جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

هم‌زیستیِ زمانی و مکانی جهان‌ملک‌خاتون با حافظ شیرازی و احتمال بده‌بستان‌های ادبی میان آنها و تاثیر شان بر یکدیگر باعث شده است تا نام این شاعربانو، هم مطرح شود و هم در زیر سایۀ شاعر بزرگی همچون حافظ پنهان باشد. اما غزل او از دیدگاه زبانی و بیانی پر است از ضعف تالیف‌های فراوان و کاستی‌های ملال‌آور و تکرار مکررات بیهوده و بی‌تاثیر که شعر وی را به نظمی کسل‌کننده تبدیل ساخته است. از سویی شائبۀ یکسانی وی با شاخه نبات نیز دست دوستداران حافظ را در داستان‌سازی باز گذاشته است. زندگی شخصی جهان‌ملک که شامل جدایی از همسر، سفر در گیر و دار نیرنگها و کشتارهای دو خاندان مظفر و اینجو و در نهایت، پناهنده شدن به شیراز و نزد عموی خویش، طبع شاعری وی را از پرداختن به عشق و عاشقی باز نمی‌دارد و غزلیات عاشقانۀ وی در روزگار محتسبی را پر شور تر می‌سازد. در این میان نگاهی به رویدادهای کمتر گفته شده از روزگار مغول در سدۀ هشتم بایسته به نگر می‌رسد.

فیلسوفان بزرگی چون کی‌یرکگارد، مارتین هایدگر و ژان پل سارتر، انسان را محور توجّه‌شان قرار داده و مکتب اگزیستانسیالیسم را بنیان نهادند. این مکتب، در مورد انسان و اصالتش سخن گفته، بر تقدّم وجود بر ماهیّت تأکید ورزیده و همه چیز را از آنِ انسان می‌داند. اگزیستانسیالیسم در ادبیات جهانی به خصوص ادبیات معاصر نفوذ کرده و شاعران و هنرمندان بسیاری چون حسین پناهی از آن تأثیر پذیرفته‌اند. در این جستار، با روش تحلیل محتوا و تکیه بر سروده­های حسین پناهی به تأثیر اگزیستانسیالیسم در شعر او با محورهای انسان، آزادی، تعهّد، مرگ، مسئولیّت، وانهادگی و ترس و اضطراب پرداخته می‌شود، چرا که وی، برای انسان و اصالت او ارزش و اهمیّت زیادی قائل است. از نظر او، انسان، همه چیز است و آزادی، حق مسلّم اوست؛ آزادی­ئی که به شناخت او از حقیقت و تشکیل جامعه‌ای آزاد، کمک کند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که پناهی بر تجربه های انسانی، مسئولیّت فردی و جستجو برای معنا در زندگی توجّه ویژه ای داشته است. مسئلۀ هستی، پوچی جهان، مرگ اندیشی، آزادی، سرگردانی و پرسشگری در اشعار پناهی چشمگیر است و جزو مختصات دستگاه فکری پناهی به شمار می روند. پرسشگری، فلسفی اندیشیدن و کنجکاوی از سر جهان آگاهی پناهی، زمینه ساز همۀ این مسائل بنیادین اگزیستانسیالیستی شده است. پناهی، می­کوشد که آدم­ها، معنای شخصی خود را پیدا کرده و زندگی آگاهانه‌تری داشته باشند و با پذیرش مسئولیّت انتخاب‌های خود، با اضطراب‌های وجودی روبرو شده و از آن به عنوان ابزاری برای رشد و خودشناسی استفاده کنند.

از جمله آثار داستانی سهروردی که بصورت رمزی نوشته شده است، "قصه غربت غربی" است که در مقایسه با آثار دیگر رمز‌‌ی او، کوتاه‌‌‌‌تر و موجزتر بوده و در عین حال، یک متن بسیار پیچیده و فشرده است؛ این داستان در کنار داستان‌های دیگر او به عنوان تکه‌ای از قطعات یک جورچین فلسفی- عرفانی محسوب می‌شود که فهم دقیق آن، نیازمند یک نگاه سیستمی وکلی بر آثار(به ویژه آثاری که بر حکمت اشراقی مبتنی هستند) اوست. هدف اصلی ما در این مقاله، تفسیر و تحلیل راز غربت انسانی در عالم خاکی است که می‌کوشد با پیمودن ساحت‌های سلوکی (با تکیه بر کارکردهای عملی)، سرانجام به موطن اصلی خود باز گردد. متن داستان حاوی توصیه‌هایی بر استقامت، دوری از وسوسه‌ها، و هشدار و زنهار نسبت به راهزنان و گردنه‌های مسیر است. در این تحلیل، با استفاده از ادبیات عرفانی و مؤیدات نقلی، به بازکاوی و روشن نمودن گوشه‌های پنهان این رساله دست زده‌ایم. همچنین این اهداف با روش تحلیلی و تفسیری و همراهیِ گام به گام با اصل رساله پی‌گرفته خواهد شد.

از موضوعاتی که بشر در زندگی خویش به جد با آن درگیر است، مسئله رنج و سختی است که ناگزیر متحمل می گردد. این امر همواره دغدغه‏ی ذهنی بشر بوده و به دنبال جوابی قانع کننده برای آن می‌ گشته است. در این میان کتاب‌ های مقدس، با ذکر داستان پیامبران و امت‌های پیشین ، گاهی به این موضوع پرداخته و با توجه به شرایط زمانه‏ی خویش به دادن پاسخ‌ هایی مبادرت ورزیده ‌اند. نکته‌ای که از این تئودیسه‌ها می‌توان دریافت این است که کتب مقدس ـ به طور اخص عهد عتیق و قرآن ـ در مواجهه با موضوع رنج بشری به بیان صفات الهی پرداخته‌اند و از این طریق سعی در تببین موضوع و تفهیم آن به بشر خاکی نموده‌اند. پژوهش حاضر ـ به شیوه توصیفی- تحلیلی ـ سعی در بررسی و تطبیق تجلی صفات الهی در مواجهه با رنج بشری، در داستان ایوب در دو کتاب مقدس نموده تا از این رهگذر، ریشه‌های الهی ادیان الهی بیش از پیش آشکار شده و نقش اراده الهی در زندگی بشری مورد توجه قرار بگیرد. این پژوهش حاضر نشان می‏دهد، در داستان ایوب و رنج و محنت‌های وی در عهد عتیق و قرآن کریم، پیش از هر چیز حضور خداوند و «حی» بودن او قابل مشاهده است. از سوی دیگر در قرآن کریم، پاداش الهی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد و ایوب بعد از ابتلا به انواع شداید و سختی ها ، به تایید الهی می‌رسد، البته این نوع پاداش در عهد عتیق با جلوه‌های دنیایی همراه بوده و بار معنایی آخرتی و سختی‏ ندارد.

خاقانی از شاعران بزرگ و استادان قصیده‌سرای ادب فارسی است. آثار او به دلیل ویژگی‌های برجسته‌ای مانند فخامت اسلوب، تازگی مضامین، گزینش الفاظ موزون و نوآوری در مضمون پردازی، همواره مورد توجه اصحاب سخن قرار گرفته است. در کنار مختصات ذکر شده که قابیلت امعان نظر پژوهش‌گران را داشته، فحوای معنوی اشعار خاقانی نیز در زمره تحقیقات اخیر علاقه‌مندان و محققان بوده است. خاقانی با استفاده پیوسته از مضامین عرفانی، مخاطب را بر آن می‌دارد تا با مداقه در عمق این معنویت، جایگاه وی را در مسیر سلوک و معرفت بسنجد. در این مقاله کوشیده‌ایم تا با بررسی شواهد شعری، عرفان خاقانی را مطالعه کرده و آن را با مشخصه‌های عرفان واقعی مقایسه کنیم. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی صورت گرفته است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که، استفاده خاقانی از مفاهیم و اصطلاحات عرفانی بیشتر جلوه صوری و زبانی دارد و معرفت هنری خاقانی در خلق اثر، مقدم بر تجارب سلوکی و شهودی اوست.

هدف از این پژوهش تحلیل و مقایسه دیدگاه غزالی و مولوی درباره سماع است. سماع به معنی آواز و سرود، و در اصطلاح صوفیان، وجد و سرور و پایکوبی و دست افشانی با آداب و تشریفاتی خاص است. از نظر غزالی، سماع آینه‌ای است که محتوای قلب را بازتاب می­دهد و عاملی است که نیروی پنهان درون قلب انسان را بیدار و تقویت می‌کند. از این­رو سماع می‌تواند برای قلب‌های بیمار، سمی مهلک و برای قلب‌های سالم، شفابخش باشد. او نه مانند فقیهان سخت‌گیر سماع را مطلقاً منع می‌کند و نه چون صوفیان افراطی، به آن جواز مطلق می­دهد. مولوی نیز سماع را نه صرفاً یک رقص یا حرکت ظاهری، بلکه تجلی شور عشق الهی و بیان حال عرفانی روح می‌داند. از نظر او سماع زمانی معنا دارد که از سر عشق و وجد حقیقی باشد، نه از روی تقلید یا سرگرمی. همچنین سماع را غذای روح عاشقان و مولّد نیرو و نشاط و راهی برای رهایی از جسم و پیوستن به جان می­داند.

فیلسوفان بزرگی چون کی‌یرکگارد، مارتین هایدگر و ژان پل سارتر، انسان را محور توجّه‌شان قرار داده و مکتب اگزیستانسیالیسم را بنیان نهادند. این مکتب، در مورد انسان و اصالتش سخن گفته، بر تقدّم وجود بر ماهیّت تأکید ورزیده و همه چیز را از آنِ انسان می‌داند. اگزیستانسیالیسم در ادبیات جهانی به خصوص ادبیات معاصر نفوذ کرده و شاعران و هنرمندان بسیاری چون حسین پناهی از آن تأثیر پذیرفته‌اند. در این جستار، با روش تحلیل محتوا و تکیه بر سروده­های حسین پناهی به تأثیر اگزیستانسیالیسم در شعر او با محورهای انسان، آزادی، تعهّد، مرگ، مسئولیّت، وانهادگی و ترس و اضطراب پرداخته می‌شود، چرا که وی، برای انسان و اصالت او ارزش و اهمیّت زیادی قائل است. از نظر او، انسان، همه چیز است و آزادی، حق مسلّم اوست؛ آزادی­ئی که به شناخت او از حقیقت و تشکیل جامعه‌ای آزاد، کمک کند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که پناهی بر تجربه های انسانی، مسئولیّت فردی و جستجو برای معنا در زندگی توجّه ویژه ای داشته است. مسئلۀ هستی، پوچی جهان، مرگ اندیشی، آزادی، سرگردانی و پرسشگری در اشعار پناهی چشمگیر است و جزو مختصات دستگاه فکری پناهی به شمار می روند. پرسشگری، فلسفی اندیشیدن و کنجکاوی از سر جهان آگاهی پناهی، زمینه ساز همۀ این مسائل بنیادین اگزیستانسیالیستی شده است. پناهی، می­کوشد که آدم­ها، معنای شخصی خود را پیدا کرده و زندگی آگاهانه‌تری داشته باشند و با پذیرش مسئولیّت انتخاب‌های خود، با اضطراب‌های وجودی روبرو شده و از آن به عنوان ابزاری برای رشد و خودشناسی استفاده کنند.