جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

ادعای تاریخ¬مندی قرآن و تبعیت محتوای آن از واقعیت‌های عینی زمان نزول، دارای مبانی و ادله عامی است که در منابع متعددی مورد نقد قرار گرفته است. در این میان، گاهی ادله خاصی از خود قرآن برای اثبات این نظریه ارائه می‌شود. این مقاله به بررسی یکی از این موارد که از سوی دکتر سروش مطرح شده، می‌پردازد. خداوند متعال مطابق با لوح محفوظ، تعالیم مورد نیاز بشر را در بستری خاص نازل نموده است. اسباب نزول و درخواست‌های مردم عصر نزول اگر چه بستر ابلاغ این آیات به بشر را فراهم نموده‌اند، اما در محتوای آنها دخالتی نداشته و از منظر فلسفی، علت تامه نزول آیات محسوب نمی‌شوند. قائلان به تاریخ¬مندی قرآن معتقدند: سوالات مردم، وقایع و اتفاقات عصر نزول، سبب نزول آیات شده‌اند؛ به گونه‌ای که اگر این وقایع رخ نمی‌داد و یا وقایع دیگری جایگزین می‌شد، محتوای آیات قرآن نیز متفاوت می‌بود. اینان برای اثبات ادعای خود به برخی شواهد و مصادیق شأن نزول آیات استناد کرده‌اند. آیات ۱۰۱ و ۱۰۲ سوره مائده از جمله شواهدی است که مورد استناد دکتر سروش قرار گرفته است. در این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و با مراجعه به شأن نزول آیات از دیدگاه روایات، مفسران و قواعد تفسیری، این ادعا تحلیل شده و مبتنی بر مدعیات دکتر سروش در منابع متنی و گفتاری وی ارزیابی می‌شود. با تحلیل آیات مذکور و بررسی شأن نزول آنها و نیز روایات مرتبط، روشن می‌شود که ادله ذکر شده از سوی وی برای اثبات تاریخ¬مندی قرآن کافی نیست و با اشکالات متعددی روبروست.