جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

برقراری ارتباطی پایدار و هدفمند با مخاطبان خارجی به منظور تبیین و صیانت از اصول، ارزش‌‌ها، اهداف انقلاب و سیاست‌‌های نظام در پرتو بیانات و مواضع حکیمانه رهبری انقلاب همواره مقوّم دیپلماسی عمومی کشور بوده است. در این راستا، هدف پژوهش حاضر پاسخ به این سوال است که: «نقش رهبری نظام در افزایش کارآمدی دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران از طریق اعتباربخشی» چیست؟ روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و بر این فرضیه استوار است که رهبری نظام با توجه به جایگاه خود در ساختار سیاسی- حقوقی کشور و ظرفیت‌‌های موجود در گفتمان انقلاب اسلامی، نقش جهت‌‌دهی و اعتباربخشی به دیپلماسی عمومی کشور به منظور تأمین منافع ملی و مصالح اسلامی را داشته است. رهبری نظام به دو شیوه ایجابی و سلبی نقش مؤثری را در شکل‌‌گیری تصویر ذهنی واقعی از اسلام ناب و اهداف انقلاب از یک‌سو و جلوگیری از کژتابی‌‌ها و تصاویر ذهنی منفی از پیام‌‌های انقلاب از سوی دیگر داشته است. اگر کارآمدی دیپلماسی عمومی را منوط به اعتبار فرستده پیام و محتوای آن بدانیم، رهبری نظام نه‌تنها مهم‌‌ترین رکن اعتباربخش به عنوان مبدأ پیام محسوب می‌‌شود، بلکه محتوای پیام نیز نشأت گرفته از مبانی اسلامی، فکری و اندیشه‌‌ای رهبری نظام می‌‌باشد، همچنین اقبال و پذیرش پیام رهبری از سوی مخاطبین و افکار عمومی، بویژه ملل تحت ستم، بیانگر جایگاه و نقش محوری رهبری نظام در دیپلماسی عمومی محسوب می‌‌شود.

این پژوهش به بررسی دو «رویکرد دفعی» و «رویکرد فرآیندی» تحولات آخرالزمان در اندیشه شیعه امامیه پرداخته و مسئله هدایت بشری، در آخرالزمان، و چگونگی آغاز و تحقق جامعه توحیدی تحت هدایت امام معصوم را مورد توجه قرار داده است. از این‌رو، دو رویکرد عمده در تفکر آخرالزمانی شیعه شناسایی شده است: رویکرد دفعی که به وقوع ناگهانی و بدون مقدمه تحولات اعتقاد دارد و رویکرد فرآیندی که تحولات را تدریجی و با توجه به فراهم آمدن شرایط و بسترسازی می‌داند. برهمین اساس، پژوهه پیش‌رو با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، تلاش کرده است مبنای خداشناسی هر یک از این دو رویکرد را بررسی کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که رویکرد دفعی به قدرت مطلق الاهی تکیه دارد که بدون نیاز به بسترسازی و تحقق مقدمات لازم در جامعه، تحولات را به صورت ناگهانی رقم می‌‌زند. در مقابل، رویکرد فرآیندی معتقد است که تحولات آخرالزمان در چارچوب نظام علّی و معلولی پیش رفته و هرگونه تحول مهمی در آخرالزمان، به زمینه‌سازی و فراهم کردن مقدمات آن نیازمند است و خداوند نیز این روند را از طریق مراحل طبیعی و تدریجی هدایت می‌کند. ضرورت این بررسی آن است که شناخت مبانی هر یک از این رویکردها به درک دقیق‌تری از تاثیرات آن‌ها بر برداشت‌های مذهبی و سیاسی، به‌ویژه در بستر جمهوری اسلامی ایران که بر پایه زمینه‌سازی برای ظهور امام زمان؟عج؟ بنا شده است، کمک می‌‌کند.

الهیات مدرن ‌‌‌به‌عنوان الهیات لیبرال، در برابر الهیات کلاسیک است. در این مکتب، آموزه‌های الهیات کلاسیک به چالش کشیده شده است. یکی از مباحث کاربردی الهیات مدرن در مسئله شر، تبیین خیر و شر به لذت و درد، و رابطه آن با انکار الهیات کلاسیک، ازجمله توحید اسلامی است. دکتر جان هاسپرس، رئیس دپارتمان فلسفه دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، با تبیین تعریف خیر و شر در دو حیطه «فرااخلاقی» و «اخلاق هنجاری» درصدد تعریف خیر و شر برآمده و مدعی انکار خدای الهیون است. مسئله اصلی این تحقیق، تبیین و بررسی و نقد اندیشه جان هاسپرس در حوزه تعریف خیر و شر است. روش تحقیق، گردآوری داده‌ها، مطالعات کتابخانه‌ای، و تحلیل انتقادی مطالب بر اساس منابع موجود در آثار جان هاسپرس است. طبق یافته‌های تحقیق، هاسپرس اثبات می‌کند که خیر همان لذت است؛ و شر، ترابطی همسو با رنج دارد و در سه مقوله «اصالت لذت»، «متعلق لذت و رنج» و «همسان‌انگاری شر و رنج» به نقد این مدعیات پرداخته شده است.

یکی از ابعاد مورد غفلت در آموزه مهدویت، پرداختن به «رویکرد سیاسی» آن است. سالیان متمادی، نگرش به مهدویت، صرفاً اعتقادی بود؛ اما مسائل کلیدی و مهمی مانند نفی ظلم و ستم، فریادرس مستضعفان، وعده آینده مطلوب و حتی عدالت، در سایه‌سار حکومت واحد جهانی، می‌تواند عامل مهم در بسیج توده‌های مظلوم جوامع بشری باشد و این امور رویکردی صرفاً اعتقادی نیست، بلکه بعد دیگری از مهدویت، یعنی رویکرد سیاسی را برای بشر به نمایش گذاشته است. این نوشتار امور مذکور را به روشی توصیفی ـ تحلیلی تحقیق کرده است. این پژوهش، به سه بخش الزامات، بایسته‌ها و ساحت‌های مهدویت با رویکرد سیاسی پرداخته است. ضرورت توجه به بعد سیاسی مهدویت، توجه به مدینه فاضله مهدوی، احیای زیست اجتماعی در پرتو اندیشه مهدویت، احیای کرامت‌های الاهی مثل عدالت اجتماعی در دنیای معاصر، برنامه‌ریزی برای چگونگی حرکت به سمت جامعه مطلوب مهدوی؛ بخشی از آورده‌ها در توجه به رویکرد سیاسی مهدویت در اندیشه اسلام و تفکر اهل البیت علیهم السلام است.

«فرهنگ نظام»، مجموعه گزاره‌‌هایی از باورها و ارزش‌‌ها و هنجارهاست که در مناسبات جامعه هویت‌ساز است. «آموزه مهدویت»، به عنوان اعتقادی راهبردی در تفکر شیعه تصویر روشن و مطلوبی از آینده فراروی انسان می‌گشاید. بر همین اساس، پژوهش در مهدویت با رویکرد فرهنگی می‌تواند ضمن حفظ، بسط و گسترش فرصت‌های موجود، جامعه را از بسیاری از آسیب‌ها و تهدیدات و ناهنجاری‌‌ها و حتی تهاجم فرهنگی حفظ و حراست کند. این نوشتار با روش «توصیفی ـ تحلیلی» به تحقیق آورده‌های مختلف ترابط آموزه مهدویت با فرهنگ، نظیر عناصر تشکیل دهنده فرهنگ، ضرورت اتحاد رویکرد فرهنگی به مهدویت، کارکردهای فرهنگی مهدویت، الزامات و بایسته‌های آن و توجه ویژه به فرصت‌ها و تهدیدات فرهنگی مهدویت و ساحت‌های مهدویت پژوهی با رویکرد فرهنگی پرداخته و هدف آن شناساندن عرصه‌های جدیدی در حوزه فرهنگ مهدوی است، برای برون رفت از وضع موجود و رسیدن به فرهنگ مطلوب به فرهنگ مهدوی در همه ابعاد آن نیازمند هستیم که باعث تحول جدی انسان موجود در جهان معاصر در ابعاد مختلف، سیاسی، اجتماعی، فکری و حتی اقتصادی خواهد شد.

عصمت پیامبر اکرم (ص) از جمله موضوعاتی است که نصرحامدابوزید در آثار مختلف خود بدان پرداخته است. اصل عصمت نبی مورد اتفاق فریقین است اما در برخی مراتب آن اختلاف نظر وجود دارد. نصرحامدابوزید نیز به عصمت نبی در مقوله دریافت و ابلاغ وحی باورمند است اما در خصوص سایر افعال و احوال نبی به عدم وجود عصمت اعتقاد دارد. وجه ضرورت بررسی نظرگاه نصر حامد ابو زید از میان نواندیشان اهل سنت ، نوع استدلال های ایشان در موضوع عصمت پیامبر (ص) است. ابوزید در اثبات مدعای خود به دلایلی از جمله ابداعی بودن عصمت پیامبر (ص)، ناسازگاری عصمت با وجوه بشری پیامبر (ص)، ناسازگاری عصمت با مشورت پیامبر (ص) از مردم، و ناسازگاری عصمت با آیات عتاب پیامبر (ص) در قرآن استناد می کند. نوشته پیش رو با روش توصیفی نقدی ضمن ارائه دلایل نصرحامدابوزید پیرامون عدم عصمت پیامبر (ص) ، این دیدگاه را به بوته نقد کشانده و باورمند است چنین اندیشه ای به دلیل ناسازگاری با آیات قرآن قابل پذیرش نیست.

حوزه علمیه قم در سده اخیر بالنده‌ترین رویکرد را طی زمان حیات خود داشته است. توجه به معارف اهل بیت با تکیه بر عقل و نقل، میراث گرانبهایی برای معارف دینی فراهم کرده است. اندیشه مهدویت، یکی از این آموزه‌‌ها است که در حوزه علمیه قم به رغم فراز و نشیب‌‌هایی که در این سده داشته است، نسبت به سده قبل با تطورات و تغییرات متعددی همراه بوده است. در این نوشتار، پنج تطورِ اندیشه مهدویت در سده اخیر بیان شده است: 1. تطور روشی، 2. تطور دامنه‌‌ای، 3. تطور تبیینی که در این‌جا تنها بر دو آموزه انتظار و نیابت عامه تاکید می‌‌شود، 4. تطور غایی، 5. تطور ارائه‌‌ای. آنچه این تطورات پنج‌‌گانه را با هم مرتبط می‌کند، «تطور غایی» است. شواهد و قرائن حکایت از آن دارند که در سده اخیر در حوزه علمیه قم، اندیشه مهدویت از آموزه‌ای صرفاً اعتقادی، به اندیشه‌ای راهبردی تبدیل شده است که هدفش تنها دفاع از نوعی اعتقاد نیست، بلکه در پی آن است که در تمامی ابعاد زندگی فردی و اجتماعی خود را نشان دهد و جامعه در تمامی شئونش از این اندیشه تاثیر بپذیرد. در این نوشتار با تکیه بر آثار مکتوب در این سده، تلاش شده، مسیری که در این تطورات طی شده است، بیان شود.