جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

رابطه­ی ادبیّات فارسی و ادبیّات ترکی به دلیل خویشاوندی سببی که میان آنها پیش آمده است، رابطه­ای نسبتاً دیر پاست. که طیّ قرون متمادی ضمن بهره­مندی از آبشخور غنی آموزه‌های دینی همواره در تعامل با هم بوده­اند. به یمن همین داد و ستد مبارک تعداد زیادی از شعرای نغزگوی هردو زبان به طبع‌آزمایی پرداخته­اند. از این میان میرزا ابوالحسن راجی تبریزی، شاعر قرن سیزدهم هجری قمری، که بی­تردید یکی از شعرای بزرگ ذولسانین آذربایجان است، از جمله شعرایی است که درکنار زبان ترکی به زبان فارسی نیز طبع آزمایی کرده است. چکامه‌های نغز و دلکش او در هر دو زبان، گویای قدرت فراوان او در فن شعر است. سروده­های وی در حوزه­ی واژگان، تصویر سازی، شکل و قالب و مضمون و محتوا شدیداً تحت تأثیر زبان فارسی و ادبیّات عرفانی آن است. به ویـژه رد پای این تاثیر پذیری را با حافظ بیشتر می‌توان پی‌گرفت. مقاله­ی حاضر می­کوشد با بررسی برداشت­های عرفانی راجی از حافظ، ابعاد این تأثیر پذیری را در دیوان راجی بیابد و به خواننده عرضه دارد.

مرگ بزرگترین رویداد زندگی هر انسان است و از دغدغه­های اصلی و از معمّاهای ذهنی و روحی انسان­ها به شمار می­رود. در نظر عارفان و صوفیان، مرگ این تحوّل اجتناب ناپذیر، به دو گونه می باشد و هر یک اهمیّت خویش را داراست: یکی مرگ اجباری و دیگری مرگ اختیاری. در نوع نخست، ایشان مرگ را نه تنها آغاز یک زندگی نو و جدید دانسته؛ بلکه آن را فرجام رنج­ها و مصیبت‌های این جهانی و رسیدن به جهان آرمانی می‌دانند. در گونه­ی دوم مقصود عرفا و اصحاب سیر و سلوک از مرگ اختیاری، مخالفت با نفس امّاره و مطیع ساختن و مهار کردن آن است که اساسی ترین وظیفه سالک به شمار می‌رود. در نظر ایشان، گسستن زنجیر تعلّقات و میراندن هواهای نفسانی و رهایی از چنبره‌ی لذّات و شهوات و رستن از منیّت­ها و خودخواهی­ها، به موت ارادی یا مرگ اختیاری تعبیر شده است. در میان عارفان، مــولانا در باب مرگ (اجباری و اختیاری) نظر ژرفتری دارد و به ظرافت و زیبایی از آن سخن گفته است؛ بنابراین ما در این مقاله برآنیم که تا معنا و ابعاد این موضوع را با تکیه بر آثار وی، مورد بررسی قرار دهیم.

دل آدمی که حقیقت وجودی اوست، هرگاه با خُلق و خوی ناپسند چون جاه طلبی و ریاست جویی، عُجب، خودبینی، غرور، تکبّر و ریا و... آلوده گردد، صفای خود را از دست داده و از مقصود اصلی خود که مشاهده‌ی جمال محبوب است باز می‌ماند. ضروری است که با نور دین و علم و ایمان و با عنایت و فضل و احسان الهی و با شراب عشق و محبّت که در داروخانه‌ی عارفان و طبیبان الهی محقّق است، علاج و درمان یابد. این مقاله کوششی است به روش توصیفی دربیان علل پیدایش اوصاف نکوهیده‌ی اخلاقی، نسخه‌های شفابخش عرفانی و حصول ملکات فاضله‌ی انسانی، با تکیه بر کیمیای سعادت غزّالی و مثنوی مولوی. نتایج حاصله تأثیر مثبت آن را به خوبی نشان می دهد.

کتابی که اکنون معرفی می‌شود به یقین برای بسیاری از اهل دانش و قلم ناشناخته است. «سفینه» اثری است منظوم آمیخته با نثر آهنگین از شاعری گمنام به نام قهرمان قهری از شهر ملایر که در نعت و مدح پیامبر ( ص ) و ائمه‌ی اطهار، بخصوص سالار شهیدان، امام حسین ( ع ) سروده شده است. در لابه‌لای اشعار این اثر گران بها علاوه بر نکات اخلاقی، مذهبی، حماسی و قرآنی می‌توان جلوه‌هایی از عرفان عملی را مشاهده نمود. که این خود بیانگر معرفت و سیر و سلوک شاعر است.از این روی این مقاله بر آن است تا ضمن به تصویر کشیدن صحنه‌هایی از نبرد امام شهید و یارانش با دشمنان فریب خورده و جاهل، به نکات و اصطلاحات عرفانی مطرح شده در این اثر نیز اشاره کند. یکی از اهداف شاعر معرفی حسین (ع) به عنوان انسانی کامل و عارفی پاکباز است که سالکان راه حقیقت را به سیر الی الله هدایت می‌نماید.

رمان «سفر به انتهای شب» اثر لویی فردینان سلین، اوّلین رمان فرانسویِ معاصر است که زبان گفتاری هم در گفتگوهای بین شخصیّت‌ها و هم در بخش‌های روایی آن به چشم می‌خورد. سلین با نوشتن این اثر شکل نوینی از رمان نویسی را ابداع می‌کند و تحوّلی عظیم را نه تنها در محتوا، بلکه در سبک نوشتار پدید می‌آورد. مقاله­ی حاضر که مقاله‌ای توصیفی- تحلیلی است، به مطالعه‌ی واژگان زبان گفتاری در این رمان می‌پردازد. نویسنده در این کتاب از پنج نوع واژه استفاده کرده است: واژگان آرگو، واژگان عامیانه، اصوات، نام آواها و کلماتی خاصّ که فقط در زبان فرانسه­ی گفتاری کاربرد دارند. در پژوهش حاضر به توصیف و تحلیل واژگان فوق و روش‌های ساخت آن‌ها می‌پردازیم. از آنجا که برخی از واژگان زبان گفتاری ساختار آوایی خاصّ خود را دارند، بخشی از مقاله را به توصیف ویژگی‌های آوایی واژگان اختصاص داده‌ایم. تحلیل‌های به دست آمده از این پژوهش نشان می‌دهد که شمار زیادی از واژگانی که سلین در «سفر به انتهای شب» از آن‌ها استفاده کرده، جزء واژگان زبان عامیانه و گفتاری است و در زبان فرانسه­ی نوشتاری کاربرد ندارد.

در عرفان اسلامی پیر جایگاه ویژه‌ای دارد. مرید نیازمند راهنمایی او است تا از گمراهی‌‌ها نجات یابد و به مقصود برسد.کتاب‌های عرفانی نیز کم و بیش به ترسیم و توصیف سیمای پیر پرداخته‌اند و اهمیّت, لزوم و ویژگی‌های او را به روشنی برشمرده­اند. در این میان حدیقه‌ی سنایی و مثنوی مولوی از اهمیّت خاصّی برخوردارند و نقش بنیادی دارند. حدیقه به عنوان نخستین کتابی که مفاهیم عرفانی و اخلاقی را به طور مشخّص وارد حوزه‌ی ادبیّات فارسی کرده و مثنوی به عنوان کامل‌کننده‌ی این راه. سنایی با حکایات و ابیات منفرد به ویژگی‌ها و اهمیّت پیر اشاره می‌کند، امّا به اندازه‌ی مولانا به تشریح جزئیات نمی‌پردازد. تفصیل سخنان مولانا در این زمینه و دقّت او در توصیف شخصیّت پیر، ناشی از تحوّلات جامعه است که بر عرفان و تصوّف تأثیر مستقیم نهاده و نیز تکامل ادب صوفیّه که به روشن شدن گوشه‌های تاریک و ناگفته‌ی عرفان منجر شده است. تکاملی که حاصل آن وجود نابغه‌ای به نام مولانا نیز می‌باشد. مقایسه‌ی جلوه‌های پیر در این دو اثر در روشن شدن برخی از گوشه‌ها و زوایای اعمال و رفتار پیر و درک صحیح این متون بی تأثیر نخواهد بود.

اقلیم­گرایی در داستان­نویسی معاصر ایران به طور جدّی از دهه­ی هزار و سیصد و سی شمسی آغاز می‌شود و در دهه­های چهل و پنجاه به اوج خود می‌رسد. داستان­های اقلیمی غالباً بازتاب دهنده­ی ویژگی‌ها و عناصر مشترکی چون فرهنگ و باورها و آداب و رسوم یک منطقه­ی جغرافیایی هستند. در میان حوزه­های پنج­گانه­ی داستان نویسی اقلیمی ایران، باید از حوزه­ی داستان نویسی اقلیمی غرب یا کرمانشاه هم یاد کرد که هویّت مستقلّی دارد و اتّفاقاً عمر آن تقریباً به قدمت داستان نویسی مدرن ایران است، چرا که نخستین داستان اقلیمی که در سال هزار و سیصد و پنج شمسی چاپ شده به همین منطقه تعلّق دارد. در این مقاله داستان­های اقلیمی کرمانشاه، در محدوده­ی زمانی انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی معرّفی و برّرسی شده‌اند.

بی‌هیچ شکی، حوزه‌ی عرفان و تصوّف، مهمترین حوزه در ادبیّات کلاسیک ایران است، که در آن یک حرکت درونی و باطنی به سمت جایگاه و مبدا اصلی که همان قرب الهی است، انجام ‌می‌گیرد. در مسیر حرکت، سالک با مشکلات و سختی‌های زیادی روبرو ‌می‌شود، که گاهی او را از هدف اصلی دور ‌می‌سازد. مشایخ صوفیّه مریدان خود را به «ذکر» مدام سفارش می‌کردند تا مرید به این وسیله خود را از حجاب نسیان و غفلت نجات دهد و با کمک پیر به سرمنزل مقصود برسد. ذکر گفتن همراه با آداب و رسوم خاصی بوده که سالک پس از رعایت آن‌ها زیر نظر شیخ به تلقین ذکر می‌پرداخته است. در این مقاله ضمن معرفی اجمالی عرفان و تصوّف اسلامی، به بیان جایگاه ذکر، آداب و رسوم آن، مراتب ذکر، مهم‌ترین ذکرها و... در ادبیّات صوفیّه می‌پردازیم و نظرات برخی از بزرگان و مشایخ صوفیّه را درباره‌ی ذکر نقل خواهیم کرد.