جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

ژاک دریدا (1930-2004)، فیلسوفِ آنتی رئالیستِ[ضد واقع‌گرای] تاثیرگذار، زیربنای مفروضات فلسفه غرب از یونان باستان را آشکار می‌کند و استدلال می‌کند مبنی بر این‌که بنیان‌های آن قابل دفاع نیست. او بر این باور بود که فلسفه غرب امری «غیرممکن» است؛ زیرا واقعیتی کلی که هدف نهایی تمامی بنیادها یا فرآیندهاست، مانند ایده (افلاطون)، خدا (آگوستین)، کوگیتو (دکارت) و روح مطلق (هگل) را پیش‌فرض می‌گیرد. این مقاله‌ی کوتاه، به روشی که دریدا موضع خود را در مقابل واقعیت کلیات اتخاذ کرد، پرداخته و پیامدهای آن در جامعه را بررسی می‌کند. دریدا معتقدست که تقابل میان گفتار و نوشتار تجلی «خردمحوری» فرهنگ غربی است – یعنی این فرض کلی که قلمرویی از «حقیقت» کلی، پیش از بازنمایی آن با نشانه‌های زبانی و مستقل از آن وجود دارد. خردمحوری، ما را تشویق می‌کند که نشانه‌های زبانی را به‌عنوان جزء جدا نشدنی آن‌ها تلقی کنیم. تصور خردمحورانه از حقیقت و واقعیت به عنوان موجودیتی خارج از زبان، از تعصبی عمیق در فلسفه غرب ناشی می شود که دریدا آن را نقد می‌کند. بخش دوم، نظریه‌ی «واسازی» او را در ارتباط با واقعیت کلیات معرفی می‌کند. بخش سوم به تأثیر «واسازیِ» دریدا بر جامعه معاصر می‌پردازد. بخش چهارم، اهمیت فلسفه دریدا را در متون مکتوب و آموزه‌های مسیحی به اختصار مورد بحث قرار می‌دهد. بخش پنجم این مقاله را به پایان می‌رساند.

دریدا مقدمات نقد هر اثر را درون همان اثر بازمی‌یابد. او ایده‌هایی مانند حقیقت یا هویت را مختل می‌کند و در مقابل بر غیاب معنا تأکید می‌کند. مسئله مهم در حیطه زیباشناسی دریدا، موضوع پارارگون به معنای پیرامون کار است که موجب شکل‌گیری اثر هنری است و علی‌رغم بی‌مکان بودن جایی بین درون و بیرون کار قرار دارد. در نگاه نخست، پارارگون از تفسیر، قاب، امضاء و ... شکل گرفته است. در این پژوهش سعی بر این است که با انتخاب برخی از آثار عربشاهی به این پرسش بپردازیم که تحلیل موضوع پارارگون دریدا در حیطه نقاشی‌های عربشاهی به چه شیوه‌ای است؟ یک فرضیه این است که درون آثار عربشاهی نمادها و نقش‌مایه‌ها و بیرون آثارش منابع الهام و زمینه‌های تاریخی و فرهنگی می‌باشد. پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی، پارارگون دریدا را توصیف و آثار عربشاهی را به‌صورت تصادفی انتخاب و تحلیل می‌کند و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه‌ای نگاشته شده است. بر اساس یافته‌های پژوهش، با توجه به نظریه دریدا درباره پارارگون زمینه تفسیرهای متعدد، متضاد یا مخالف با هدف هنرمند و یا آثار باستانی، همچنین نقاشی‌های مقدماتی خود هنرمند و برخی عناصر موجود در تابلو به مثابه پارارگون و آثار نهایی در جایگاه اِرگون می‌باشند.

کتاب تقدیر هنر از بیگانگی زیباشناختی (از کانت تا دریدا و آدورنو) سخن گفته است. این کتاب در ۵ بخش به روایت ماجرای بیگانه‌شدن هنر از حقیقت پرداخته و بر نقد سوم کانت تمرکز کرده است. نویسنده در پی آن است که ارتباط میان حقیقت و هنر مدرن را شناسایی کرده و نشان دهد که چرا و چگونه هنر مدرن، رشتهٔ پیوند میان خود و حقیقت را از هم گسسته است. جی. ام. برنستین برای پاسخگویی به این پرسش، به‌سراغ کتاب «نقد قوهٔ حکم»، اثر ایمانوئل کانت رفته و تفاسیر جدیدی را از نوشته‌های این فیلسوف ارائه کرده است. گفته شده است که بازخوانی‌ای که در این کتاب از اندیشه‌های کانت شده، با قرائت‌های سنتی سایر مؤلفان تفاوت‌های بسیار دارد. نویسنده با دیدگاه بدیع خود، آثار و افکار هایدگر، دریدا و آدورنو را نیز بررسی کرده است. مقصود برنستاین از چنین بررسی‌هایی این است که ببیند آیا هنر می‌تواند نمایش‌دهندهٔ حقیقت باشد و آیا می‌توان ارتباطی میان هنر با اخلاق و عقلانیت یافت؟ یا اینکه هنر اساساً با این موضوعات فاصلهٔ بسیاری دارد و نمی‌توان هیچ‌گونه پیوندی میان آن با حقیقت، عقلانیت و اخلاق متصور شد؟

کتاب تقدیر هنر از بیگانگی زیباشناختی (از کانت تا دریدا و آدورنو) سخن گفته است. این کتاب در ۵ بخش به روایت ماجرای بیگانه‌شدن هنر از حقیقت پرداخته و بر نقد سوم کانت تمرکز کرده است. نویسنده در پی آن است که ارتباط میان حقیقت و هنر مدرن را شناسایی کرده و نشان دهد که چرا و چگونه هنر مدرن، رشتهٔ پیوند میان خود و حقیقت را از هم گسسته است. جی. ام. برنستین برای پاسخگویی به این پرسش، به‌سراغ کتاب «نقد قوهٔ حکم»، اثر ایمانوئل کانت رفته و تفاسیر جدیدی را از نوشته‌های این فیلسوف ارائه کرده است. گفته شده است که بازخوانی‌ای که در این کتاب از اندیشه‌های کانت شده، با قرائت‌های سنتی سایر مؤلفان تفاوت‌های بسیار دارد. نویسنده با دیدگاه بدیع خود، آثار و افکار هایدگر، دریدا و آدورنو را نیز بررسی کرده است. مقصود برنستاین از چنین بررسی‌هایی این است که ببیند آیا هنر می‌تواند نمایش‌دهندهٔ حقیقت باشد و آیا می‌توان ارتباطی میان هنر با اخلاق و عقلانیت یافت؟ یا اینکه هنر اساساً با این موضوعات فاصلهٔ بسیاری دارد و نمی‌توان هیچ‌گونه پیوندی میان آن با حقیقت، عقلانیت و اخلاق متصور شد؟

در تفسیرهای دانشگاهی یک یا دو نگرش کلی نسبت به فلسفه ی دریدا وجود دارد. اغلب او را ناقد سنت متافیزیک غربی می دانند. امّا در نظر برخی، دریدا حداکثر یک نظریه پرداز در حوزه ی ادبیات و نقد هنری است و کار او خالی از سویه های عملی و سیاسی می باشد . در این نگرش ها سخنی از فلسفه ی دینی دریدا نیست. کمتر مفسری است که به اهمیت نگرش الهیاتی او نگاه جامعی انداخته باشد. هدف پژوهش حاضر آن است که حضور پرسش های دینی را در آثار دریدا جستجو کند و نشان دهد بخشی از تفکر او پی رنگی الهیاتی دارد. به این منظور در این پایان نامه پس از ارائه ی مقدمه ای در فلسفه ی دینی دریدا، ترجمه ی دو رساله از نوشته های او در زمینه ی فلسفه ی دین ارائه می شود. این دو رساله عبارت اند از رساله ی «ایمان و دانش» و رساله ی «برج های بابل» که فصل اول و دوم کتاب «کنش های دین» را تشکیل می دهند.رساله ی «ایمان و دانش» اولین بار در سال 1996 به فرانسه چاپ و در سال 1998 به انگلیسی برگردانده شد. دریدا در فوریه 1994 دریدا به کنفرانسی در جزیره ی کاپری در ایتالیا دعوت شد تا در خصوص ماهیّت و نقش دین در جهان امروز صحبت کند. عنوان اصلی کنفرانس کاپری «بازگشت دین» بود. «ایمان و دانش» در واقع متن سخنرانی است که در این کنفرانس ایراد شد و بعد ها توسط خود دریدا همراه با تصحیح ها و اضافاتی اساسی، در غالب یک رساله، به چاپ رسید. رساله ی «برج های بابل» اولین بار در سال 1980 به فرانسه منتشر و در سال 1985 به انگلیسی ترجمه شد. دریدا در رساله ی «برج های بابل» سعی دارد با خواندن مقاله ی «وظیفه ی مترجم» اثر والتر بنیامین، نظریه ی خود در ترجمه ناپذیر بودن زبان دین را ارائه دهد.