها را در شرح عبارات ارسطو نگاشته است.

قيصري يكي از بزرگترين شارحان مكتب ابن‌عربي است كه با استفاده از مباني عرفاني، نظرية خاصي در مورد زمان ابداع كرده است. ديدگاه او در اينباره چند بخش دارد: نقادي نظريات فلسفي، بويژه ديدگاه ارسطو و ابن‌سينا، تأويل عرفاني برخي از نظريات فلسفي، تبيين حقيقت زمان طبق مباني عرفاني و تقسيمات آن. اما انتقادات قيصري بر ديدگاه ابن‌سينا و تأويل عرفاني وي از برخي نظريات فلسفي، با اشكالاتي مواجه است. مهمترين اشكال نظرية او، مستندات حديثي در مورد ظهور زمان، با استناد به اسم «الدهر» خداوند است، زيرا احاديث مورد استدلال قيصري، وثاقت لازم را نداشته و مدعاي او را نيز اثبات نميكنند. بدين‌لحاظ، ميتوان گفت زمان با نظر به اسم «المُقَدِّر» خداوند ظهور مينمايد و ظهور آن در مراتب مختلف، بوجود آورندة روز و شب الهي است.

همه قضاياي نظري به قضايا بديهي بازمي‌گردند و علوم بدين وسيله تقصّي شده، به مبادي‌شان منتهي‌ ‌مي‌شوند. برخي طبق اين مبنا گمان کردند همه سالبه‌ها نظري‎اند و سالبه بديهي امکان ندارد؛ زيرا از نظر ايشان سلب محمول از موضوع همواره نيازمند حد اوسطي است که يک خصوصيت را براي موضوع اثبات مي‌کند و زمينه مي‌شود تا محمولي از موضوع به واسطة آن سلب شود. بنابراين سالبه بديهي بدون ميانجي و حد اوسط فهم معقولي ندارند؛ اما اين گمان از نظر ارسطو و ابن‎سينا مردود است. از نظر ايشان همان‎طور که موجبه نظري با تحليل به موجبه‌هاي بديهي منتهي مي‌شود، و پذيرفتن موجبه‌هاي بديهي بدون حد اوسط معقول است، همچنين سالبه نظري نيز به موجبه و سالبه بديهي منتهي مي‌شود و پذيرفتن سالبه بديهي مانند پذيرش موجبه بديهي معقول است. اساساً همان دليل و معيار عقلي‌اي که الزام مي‌کند موجبه‌هاي بديهي را بپذيريم، الزام مي‌کند که سالبه‌هاي بديهي را نيز بپذيريم. همان‎طور که پذيرش موجبه‌هاي نظري بدون منتهي شدن به موجبه‌هاي بديهي مستلزم دور يا تسلسل است، پذيرفتن سالبه‌هاي نظري بدون انتهاي آنها به سالبه‌هاي بديهي مستلزم دور يا تسلسل و در نهايت مستلزم تناقض است و مردود مي‌باشد.