جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مردم‌سالاری دینی به‌عنوان الگویی از حکومت که بر مبنای آموزه‌های الهی و نقش‌آفرینی مردم در نظام سیاسی استوار است، یکی از مباحث اساسی در اندیشه اسلامی به شمار می‌رود. قرآن کریم به‌عنوان منبع وحیانی، اصول و چارچوب‌های این نظام را تبیین کرده و بر مشارکت عمومی، عدالت، شورا و مسئولیت‌پذیری تأکید دارد. با توجه به چالش‌های معاصر در تحقق مردم‌سالاری دینی، بررسی راهبردها و راهکارهای قرآنی آن ضروری به نظر می‌رسد. هدف این پژوهش، واکاوی مبانی قرآنی مردم‌سالاری دینی، ارائه راهبردهای تحقق آن و شناسایی چالش‌ها و موانع پیش ‌روست. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع تفسیری، آیات قرآن و مطالعات پیشین، تلاش دارد چارچوبی علمی برای تحقق این نظام ارائه دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مردم‌سالاری دینی در قرآن بر پایه اصولی همچون حاکمیت الهی، شورا، عدالت اجتماعی، نظارت عمومی و مسئولیت‌پذیری استوار است. از سوی دیگر، تحقق این نظام مستلزم تدوین قوانین منطبق بر شریعت، افزایش آگاهی و مشارکت عمومی و بهره‌گیری از ابزارهای نوین ارتباطی است. بااین‌حال، عواملی همچون تفسیرهای نادرست از دین، تقابل جریان‌های سکولار با ارزش‌های اسلامی و ضعف در اجرای ساختارهای حکومتی دینی، از مهم‌ترین موانع پیش ‌روی تحقق این الگو به شمار می‌آید. نتایج این پژوهش می‌تواند به سیاست‌گذاران، پژوهشگران و اندیشمندان اسلامی، در شناخت ابعاد مردم‌سالاری دینی و تدوین راهبردهای عملی برای استقرار آن کمک کند

احوال شخصیه، مجموعه‌ای از صفات و وضعیت‌ موجود در شخص است که او را از سایرین متمایز و موقعیت حقوقی او را در جامعه مشخص می‌کند. در کشورهای اسلامی بین میانی احوال شخصیه و دین رابطه نزدیکی وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که تا اواخر قرن نوزدهم، صرفاً حقوق اسلام بر کشورهای اسلامی حاکم بوده است؛ اما از آن زمان به‌تدریج تحولاتی در قوانین کشورهای اسلامی رخ داد. این تحولات دارای خط سیر ویژه‌ای است که تاکنون نیز ادامه داشته است. مسئله تحقیق حاضر این است که سیر تحول نظام واره های احوال شخصیه کشورهای اسلامی بر پایه کدام مبانی و مستندات شکل‌گرفته است؟ به نظر می رسد احوال شخصیه بر پایه مبانی معرفتی و مستندات خاصی استوار است بر همین اساس در کشورهای مختلف نظام واره های متفاوتی در زمینه احوال شخصیه وجود دارد. بررسی سیر تحول و تکامل اندیشه‌های فقهی و حقوقی در مسئله احوال شخصیه در کنار رصد مستندات و مبانی دانشیان فقه و حقوق در این مسئله به‌نوعی کمک شایانی به‌تقریب رویکردها می‌نماید که درنتیجه در بازخوردی که در تقنین حاصل می‌شود، بتوان مقررات را به هم نزدیک کرد. این پژوهش، بررسی مبانی و مستندات نظام واره های احوال شخصیه کشورهای اسلامی، در ضمن روش توصیفی-تحلیلی، نشان می‌دهد این نظام واره ها بر پایه مبانی معرفتی و روشی و مستندات خاصی شکل‌گرفته و احوال شخصیه کشورهای اسلامی مشترکات قابل‌توجهی دارند.

تمدن‌ها اگر چه ممکن است در اموری با هم اشتراک داشته باشند؛ اما قطعا شاخص‌ها ویژگی‌هایی دارند که آنها را از یک‌دیگر متمایز می‌سازد و قوام‌بخش آنها است. این شاخص‌ها و ویژگی‌‌ها در حکم فصل مایز تمدن‌هاست؛ به گونه که اگر آنها وجود نداشته باشد و یا به درستی تبیین نگردد و فلسفه وجودی آنها مبرهن نشود تمدن‌ها امکان ظهور یا بقاء را نخواهند داشت. تمدن اسلامی نیز مانند دیگر تمدن‌ها شاخص‌ها و ویژگی‌های خاص خود را دارد. این ویژگی‌ها اگر چه بطور جسته و گریخته در منابع اسلامی ذکر گردیده و آشنایان با متون اسلامی با آنها بیگانه نیستند؛ اما تبیین نظام‌مند آنها و توضیح پایه-های فلسفی و عقلانی آنها بدون شک در جای دیگر یعنی در علوم اسلامی انجام گرفته است. اگر علوم اسلامی ویژگی‌های تمدن اسلامی را بیان نمی‌کرد ما هیچگاه تصویر واضح یا درک عمیقی از آنها در اختیار نداشتیم. در این نوشتار که به شیوه تحلیلی-توصیفی نگارش یافته تلاش کردیم نخست ویژگی‌های برجسته تمدن اسلامی را از میان انبوه ویژگی‌هایی که دارد با تکیه بر منابع اصیل اسلامی بیان کنیم و سپس نشان دهیم که علوم اسلامی بخصوص فلسفه و کلام چه نقش مهمی در تبیین این ویژگی‌ها ایفا و از این طریق خدمات ارزنده و شایانی را به تمدن اسلامی ارائه کرده است. از منظر این نوشتار خدامحوری، خردگرایی، علم‌دوستی، عدالت‌خواهی و آخرت‌باوری برخی از ویژگی‌های بسیارم مهم تمدن اسلامی است که در علوم اسلامی بویژه فلسفه و کلام به نیکی تبیین گردیده است.

چکیده این پژوهش به بررسی بنیان‌های فرهنگ استراتژیک جمهوری اسلامی ایران می‌پردازد. فرهنگ استراتژیک که شامل سنت‌ها، ارزش‌ها، الگوهای رفتاری و روش‌های مواجهه با تهدیدات است، به عنوان متغیر مستقل، رفتار راهبردی یک کشور را به عنوان متغیر وابسته شکل می‌دهد. ضرورت و اهمیت پژوهش: با توجه به اینکه جمهوری اسلامی ایران هویت و مبانی خود را برگرفته از آموزه‌های دینی می‌داند، شناسایی ریشه‌های فرهنگ استراتژیک آن در متون اصیل اسلامی، به ویژه نهج‌البلاغه به عنوان مهم‌ترین منبع پس از قرآن، امری ضروری و راهگشا برای تحلیل رفتار سیاست خارجی و راهبرد امنیتی ایران است. به تاسّی از موضوع مقاله تحقیق به این سؤال پاسخ می‌دهد: «مهم‌ترین بنیان‌های فرهنگ استراتژیک جمهوری اسلامی ایران که ریشه در متون دینی، به‌ویژه نهج‌البلاغه دارد، کدام‌اند؟ فرضیه تحقیق با بهره‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی و گردآوری اسنادی از نهج‌البلاغه. مهم‌ترین بنیان‌های فرهنگ استراتژیک که درمتون دینی و بخصوص نهج‌البلاغه برآنها تاکید شده است عبارتند از: 1ـ نبرد حق و باطل و غلبه حق، 2ـ تقویت بنیه دفاعی، 3ـ نفی سلطه‌پذیری و سلطه‌گری، 4ـ نفی ستم‌کشی و ستم‌گری، 5ـ دفاع از مظلوم ، 6ـ اصل وفای به عهد.

ضروت حفظ نظام یکی از مسائل مهم و اساسی در فقه اسلامی است که ضرورت آن مورد اتفاق فقها می باشد و حتی به تعبیر برخی از فقها از اوجب واجبات به شمار می اید و البته تحقیقات زیادی در این زمینه انجام پدیرفته است؛ لکن این نوشتار بدنبال واکاوی الزامات حفظ نظام از دیدگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای دامت برکاته با روش توصیفی تحلیلی توام با تفسیر می‌باشد. یافته های تحقیق نشان می‌دهد: ضرورت تاکید بر مقومات و حفظ جهت‌گیری‌های نظام، پایداری و استقامت، تاکید بر اصول و ارزشها، تحکیم باورها، اتکاء به مردم، تبعیت و دفاع از ولایت فقیه، تقویت بنیه دفاعی کشور، حفظ وحدت و انسجام ملی، تاکید بر اقتصاد مقاومتی و درون زا، از مهمترین الزامات مسئله حفظ نظام از دیدگاه معظم له به شمار می‌آید که در آثار مکتوب و سخنرانی‌ها و بیانیه‌های ایشان بویژه در بیانیه گام دوم مورد تاکید قرار گرفته که این نوشتار با عنوان الزامات حفظ نظام تبیین و مستند سازی شده است.

شایسته‌گزینی به‎عنوان یکی از اصول بنیادین در کارآمدی نظام اداری، در جوامع مردم‌سالار دینی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در جمهوری اسلامی ایران، که بر مبنای مردم‌سالاری دینی بنیان‌گذاری شده است، شایسته‌گزینی نه‎تنها به ارتقای کارآمدی نظام کمک می‌کند، بلکه به تحقق عدالت اجتماعی و افزایش اعتماد عمومی به نظام نیز می‌انجامد. مقام معظم رهبری، آیت‌الله خامنه‌ای، همواره بر اهمیت شایسته‌گزینی در انتخاب مسئولان و مدیران تأکید کرده‌اند و آن را یکی از ارکان اصلی تحقق اهداف جمهوری اسلامی ایران دانسته‌اند. هدف این پژوهش، تحلیل دیدگاه‌های مقام معظم رهبری در خصوص شایسته‌گزینی و بررسی تأثیر آن بر کارآمدی نظام اداری جمهوری اسلامی ایران است. برای دستیابی به این هدف، از روش تحقیق توصیفی- تحلیلی استفاده شده است. در این روش، سخنان و بیانات مقام معظم رهبری در خصوص شایسته‌گزینی و کارآمدی نظام اداری، بررسی شده و با استفاده از واژگان کلیدی مانند کارآمدی، شایسته‌سالاری و شایسته، شایسته‌گزینی استخراج و سپس براساس قواعد، چیستی، مراحل و راهکارهای نهاینه‌سازی شایسته‌گزینی با توجه به نقش آن در کارآمدی نظام اداری استنباط شده است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که برای تحقق شایسته‌گزینی مؤثر در نظام اداری جمهوری اسلامی ایران، ضروری است که فرآیندهای انتخاب مسئولان براساس شایستگی‌های واقعی افراد و معیارهای دینی و اسلامی صورت گیرد و موانع موجود در این فرآیند، همچون نفوذ روابط غیررسمی و جناح‌گرابی کاهش یابد. همچنین، توجه به فرهنگ‌سازی شایسته‌گزینی و تقویت شفافیت در انتخاب مدیران، از الزامات تحقق این هدف است.