جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این پژوهش به واکاوی و تبیین اهداف کلان و جزئی تربیت اخلاقی از منظر تفاسیر و برداشت‌های تفسیری حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) می‌پردازد. با عنایت به جایگاه رفیع ایشان به‌عنوان مفسر قرآن کریم و نیز راهبردهای عملی ایشان در حوزۀ اخلاق و تربیت، این تحقیق بر آن است تا با استناد به مباحث تفسیری و برداشت‌های تفسیری معظم‌له، تصویری جامع از نگرش ایشان نسبت به تربیت اخلاقی ارائه دهد. در این راستا، اهدافی چون «خودسازی و تهذیب نفس»، «اصلاح فرد و جامعه»، «مبارزه با هواهای نفسانی و رذایل اخلاقی»، «دستیابی به فضایل اخلاقی و کمال انسانی» و «تربیت انسان مؤمن، متعهد و مسئول» که از عمق تفاسیر ایشان استخراج شده‌اند، مورد بحث و تحلیل قرار گرفته‌اند. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق مطالعه و استقرای تفاسیر و بیانات مرتبط ایشان گردآوری شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که تربیت اخلاقی در دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، فرآیندی مستمر و چندوجهی است که با هدف ایجاد تحول درونی و بیرونی فرد، در نهایت به سعادت دنیا و آخرت او و همچنین اصلاح و بالندگی جامعه منجر می‌شود.

منجی موعود، یکی از مهم‏ترین مباحث عقیدتی در جوامع مذهبی می‌باشد. این عقیده که سرچشمه در کتب مذهبی پیروان ادیان دارد، باعث شده است که هر ایدئولوژی دینی، دربارۀ منجی آخرالزمان، دیدگاه منحصربه‌فردی داشته باشد. ادیان الهی و غیرالهی معتقد به بازگشت منجی‏اند، اما در مصداق آن اختلاف‏نظر دارند. هر کدام از این مذاهب، در راستای ظهور منجی فعالیت‌هایی دارند؛ البته در برخی مذاهب این‏گونه فعالیت‌ها اندک و در برخی دیگر بسیار گسترده است. مذهب شیعه، به‌عنوان یکی از مذاهب بزرگ اسلام، گسترده‌ترین فعالیت‌ها را در حوزۀ منجی موعود دارد. در این مذهب، برای رسیدن به نقطۀ ظهور، باید فعالیت‌های گوناگونی را انجام داد که یکی از مهم‏ترین آن‎ها، تشکیل حکومت برای مدیریت اوضاع پیروان تشیع و زمینه‌سازی ظهور حضرت مهدی (عج) است. آیت‌الله خمینی، به‌عنوان یکی از رهبران بزرگ تشیع، در قرن بیستم میلادی اقدام به انقلاب و تشکیل حکومت اسلامی نمود و پس از ایشان، آیت‌الله خامنه‌ای زمام امور این حکومت را بر عهده گرفتند. ایشان در زمینۀ منجی موعود، تفکرات جدیدی را به جامعه تزریق نمودند، مانند تفکر «تمدن نوین اسلامی و گام‌های پنج‎گانه برای رسیدن به آن تمدن». وی با استناد به آیات قرآن و روایات معصومین (ع)، نظریات خود را در قالب سخنرانی‌ها و فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در عرصۀ بین‌المللی ابراز می‌نماید. این تحقیق با دنبال کردن نظریات آیت‌الله خامنه‌ای در حوزۀ منجی موعود در قرآن، به بررسی سخنان ایشان می‌پردازد. از جملۀ تحقیق‌های مشابه در این زمینه، می‌توان به مقالۀ بررسی تطبیقی وجود منجی موعود در قرآن و عهدین اثر محمد هادی یدالله‌پور، مرتضی خرمی و سیده فاطمه حسینی، جامعه منتظر و بایسته‌های تمدن‌سازی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای اثر قنبرعلی صمدی و ویژگی‌های اجتماعی جامعۀ منتظر از منظر آیت‌الله خامنه‌ای مدّ ظله نوشتۀ محسن قنبری‌نیک نام برد

قرآن کریم به‌عنوان مهم‌ترین منبع هدایت بشر، محور زندگی، علم و فرهنگ اسلامی است؛ اما با گذشت زمان، مظاهر مهجوریت آن در جوامع اسلامی آشکار شده‌اند. مهجوریت قرآن کریم، چالشی بنیادین در جوامع اسلامی معاصر است که به‌معنای دوری عملی، فکری و قلبی از هدایت و تعالیم کلام وحی است. این پدیده، ریشه در پیچیدگی‌های زندگی مدرن و عدم ارائه شیوه‌های مؤثر و به‌روز برای ارتباط مستمر با قرآن دارد. این مقاله با هدف ارائه راهکارهایی عملی، کارآمد و همه‌جانبه، به بررسی ده راهکار کلیدی برای احیای ارتباط امت با قرآن می‌پردازد. این راهکارها شامل رویکردهای آموزشی، فرهنگی، فناورانه و نهادی هستند تا مهجوریت را از سطح فردی به سطح جمعی و ساختاری مرتفع سازند.

خانواده گروهی متشکل از افرادی است که دارای شخصیت مدنی، حقوقی و معنوی بوده، که هستۀ اولیۀ آن ازدواج بین زن و مرد است. خانواده بر مبنای هر اندیشه و مکتبی، مهم‏ترین منبع تربیت، رشد و نمو، آگاهی و جامعه‌پذیری شناخته شده و لزوم حفظ و تحکیم آن از وظایف هر نظام و اجتماعی است؛ چراکه نظام خانواده با کارکردهای به‌غایت متعالی خود، تضمین‌کنندۀ هویت‌ها، اخلاقیات، اجتماعات، ارتباطات و بنیادی‌ترین نهاد برای تربیت، جامعه‌پذیری و ارائۀ انسان استاندارد به جامعه است. با وجود اهمیت این نهاد، بحث تربیت خانوادگی در نگرۀ قرآنی-حدیثی حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (دام ظله) مورد تأکید فراوان قرار گرفته است و همین اهمیت است که در نظام‌نامۀ تربیتی جامعۀ المصطفی العالمیه، بحث مفصلی در باب تربیت خانوادگی، به‌ویژه در اهداف آن، ارائه شده‌است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی روش‌های تربیت خانوادگی در نگرۀ قرآنی–حدیثی مقام معظم رهبری بر اساس سرفصل‌ها و بندهای نظام‌نامۀ تربیتی جامعۀ المصطفی العالمیه می‌پردازد.

داستان حضرت نوح (ع) در قرآن کریم الگویی تربیتی جامع ارائه می‌دهد که با شناسایی عوامل تسهیل‌کننده و موانع تربیت، راهنمای ارزشمندی برای مربیان عصر حاضر است. تربیت در لغت به‎معنای رشد تدریجی و در اصطلاح، فرآیند پرورش استعدادهای انسان در ابعاد گوناگون برای سیر به‎سوی کمال است. این پژوهش عوامل و موانع تربیتی در آیات داستان نوح (ع) را در دو دستۀ درونی و بیرونی بررسی می‌کند. از عوامل درونی مؤثر، اخلاص (هماهنگی تفکر، قلب و عمل در راه خدا)، شاکر بودن (در سه سطح قلبی، زبانی و عملی) و صبر و استقامت (به‌ویژه در ۹۵۰ سال دعوت بی‌ثمر) قابل‌توجه است. در بخش عوامل بیرونی، نقش خانواده به‌عنوان اولین محیط تربیتی و همنشینی با افراد صالح به‌عنوان عاملی سرنوشت‌ساز مورد تأکید قرار گرفته است؛ به‌گونه‌ای که قرآن نجات اصحاب نوح (ع) را به همراهی با او مرتبط می‌داند. در مقابل، موانع درونی شامل خودبرتربینی (ریشۀ اصلی کفر قوم نوح)، شرک (بت‌پرستی به‌عنوان مکر بزرگ)، جهل مرکب (نادانی همراه با گمان دانش) و مکر و حیله است. موانع بیرونی نیز شامل نعمت‌های فراوان (که به‌جای شکرگزاری، مایۀ کفر شد)، اختلاف طبقاتی (تحسین ثروت به‌جای تقوا) و تبعیت از شیطان است. یافته‌ها نشان می‌دهد که موفقیت تربیتی مستلزم شناخت این عوامل و موانع و تقویت ارکان درونی و بیرونی مؤثر است.

امید، تعهد و اعتماد از مقولات مهم و اثرگذار در رشد فردی و اجتماعی انسان به شمار می‌آیند که ارتباطی عمیق و دوسویه با یکدیگر دارند. این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی مبتنی بر داده‌های کتابخانه‌ای، به بررسی نسبت مفهومی این سه واژه در اندیشه مقام معظم رهبری و مستندات قرآنی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد امید به‌عنوان نیروی محرکه، اعتماد به‌عنوان سرمایه اجتماعی و تعهد به‌عنوان ضامن تحقق وعده‌ها، سه ضلع مثلثی هستند که در تعامل با یکدیگر زمینه‌ساز پیشرفت، انسجام ملی و آرامش روانی می‌شوند. در اندیشه رهبری، امید بدون اعتماد بی‌ثمر، اعتماد بدون تعهد ناپایدار و تعهد بدون امید بی‌انگیزه است. این سه عنصر در تعامل با یکدیگر، سرمایه اجتماعی را تقویت می‌کنند. همچنین با استناد به آیات قرآن، ترکیب امید به رحمت الهی، اعتماد به وعده‌های خدا و تعهد به عمل صالح، الگوی جامعی برای پیشرفت فردی و اجتماعی ارائه می‌دهد. تقویت این مثلث مفهومی در نهایت منجر به انسجام اجتماعی و ایستادگی در برابر تهدیدات خواهد شد.