جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

قرآن، کتاب تمدنی نیست، اما به‌عنوان آخرین و کامل‌ترین کتاب آسمانی، بسیاری از مبانی هستی‌شناختی، انسان‌شناختی، مبانی، اصول، مؤلفه‌ها، مفاهیم، سازوکارها و راهبردها، اهداف، موانع و چالش‌ها را تبیین و تشریح می‌کند و همچنین الگوهای مختلف تمدنی در سیرتاریخ بشری را معرفی و نقد می‌نماید. این مقاله بر مبنای آیهٔ 213 سورهٔ بقره، مفهوم آموزهٔ امت واحد انسانی را در منطق و رویکردِ تاریخیِ قرآن بررسی می‌کند و پیوند بنیادین آن با بعثت انبیای الهی و نزول کتب آسمانی در ظرف و فرآیند تمدنی را نشان می‌دهد. این موضوع به روش تفسیر استنطاقی آیهٔ یادشده بررسی گردید و این نتیجه به دست آمد که مردم بر اساس فطرت و سرشت اجتماعی در آغاز تشکیل اجتماع، گروهی واحد با ویژگی‌های زیر بودند: 1. امت واحدهٔ آغاز تاریخ انسانی؛ 2. سنت اختلاف، عامل اصلی صیروت و فرآیند تاریخی امتِ واحده؛ 3. بعثت انبیای الهی و نزول کتب آسمانی درمتن و ظرف عینیّتِ اختلافات تاریخی امت واحده؛ 4. داوری در اختلافات میان امت واحدهٔ انسانی برای تنظیم مناسبات فلسفهٔ بعثت انبیا و نزول کتب آسمانی؛ 5. اختلاف میان حاملان کتاب آسمانی و پیامدهای آن؛ 6. رویکرد فرآیندی-زنجیره‌ای تاریخی قرآن به تحقق امت واحده. بنابر ویژگی‌های یادشده از منظر قرآن، تا کنون «امت واحده» در سیر فرآیند تاریخی، تحولاتی بنیادین را پشت سر گذاشته است.

وحدت ادیان، آرمانی بنیادین برای شکل‌گیری تمدنی جهانی است. این مفهوم، در قرآن کریم و به‌ویژه در آیهٔ 213 سورهٔ بقره «کَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً» موردتوجه مفسران قرار گرفته است. این آیه، پرسش‌هایی را دربارهٔ زمان و چگونگی تحقق این وحدت مطرح می‌کند که برخی از مفسران باتوجه‌به وجود فعل «کان» در آیه، تحقق آن را به دوره‌های خاصی از تاریخ بشر، مانند زمان آدم، نوح یا ابراهیمg و غیره نسبت داده‌اند. ازاین‌رو، باتوجه‌به اهمیت تمدنی و آرمانی وحدت ادیان، این پرسش اساسی مطرح می‌شود که آیا این آرمان الهی تاکنون تحقق یافته است؟ و در صورت تحقق، این امر در چه زمانی رخ داده است؟ نویسندگان این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد کتابخانه‌ای، دیدگاه‌های مفسران در مورد زمان تحقق وحدت اعتقادی در ذیل آیهٔ 213 بقره را بررسی می‌کنند و در نهایت به این نتیجه می‌رسند که هیچ‌یک از دوران تاریخی محتمل، نمی‌تواند مصداق کامل تحقق امت واحده باشد، بلکه باتوجه‌به شواهد قرآنی و روایی، این آرمان الهی تنها در زمان ظهور امام مهدی (عج) و جامعهٔ تمدنی ایشان تحقق خواهد یافت.در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد کتابخانه‌ای، به بررسی دیدگاه‌های مفسران در مورد زمان تحقق وحدت اعتقادی در ذیل آیه 213 بقره پرداخته و در نهایت تبیین شده که هیچ‌کدام از دوران تاریخی محتمل، نمی‌تواند مصداق کامل تحقق امت واحده باشد؛ بلکه باتوجه‌به شواهد قرآنی و روایی، این آرمان الهی فقط در زمان ظهور امام مهدی (عج) و جامعه تمدنی ایشان تحقق خواهد یافت.

فضای گفتمانی حاکم بر آیات طلاق در قرآن، به‌ویژه مخاطب عبارت« فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ » در آیه232 سوره بقره حاکی از نوع مخاطب‌شناسی است؛ عده‌ای از قرآن‌پژوهان و مفسران قرآن، مخاطب را همسرانِ زنانِ مطلقه، گروهی دیگر، اولیای زنانِ مطلقه و برخی از آنان خطاب را همگانی می‌دانند. نوشتار حاضر با روش توصیفی- تحلیلی با توجه به گفتمان آیه منظور، مخاطب را نه‌تنها همسرانِ زنانِ مطلقه، اولیای آنان و عموم جامعه می‌داند، بلکه ضمن ارائه تفسیری فرهنگی و اجتماعی؛ هدف اصلی گفتمان مذکور را زدودن فرهنگ و تفکر جاهلی نسبت به جایگاه زن و تبیین مراتب احیای کرامت و منزلت اجتماعی زنان در جامعه دانسته است. به‌عبارت دیگر خطاب در این گفتمان؛ امری هشداری و وجوبی نسبت به ایجاد شرایطی است در خصوص حق انتخاب و تعیین سرنوشت زنان در ارتباط با پیوند زوجین در زندگی مشترک؛ که این امر باید به وسیله همسران و اولیای زنان به‌طور خاص حاصل گردد و نیز از طرف حکمرانی فرهنگی و اجتماعی، قانون‌گذار باید با وضع قوانین، ضوابط و برنامه‌های راهبردی، آگاهی‌بخشی و تبیین ابعاد زندگی مشترک، زمینه ایجاد فضایی آکنده از آرامش روحی و فکری را برای زوجین، در جهت تحکیم بنیان خانواده و شکل‌گیری جامعه‌ای متعالی فراهم سازد.

«مهدویت در قرآن» اثر سید احمد علم الهدی از انتشارات به نشر منتشر شده است. کتاب حاضر با عنوان "مهدویت در قرآن" به بررسی آیات مهدوی در قرآن کریم می‌پردازد و سعی دارد تا با تحلیل و تفسیر این آیات، مفهوم مهدویت را در بستر آیات الهی روشن کند. هدف اصلی این اثر، تبیین ارتباط عمیق بین آموزه‌های مهدویت و معارف قرآن است. نویسنده در این کتاب، با استناد به آیات سوره‌های بقره تا مائده، به جستجوی نشانه‌ها و پیام‌های مرتبط با مهدویت پرداخته و تلاش کرده است تا خوانندگان را با ابعاد مختلف این موضوع آشنا کند. این کتاب به گونه‌ای طراحی شده است که برای عموم مردم، به ویژه عاشقان قرآن و عترت، قابل فهم و استفاده باشد. نویسنده با بهره‌گیری از منابع معتبر و تفاسیر اهل بیت، به تبیین مفاهیم عمیق و کلیدی پرداخته و سعی کرده است تا با زبانی ساده و شیوا، پیچیدگی‌های موجود در آیات را برای خوانندگان روشن کند. همچنین، این اثر می‌تواند به عنوان منبعی معتبر برای محققان و دانشجویان در حوزه علوم قرآن و معارف اسلامی مورد استفاده قرار گیرد. در این کتاب، علاوه بر تفسیر آیات، به تأثیرات مهدویت بر زندگی فردی و اجتماعی مؤمنان نیز اشاره شده است. امید به ظهور موعود و نقش آن در ایجاد عدالت و معنویت در جامعه، از جمله موضوعاتی است که به آن پرداخته شده است. نویسنده با تأکید بر اهمیت انتظار فرج، خوانندگان را به تفکر در مورد مسئولیت‌های خود در راستای تحقق این آرمان‌ها تشویق می‌کند. در نهایت، این اثر یک دعوت به تفکر عمیق‌تر درباره مهدویت و جایگاه آن در زندگی مسلمانان است. با مطالعه این کتاب، امید است که خوانندگان بتوانند درک بهتری از مفاهیم مهدوی پیدا کنند و با الهام از آموزه‌های آن، زندگی خود را در مسیر تحقق اهداف عالی انسانی قرار دهند.

دین اسلام، مسلمانان را برادران یکدیگر خوانده و رابطۀ اخوت را میان آنان برقرار ساخته است. توصیف مؤمنان به برادران یکدیگر، در حقیقت تأکید بر حقوق متقابل آنان، همبستگی، تعاون و یاری‌رسانی میان آنان و پرهیز از پراکندگی است. از مواردی که به این برادری تصریح شده، در آیۀ 178 سورۀ بقره است. یک سوی افراد این آیه قاتل در قتل عمد است، و همین امر موجب شده است تا مفسران را به تکاپو آورد که این برادری میان چه افرادی در این آیه اعتبار شده، و اگر قاتل عمد یکی از اطراف آن است، از چه رو از وی به برادر دینی یاد شده است. گویا عدم فسق و عدم ارتکاب گناه کبیره از شرایط برقراری برادری دینی نزد بیشتر مفسران به شمار ‌آمده است. این مقاله درصدد ارائه و اثبات این برداشت است که برادری دینی میان همه طبقات ایمانی و افراد جامعه اسلامی است، و ارتکاب گناه کبیره و فسق، مانع از این اعتبار نیست؛ و اساساً هدف از اعتبار برادری دینی در آیات قرآن کریم همدلی میان همه افراد جامعه اسلامی است، و این همبستگی تنها در صورتی تحقق خواهد یافت که طرد و دوگانه‌سازی از جامعه اسلامی رخت بربندد و حتی مؤمنانی که در مراتب نازله ایمانی قرار دارند نیز مشمول اعتبار برادری گردند.

چکیده ماشینی: هدف این مطالعه برجسته کردن یکی از مهم‌ترین فیلسوفان قرارداد اجتماعی است: روسو در آثارش درباره وضعیت طبیعی انسان نقد تمدن غرب، جامعه سیاسی فاسد و پیشرفت علمی که برای انسان مدرن قرن هجدهم خوشبختی نیاورد، صحبت می‌کند. روسو انسان طبیعی را در حالت طبیعی این‌طور توصیف می‌کند که او در هماهنگی و هماوایی با طبیعت زندگی می‌کرد، قبل از وجود جامعه سیاسی فاسد و ظهور مالکیت خصوصی. او زندگی شاد داشت و از حقوق طبیعی‌اش بهره‌مند بود و آزادی طبیعی داشت. اما همه این‌ها به‌طور بنیادین تغییر کرد به دلیل برخی اتفاقات ناگهانی که رخ داد، مانند ظهور مالکیت خصوصی و ایجاد تفاوت بین مردم و شکل‌گیری جامعه سیاسی فاسد و ظهور انسان تاریخی که توسط نهادهایی که او اختراع کرده بود مورد ستم قرار گرفت و دچار بیگانگی شد. او اسیر زنجیرها شد به‌خاطر مالکیت خصوصی که روسو آن را شر می‌دانست. جنگ‌های خونینی رخ داد برای اینکه چه کسی بیشتر دارد و زمین‌های وسیع به دست آورد تا دیگران را استثمار کند و بر آن‌ها تسلط یابد.

چکیده ماشینی: موضوع انسان یکی از مسائل فلسفی در اندیشه ژان ژاک روسو است. او به انسان طبیعی اولیه، که وحشی بود، ایمان داشت، به این خاطر که دارای ارزش‌هایی است که توسط فطرت سالم هدایت می‌شوند، با حفظ فضیلت‌های طبیعت و رشد آن‌ها طبق یک روش تربیتی جامع که تمام نیازها و علاقه‌مندی‌های فردی، دینی، سیاسی، اخلاقی، زیبایی‌شناختی و هنری را مد نظر می‌گیرد، در یک دولت در قالب پروژه‌ای از قرارداد اجتماعی بر مبنای شهروند. روسو انسان را با انسان طبیعی مقایسه می‌کند، نه به این دلیل که معتقد باشد انسان ذاتاً نیکوکار است، بلکه برای نشان دادن آنچه انسان در وضعیت طبیعی بوده و آنچه در انسان مدنی تبدیل شده است. وضعیت طبیعی که انسان اولیه در آن رشد کرده بود، از نظر او شادترین وضعیت بود، زیرا او نیکی و بدی را نمی‌دانست.

چکیده ماشینی: مقال (ترجمه و تفسیر سوره فاتحه و آیاتی از سوره بقره توسط مستشرق الجزایری-اسرائیلی آندره شالوم زاوی از طریق کتابش «منابع یهودی در قرآن») جزو تحقیقاتی است که هدفش فاش کردن زمینه‌های استشراق اسرائیلی است، چه در حوزه ترجمه و چه در حوزه تفسیر و تحلیل. و بحث درباره بازگرداندن تعداد زیادی از آیات قرآن به منابع دینی یهودی (عهد قدیم-تلمود)، و منابع مسیحی (عهد جدید)، و برخی منابع مختلف خارجی دیگر (کتاب «هدایت سرگشتگان» از ربی موسی بن میمون - شریعت حمورابی - افسانه‌ها...)، علاوه بر نسبت دادن تعدادی از واژه‌هایش به ریشه‌های عبری یا دیگر زبان‌های مختلف، و در پایان ترجمه‌اش یادداشت‌های توضیحی فراوانی برای شرح بعضی واژه‌ها یا ارجاع به برخی رویدادهای دینی یا تاریخی دارد. همچنین مستشرق آندره شالوم زاوی در ترجمه معانی قرآن به برداشت‌های سیاسی متوسل شده که با اعتقادات یهودی همخوانی داشته است.

از دیرباز تا کنون، مناقشاتی پیرامون هویت تاریخی و شخصیت سلیم و نیز صحت و اعتبار کتاب سلیم بن قیس در منابع شیعی، مخصوصاً منابع متأخر، وجود داشته است. روشن است که هر اثر روایی و حدیثی را می‌توان از جنبه‌های متعددی مورد ارزیابی و تجزیه و تحلیل قرار داد؛ یکی از این جنبه‌ها، بررسی اسناد تک تک احادیث یا اسناد کلی یک کتاب روایی می‌باشد. روایات منسوب به سلیم بن قیس دو گونه هستند؛ احادیث اندک و غالباً کوتاه موجود در برخی منابع نخستین، که (جدای از روایات اضافی در الغیبه نعمانی) همگی به نقل از شخص عمر بن اذینه هستند؛ و نیز احادیث 70 گانه و غالباً بلند کتاب‌های کنونی منسوب به سلیم، که (جدای از اسناد شیخ طوسی) همگی از معمر بن راشد هستند. در پژوهش پیش‌رو، با بررسی نسخه‌های خطی کتاب‌های منسوب به سلیم، ضمن گزارش شکلی اسناد سلیم بن قیس، به تجزیه و تحلیل شکلی اسناد نسخه‌های خطی کتاب‌های منسوب به سلیم، از نظر «عبارات و راویان اسناد، انواع و تعداد آماری اسناد، و نیز تقدم و تأخر تاریخی اسناد»، پرداخته شده است. با بررسی‌های که انجام شد، مشخص گشت که اسناد و طرق سلیم بن قیس در نسخه‌های خطی، دو نوع هستند: اسناد اصلی که در بیشترین نسخه‌های خطی وجود دارند، و همگی به نقل از معمر بن راشد هستند، و نیز سند دیگری که منسوب به شیخ طوسی شده و به نقل از عمر بن اذینه می‌باشد‌، و تنها در اندکی از نسخه‌های خطی متأخر وجود دارد.

در دیدگاه‌های رایج تفسیری که بسیار متأثر از روایات است، عبارت «أَن تَضِلَّ إْحْدَاهُمَا فَتُذَکِّرَ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى» در آیه 282 سوره بقره، به صورتی فهمیده شده است که از آن نصف بودن ارزش شهادت زن نسبت به مرد نتیجه می‌شود. در این مقاله، ترجمه جدیدی برای «إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى» پیشنهاد شده است که تأثیر جدی در فهم آیه دارد. همچنین، با نگرش به قرآن به عنوان یک متن دقیق، منسجم و فراعصری و با تلفیق روش‌های سنتی و نوین فهم قرآن که در اصولی چهارده‌گانه بیان شده است، ارزش شهادت زن و مرد در قرآن مقایسه شده و نشان داده می‌شود که ارزش شهادت آنها، از منظر قرآن، برابر است. افزون بر این، با در نظر گرفتن هدف آیات به جای ظاهر آنها، که مهم‌ترین آنها با عبارت «ذَلِکُمْ أَقْسَطُ عِندَ اللهِ وَأَقْومُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلاَّ تَرْتَابُواْ» بیان شده است، تلاش شده است که آیات مرتبط به شهادت را تأویل نموده و از آنها فهمی فراعصری ارائه دهد.