جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

إسْتِقْصاءُ النّظَر فِی القَضاءِ و القَدَر کتابی کلامی و به زبان عربی در باب قضا و قدر از مسائل مهم علم کلام، تألیف علامه حلی عالم مشهور شیعه در قرن هشتم هجری. نویسنده در این اثر به تبیین دیدگاه‌های امامیه، معتزله و اشاعره پرداخته است. کتاب مشتمل بر دو رساله است: استقصاء النظر فی القضاء و القدر که علامه حلی در آن، به اهم دیدگاه‌های عدلیه در باب مختار بودن انسان پرداخته و آیات متعددی از قرآن کریم را دلیل می‌آورد. وی همچنین به نقد دیدگاه جبرگرایانه اشاعره پرداخته و به آنها پاسخ می‌گوید. الفرق بین کلام النبی و قول الوصی رساله‌ای مختصر در باب سه مسأله عقیدتی است که شخصی از خواجه رشیدالدین از شاگردان خواجه نصیر پرسیده و علامه حلی که در مجلس حضور داشته، آن مسائل را به تحریر در آورده است.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

نمودى از برخى عناصر حکمت متعالیه در فلسفه برگسن

نویسنده:

على شیروانى

نوع منبع :

مقاله , کتابخانه عمومی , مطالعه تطبیقی

منابع دیجیتالی :

نسخه متنی

وضعیت نشر :

قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

فلسفه اسلامی , حکمت متعالیه , فلسفه تطبیقی , فلسفه معاصر

کلیدواژه‌های فرعی :

انسان شناسی ملاصدرا , غرب زدگی , معرفت شناسی ملاصدرا , انسان شناسی Human nature , اشاعره (اهل سنت) , معتزله (اهل سنت) , اختیار انسان , عدد , استمرار , مقدار , معرفت شناسی (مسائل جدید کلامی) , هستی شناسی اسلامی , ماتریالیسم , فلسفه غربی , عقل ( جوهر ) , ماده , حرکت , زمان , علم حصولی(مقابل علم حضوری) , شهود((ادراک بی واسطه)، اصطلاح وابسته) , حافظه , عقل نظری((مدرک مربوط به نظر)، مقابل عقل عملی) , فلسفه های آلمانی , مقدار وسعتی , مقدار شدتی , کثرت حالات وجدان ,

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین

چکیده :

صدرالمتألّهين، حكيم فرزانه جهان اسلام، ميراث دار گنجينه اى گران بها از انديشه هاى هستى شناسانه، معرفت شناسانه، انسان شناسانه، تفسير و حديث است كه با اشراف به مشرب هاى گوناگونِ فلسفى مشاء و اشراق و همچنين كلام معتزله، اشاعره و شيعه و نيز عرفان نظرى منظومه اى سازوار از معارف را سامان داد كه در آثار كم تر انديشمندى همانند آن را مى توان يافت. اما با كمال تأسف، گرايش به غرب و غرب زدگى، به ويژه در زمينه فلسفى، موجب گشته كه برخى از انديشمندان خودى عجولانه قضاوت كنند و چنين بپندارند كه فلسفه اسلامى عموماً و حكمت متعاليه خصوصا سخنى براى گفتن در جهان امروز ندارد و بايد به عنوان تاريخ فلسفه بدان نگريست. يكى از راه هاى روشن شدن بطلان اين قضاوت، بحث و بررسى هاى تطبيقى ميان فلسفه اسلامى و مكاتب فلسفى غرب است تا در پرتو آن، نقاط قوت و ضعف نظام هاى فلسفى غربى در مقايسه با مجموعه عظيم فلسفه اسلامى شناخته شده، با بازخوانى متون فلسفى اسلامى، روزنه هاى تازه اى براى حل مسائل نوين گشوده شود. از جمله فيلسوفانى كه در بسيارى از آراء با انديشه هاى فلسفى ملاصدرا به گونه اى هماهنگى دارد و زمينه مطالعه تطبيقى ميان آن دو را فراهم مى سازد، هنرى برگسن (Henri Bergson) است. با گذرى بر افكار او معلوم مى شود كه در مباحثى همچون حقيقت حركت و زمان، حدود معرفت شناسى عقل نظرى، امكان شناخت حقيقت خارجى از طريق شهود و عدم امكان دست يابى به واقعيت آن چنان كه هست، از طريق عقل نظرى و علم حصولى و بسيارى مسائل ديگر، شباهتى فراوان ميان آراء او و نظرات صدرالمتألهين وجود دارد كه از فضل تقدم و تقدم فضل نسبت به برگسن برخوردار مى باشد.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

علّیت از نگاه اشاعره، مکتب تفکیک و حکمت متعالیه

نوع منبع :

مقاله , مطالعه تطبیقی

منابع دیجیتالی :

متن

وضعیت نشر :

مجمع جهانی شیعه‌شناسی,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

جبر و اختیار(کلام) , جبریه (مذاهب کلامی) , اختیار , اشاعره (اهل سنت) , عقاید اشاعره , عقیده جبر fatalism , اراده الهی , اصول اشاعره , اختیار انسان , ابطال ناپذیری اصل علیت , حکمت متعالیه , اختیار واجب , نظام علی و معلولی , مکتب تفکیک , اصل علّیت

چکیده :

در عالم اسلام فکر اثرگذاری ویژه خداوند و به اصطلاح اندیشه (لا مؤثر فی الوجود الا الله) را هم در میان متکلّمان, هم فلاسفه و هم عرفا می بینیم. هرچند فلاسفه اسلامی در بعضی از اصول اثرپذیر از اندیشه وران یونان بوده اند, ولی تفکّر اسلامی و بویژه کلام و عرفان اسلامی, در اندیشه توحیدی بالا, به شدّت اثرپذیر از ظواهر قرآن و سخنان پیشوایان دین است. برابر این ظواهر و متون, خالق و رب و مدبّر همه چیز خداست. هیچ چیز از دایره قدرت و اراده اش بیرون نیست. پادشاه مطلق و فعّال مایشاء است. از طرف دیگر ما خود را با عالمی رو به رو می بینیم که دارای نظم و نظام قانونمندی است. ظاهر قرآن نیز این امر را تأیید می کند. هر معلولی علّت ویژه و روشن دارد که تا نباشد, معلول وجود نخواهدداشت و نیز هر موجود اثر و فایده خاصّ خود را دارد که در موجود دیگر یافت نمی شود. همچنین نفس خویشتن را چنین می یابیم که دارای اراده و اختیار است و قدرت انتخاب و عمل, اطاعت و عصیان دارد و درنتیجه مکلّف است. سؤالی که در این جا برای متفکّران اسلامی و برای هر متفکّری در هر نظام توحیدی مطرح است, این است: اگر جهان قانومند است, خداوند در آن چگونه عمل می کند و نقش خداوند در پیدایی و پاییدن و ماندن آفریده ها در این نظام قانونمند چیست؟اگر او تنها اثر کننده است, چگونه می توان غیراو را اثر کننده دانست؟ اصل علّیت 1 در این صورت چه مفهوم و جایگاهی خواهد داشت؟اگر از زمین و آسمان و آب و باد و آتش و سنگ و چوب نفی اثرگذاری کردیم, آیا خلاف وجدان عمل نکرده و خلاف قرآن سخن نگفته ایم؟ اگر فعل انسان با اراده خداوند انجام نگیرد, مفهوم آن غیراز دارای حد بودن اراده و قدرت خداوند چه می تواند باشد؟ و اگر آفریننده کارهای بشر نیز خداوند است, مسأله اختیار و تکلیف انسان به چه صورت درمی آید؟در عالم اسلام, فلاسفه, عرفا و متکلّمان هرکدام به گونه ای و براساس مبانی و روش خویش در صدد حلّ مشکل و پاسخ گویی به پرسشهای بالا برآمده اند...

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

منشأ مغزی و ناآگاهانه «ارادۀ آزاد» در آزمایش بنجامین لیبت و حکمت متعالیه

نویسنده:

حمید محسنی ، سید یدالله یزدان پناه

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF مراجع

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

انسان شناسی Human nature , علم نفس , اختیار انسان , مسایل جدید انسان شناسی , انسان شناسی علمی (مسائل جدید کلامی)

چکیده :

از دیر باز مسئله «اراده آزاد» یکی از مباحث مهم در میان اندیشمندان بوده است. امروزه با پیشرفت علوم عصب‌شناسی، دانشمندان این رشته سعی کرده‌اند با رویکرد تجربی به تبیین این مسئله بپردازند. از این رو،‌ بنجامین لیبت و همکارانش با مطالعات آزمایشگاهی بر روی آزمودنی‌ها تحلیل نوینی از فرآیند شکل گیری ‌کنش اختیاری ارائه داده‌اند. آنها با بررسی زمان‌های تغییر نوسانات الکتریکی در مغز، «اراده آگاهانه» و تحریک ماهیچه کشف کرده‌اند که «پتانسیل آمادگی» حدود 400 میلی‌ثانیه پیش از زمان آگاهی از اراده، شروع به تغییرات آهسته کرده و همین سبب اراده فرد به کنش می‌شود. از این رو،‌ لیبت نتیجه گرفته «فرآیند مغزی نا‌آگاهانه، منشأ اراده آگاهانه و کنش اختیاری است». پتانسیل آمادگی پیشین، نوعی چالش برای دیدگاه‌های دوگانه‌انگاری و علیت ذهنی به حساب می آید. از این رو، در این مقاله با مبانی علم‌النفس حکمت متعالیه، به بررسی یافته‌های آزمایش بنجامین لیبت پرادختیم. و با سه تحلیل عقلی شکل‌گیری فرآیند اراده، اقسام فاعلیت نفس و مراتب مادی- مجرد اراده ‌ نظریه بنجامین لیبت را مورد کاوش قرار دادیم.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 33 تا 63

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

صاحبان حق

نویسنده:

محمود نبویان

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF چکیده

وضعیت نشر :

قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

صاحب حق , خاستگاه حق , حقوق حیوانات و گیاهان و جمادات , حقوق

کلیدواژه‌های فرعی :

حق اخلاقی , تلازم حق و تکلیف , قانون طبیعی , اختیار انسان , نظریه انتخاب , منفعت , آزادی عمل , خودمختاری اخلاقی , نظریه سود , حق ولایت , نفقه , حیوان حلال گوشت , حق خدا , حق تکوینی , حق اعتباری , حق طبیعی , حق غیر خدا , جعل حق , واژه اعتباری , حق مالکیت زنان , حضور سیاسی زنان , حق ارث برای زنان , تکلیف پذیر , احساس در گیاهان ,

شاپا (issn):

1735-4545

چکیده :

ثبوت حق در جهان خارج، مستلزم فرض متعلق و صاحب حق است. بدون چنین فرضى نمى‏توان وجود هیچ‏گونه حقى را در جهان خارج تصور کرد. یکى از مباحث اصلى در حوزه فلسفه حق، بحث صاحبان حق است. آیا وجود شرط یا شروطى درباره صاحب حق ضرورى است؟ آیا شعور و زندگى از شرایط مالک حق بودن است؟ آیا حیوانات، گیاهان و جمادات را مى‏توان صاحب حق دانست؟ نویسنده در این مقاله به بررسى موضوع از دیدگاه صاحب‏نظران غربى پرداخته، آنها را با منابع اصیل اسلامى برابر مى‏نهد و نتیجه مى‏گیرد که برخلاف نظریات فلاسفه غربى وجود هیچ‏گونه شرطى در موجودات براى صاحب حق بودن ضرورى نیست، و براى هر موجودى مى‏توان حقوق تکوینى و نیز امکان داشتن حقوق اعتبارى را فرض کرد.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 159 تا 186

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

تجسسی در وهم اراده آزاد و مسئولیت اخلاقی

نویسنده:

گرگ دی کاروسو؛ مترجم: تقی کیمیایی اسدی

نوع منبع :

کتاب , ترجمه اثر , کتابخانه عمومی

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

وضعیت نشر :

دانمارک: نشر آوای بوف,

زبان :

انگلیسی , فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

اختیار , اختیار انسان , مسئولیت پذیری , انسان مختار , مسئولیت اخلاقی (فلسفه اخلاق) , اراده آزاد (فلسفه اخلاق) , اختیار (مقابل جبر)(دامنه فلسفه سیاسی)

چکیده :

معرفی کتاب تجسسی در وهم اراده آزاد و مسئولیت اخلاقی اثر گرگ دی کاروزو: کتاب «تجسسی در وهم ارادۀ آزاد و مسئولیت اخلاقی» بحث های فلسفی و علمی شکاکان اراده ی آزاد و نتایج آن را مورد تحقیق قرار داده است. شک گرایی دربارۀ اراده ی آزاد و مسئولیت اخلاقی طی سال های اخیر در حال رشد است. در واقع، تعداد قابل ملاحظه ای از فیلسوفان، روانشناسان و دانشمندان علم عصب شناسی در حال حاضر یا درباره ی وجود ارادۀ آزاد و مسئولیت اخلاقی در شک و تردید اند و یا اصلا وجود آن را انکار می کنند. به نظر می رسد که تعداد شک گرایان در عرصه ی پژوهش به طور روزافزونی بیشتر می شود. با در نظر گرفتن اهمیت عمیقی که مفهوم اراده ی آزاد و مسئولیت اخلاقی در زندگی ما دارد – یعنی درک و فهم ما از خودمان، اجتماع و قانون- حائز اهمیت است که از آنچه در پی این موج تازه ی شک گرایی پدید آمده است مطلع شویم. مهم است که ببینیم عواقب بالقوۀ شک گرایی، برای خودمان و اجتماع چیست. این مجموعه حاوی مقالاتی است تازه تدوین شده به قلم برجسته ترین صاحب نظران در رشته های مختلف فلسفی و علمی که از نظر بین المللی شناخته شده اند. نویسندگان کتاب که بیشترشان نوعی موضع شک گرایی اتخاذ کرده اند، در برابر خواننده بحث هایی به شدت مناقشه انگیز و خواندنی را دربارۀ ارادۀ آزاد و مسئولیت آدمی قرار می دهند؛ و درک متعارف او را از این مفاهیم به تأمل و چالش وا می دارند.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر