جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

پژوهش حاضر به بررسی تطبیقی اعتقاد به منجی موعود در ادیان ابراهیمی اسلام، مسیحیت و یهودیت می‌پردازد. این باور، به عنوان یکی از اصول مهم اعتقادی در ادیان یادشده، دارای اشتراکات و افتراقاتی است که رستگاری بشر را به ظهور منجی پیوند می‌زند. در این پژوهش، با بهره‌گیری از روش تحلیلی - تطبیقی و رویکرد اسنادی - کتابخانه‌ای، ضمن تبیین دیدگاه‌های هریک از سه دین پیش­گفته دربارۀ منجی موعود، نقاط اشتراک و افتراق آن­ها مورد تحلیل قرار گرفته است. هدف اصلی پژوهش ارائۀ یک مدل مفهومی برای نمایش وجوه تمایز و تشابه در باور به منجی موعود است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اصل اعتقاد به منجی موعود و انتظار برای ظهور او، به رغم تفاوت‌هایی در جزئیات، به ­عنوان مقوله ای ضروری و مشترک میان این سه دین شناخته می‌شود. پژوهش حاضر ظرفیت بالایی برای گفت‌وگوی ادیان و پژوهش‌های تطبیقی در حوزۀ انتظار منجی موعود فراهم می‌آورد.

ازجمله مسائل مهم جامعۀ انسانی سلامت روان است که ورع، به‌عنوان یکی از توصیه‌های مؤکّد امام علی(ع)، نقش مهمّی در ایجاد و حفظ آن دارد. پژوهش پیش رو با روش توصیفی- تحلیلی انجام گرفته و برای گردآوری اطلاعات از روش ‌اسنادی استفاده شده و بر آن است که با تمرکز بر آموزه‌های امام علی(ع) و واکاوی مفهوم ورع، راهکاری برای سلامت روان ارائه دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سلامت روانی فرد بر شناخت فلسفۀ زندگی، تعیین باورها و ارزش‌های فردی، مدیریت و کنترل احساسات، پرهیز از قضاوت‌های نابجا و انضباط فردی استوار است و ورع در همۀ این موارد، با ارزیابی، مدیریت، تعدیل و هدایت احساسات، افکار و رفتار فرد نقش بسزایی در سلامت روان ایفا می‌کند. نتایج پژوهش نیز نشان‌دهندۀ این است که ورع با تأثیر بر شناخت، هیجان و رفتار، هم به‌عنوان یک سیستم بازدارنده، از انحرافات اخلاقی جلوگیری می‌کند و هم به‌عنوان یک سیستم تسهیلگر به تقویت رفتارهای سازنده می‌پردازد که این فرایندها سرانجام به سلامت روان، ثبات شخصیتی و تعالی اخلاقی فرد می‌انجامند. این مدل همچنین می‌تواند مبنایی برای پژوهش‌های تجربی دربارۀ رابطۀ ورع از طریق شاخص‌های روان‌شناختی قرار گیرد.

مسئلۀ نسبت دادن خدعه به خداوند ازجمله مسائل چالش‌برانگیز تفسیری و کلامی است که در نگاه نخست با اصول تنزیه و حکمت الهی ناسازگار می‌نماید. ازآنجاکه خدعه در عرف انسانی دارای معنا و مفهومی منفی است، به‌کارگیری آن برای توصیف فعل خداوند در عباراتی مانند «وَهُوَ خَادِعُهُمْ» (نساء/ 142) مفسّران را به تأمّلات گوناگون واداشته است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ‌_ انتقادی و با هدف بررسی چیستی و چرایی این نسبت، به گردآوری، تبیین و تحلیل انتقادی دیدگاه‌های تفسیری پانزده مفسّر برجسته پرداخته و کوشیده است با ارزیابی استدلال‌ها، به تبیینی سازگار با مبانی قرآنی و عقلانی دست یابد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که دیدگاه‌های تفسیری موجود، ازجمله تحلیل پاداشی، اهمالی، بلاغی و استعاری، هر یک، تنها بخشی از مسئله را در بر می‌گیرند و به‌تنهایی قادر به حلّ کامل تعارض ظاهری نیستند. در پایان، پژوهش با بهره‌گیری از ساختار آیات و مبانی سنّت‌های الهی، دیدگاهی نوآورانه پیشنهاد می‌دهد که براساس آن، خدعۀ الهی فعلی مستقل و ابتدایی از سوی خداوند نیست، بلکه همان کنش فریب‌کارانۀ صادرشده از فرد فریب‌کار است که در ساختار سنّت‌های جزایی الهی به خود او بازمی‌گردد؛ تحلیلی که با عقل، عدل و ظهور قرآنی نیز سازگار است.

اصل قرآنی «لَا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ»(بقره/ ۲۸۵) در کانون تنشی هرمنوتیکی میان خوانش کلاسیک و برداشت های معاصر قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تطبیقی این تنش، به این پرسش اصلی می‌پردازد که آیا گذار از تفسیر انحصارگرایانۀ کلامی به رویکرد پلورالیستیِ اجتماعی در فهم این آیه، استنباطی مستند از دل سنّت تفسیری است یا گسستی معنایی؟ پژوهش با کاربست روش تحلیل محتوای کیفی و تطبیقی ­_­ انتقادی بر روی پیکره‌ای جامع از تفاسیر متقدّم و متأخّر، دو پارادایم تفسیری متمایز را صورت‌بندی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سنّت تفسیری کلاسیک، «عدم تفریق» را قاطعانه به مثابۀ اصلی کلامی برای تثبیت باور صحیح و مرزبندی هویّتی با اهل کتاب فهمیده است. درمقابل، خوانش معاصر با توسیع معنایی، این اصل را به مبنایی برای برابری حقوقی و اخلاقی پیروان ادیان مختلف تبدیل می کند. براساس نتیجۀ کلیدی پژوهش، این گذار به‌علّت ناسازگاری با مبانی روش‌شناختی و چهارچوب الهیاتی حاکم بر سنت کلاسیک (مبنای آن نگرش طولی به وحی، هیمنۀ قرآن و اصل خاتمیت است)، بیش از اینکه استنباطی برآمده از ظرفیّت‌های متن باشد، یک بازسازی معنایی کارکردگرایانه در پاسخ به چالش‌های جهان مدرن است. نوآوری پژوهش نیز در تبارشناسی تطبیقی این دو خوانش و تبیین شکاف روش‌شناختی میان تفسیر ناظر به باور و تفسیر ناظر به کنش اجتماعی نهفته است.

در نظام اخلاق اسلامی، «برّ» یکی از مفاهیم بنیادینی است که ریشۀ نیکوکاری و مسئولیت‌پذیری به‌شمار می‌آید. پژوهش پیش رو با روش توصیفی‌ _ تحلیلی و با تأکید بر قرآن و حدیث، به تحلیل اخلاقی و ابعاد مسئولیت‌پذیریِ مبتنی بر برّ از دیدگاه قرآن و حدیث می‌پردازد. برّ فقط یک توصیۀ اخلاقی یا فضیلت فردی نیست، بلکه چهارچوبی جامع برای رفتار اخلاقی انسان در قبال خداوند، جامعه و خویشتن است. مسئولیت برآمده از برّ و نیکی، دوسویه‌ای متشکل از وظیفۀ سلبی (پرهیز از شر، ظلم، تعدی و همکاری در گناه) و وظیفۀ ایجابی (تحقق فعالانۀ خیر، احسان، دفاع از مظلومان و ایثار) است. این مسئولیت مصادیق گسترده‌ای دارد که از احسان به والدین تا حمایت از نیازمندان، دفاع از مظلومان و پایبندی به اصول عدالت اجتماعی را شامل می‌شود. مسئولیت اخلاقیِ بر پایۀ نیکی و برّ نه‌تنها به شناخت اولویت‌ها نیازمند است، بلکه باید با آگاهی نسبت به شرایط، حقوق دیگران و ظرفیت‌های فردی همراه باشد. در اخلاق مبتنی بر قرآن و حدیث، نیکی به‌‌عنوان کنشی آگاهانه مرحله‌بندی و تابع نظام هنجاری و ارزشی قلمداد می‌‌شود، به این معنا که نیکی نسبت به والدین، نزدیکان و نیکوکاران دارای اولویت‌های ویژه‌ای است. افزون بر این مفهوم یادشده دارای معیارهای هنجاری چندگانۀ سودگرایانه، فضیلت‌گرایانه و وظیفه‌گرایانه است.

این پژوهش، راهکارهای مترجمان فارسی در برگردان «فاء عطف ذکری» و پیامدهای گفتمانی آن را واکاوی می‌کند. این حرف عطف که کارکرد اصلی آن نه بیان توالی، بلکه ایجاد معماری توضیحی و سلسله‌مراتبی (عطف مفصّل بر مجمل) است، به دلیل نبود معادل واحد در فارسی، چالشی بنیادین برای مترجمان محسوب می‌شود. با روش توصیفی‌ _ ‌تحلیلی و رویکرد تحلیل گفتمان تطبیقی، سه آیهٔ کلیدی در ترجمه‌های معاصر فارسی بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد راهکار غالب، نه «تسلسل‌بخشی» (روایی‌سازی) با «پس»، بلکه «هم‌پایه‌سازی» با «و» است. این راهکار به پدیدهٔ «تسطیح گفتمانی» می‌انجامد که ساختار سلسله‌مراتبی متن مبدأ را به ساختاری خطی فرومی‌کاهد. راهکارهای اقلیت نیز شامل «تسلسل‌بخشی» (منجر به روایی‌سازی) و راهکار موفق «حفظ تفصیل» (با حذف رابط یا «که» تفسیریه) است. دو پدیدهٔ نخست به «تقلیل بلاغی» و از دست رفتن هنر بیانی متن اصلی می‌انجامند. در نتیجه، بازآفرینی موفق معماری بلاغی این ساختار، مستلزم ترجمه‌ای عملکردی است که در آن مترجم، در مقام تحلیلگر گفتمان، به‌جای یافتن معادل لغوی، کارکرد توضیحی متن مبدأ را با ابزارهای متناسب زبان مقصد، مانند «فصل» و «که» تفسیریه، بازسازی کند.