جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

سالمندی آخرین مرحله چرخه زندگی است. این پژوهش باتوجه‌به چالش‌های عاطفی و جسمانی ناشی از سبک زندگی مدرن و فقدان الگوی تعامل اخلاقی با سالمندان، به دنبال ارائه الگوی عملی برای بهبود روابط با این قشر است. سؤال اصلی تحقیق آن است که بر اساس منابع دینی با نگرش روان‌شناختی، چه الگویی می‌تواند تعامل اخلاقی مؤثر با سالمندان را تبیین کند. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع استنادی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تعامل اخلاقی مطلوب با سالمندان بایستی در سه بُعد شناختی، عاطفی و رفتاری سامان یابد: در بعد شناختی، آگاهی از ویژگی‌های روان‌شناختی سالمندان؛ در بعد عاطفی، تقویت همدلی و احساس ارزشمندی؛ و در بعد رفتاری، حمایت مستقیم، واگذاری مسئولیت مناسب و پرهیز از انزوای سالمندان اهمیت دارد. نتایج حاکی است که رعایت این اصول، موجب ارتقای سلامت روانی، عزت‌نفس و پیوند اجتماعی سالمندان و در نهایت، تقویت همبستگی اجتماعی می‌شود.

غرور و انفعال، دو پدیده روان‌شناختی مهم هستند که تأثیر عمیقی بر پایداری و سرنوشت جبهه مقاومت دارند. این پژوهش با روش کیفی و رویکرد تحلیل محتوا، به طراحی الگویی نظری برای تحلیل مؤلفه‌ها، مکانیزم شکل‌گیری و ارائه راهبردهای مدیریتی این دو پدیده می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد غرور با مؤلفه‌هایی چون غفلت از حقیقت، اعتماد افراطی به خویشتن و خطای شناختی، تحلیل راهبردی را مختل می‌سازد. در مقابل، انفعال که از فشارهای بیرونی و یأس درونی نشأت می‌گیرد، مقاومت را به رکود کشانده و تعامل مخرب این دو، چرخه‌ای از ناکامی را شکل می‌دهد. راهبرد مقاومت توحیدی، با تأکید بر اراده الهی، نقشی کلیدی در مدیریت غرور و تبدیل یأس به امید دارد. الگوی قرآنی «تسبیح و استغفار» نیز با بازگرداندن توجه به قدرت الهی و پذیرش کاستی‌ها، سازوکاری بنیادین و مؤثر برای کنترل این چالش‌ها و تضمین انسجام و موفقیت پایدار جبهه مقاومت ارائه می‌دهد. غرور و انفعال، دو پدیده روان‌شناختی مهم هستند که تأثیر عمیقی بر پایداری و سرنوشت جبهه مقاومت دارند. این پژوهش با روش کیفی و رویکرد تحلیل محتوا، به طراحی الگویی نظری برای تحلیل مؤلفه‌ها، مکانیزم شکل‌گیری و ارائه راهبردهای مدیریتی این دو پدیده می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد غرور با مؤلفه‌هایی چون غفلت از حقیقت، اعتماد افراطی به خویشتن و خطای شناختی، تحلیل راهبردی را مختل می‌سازد. در مقابل، انفعال که از فشارهای بیرونی و یأس درونی نشأت می‌گیرد، مقاومت را به رکود کشانده و تعامل مخرب این دو، چرخه‌ای از ناکامی را شکل می‌دهد. راهبرد مقاومت توحیدی، با تأکید بر اراده الهی، نقشی کلیدی در مدیریت غرور و تبدیل یأس به امید دارد. الگوی قرآنی «تسبیح و استغفار» نیز با بازگرداندن توجه به قدرت الهی و پذیرش کاستی‌ها، سازوکاری بنیادین و مؤثر برای کنترل این چالش‌ها و تضمین انسجام و موفقیت پایدار جبهه مقاومت ارائه می‌دهد.

نظریه‌های اخلاق هنجاری کلاسیک، به دلیل رویکردهای تک‌معیار، در تبیین نظام اخلاقی متناسب با پیچیدگی‌های وجودی انسان با چالش روبرو هستند. این پژوهش با هدف پاسخ به همین نارسایی، به بازخوانی ماهیت مفهوم «وسع» به مثابه سنگ بنای تکلیف اخلاقی می‌پردازد. سوال اصلی این است که ماهیت و شاخص‌های وسع چیست و چگونه بر تکلیف اخلاقی تأثیر می‌گذارد؟ این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با مراجعه به متون دینی، تفاوت‌های فردی مؤثر در وسع را شناسایی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که «وسع» ظرفیتی انتزاعی نیست، بلکه برآیندی انضمامی از داشته‌های درونی و بیرونی است که «شاکلۀ» منحصربه‌فرد فاعل اخلاقی را می‌سازد. ساختاری که ضمن محفوظ داشتن نقش محوری اراده، زمینه‌ساز کنش‌های متفاوت است. در نتیجه، تکلیف اخلاقی امری متناسب با شاکله و وسع هر فاعل است که این امر، ضرورت گذار از معیارهای واحد به سوی «تکثّر معیارها» را آشکار می‌سازد؛ اصلی که «فرانظریه یکپارچگی اخلاق» مبتنی بر آن است.

پژوهش حاضر با هدف پرکردن شکاف موجود میان نظریه‌های فلسفی فناوری و عمل تربیتی، به بازاندیشی در تربیت اخلاقی برای گذار به سواد تکنو-اخلاقی می‌پردازد. برای دستیابی به این هدف از رویکردی فلسفی و روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده‌است. یافته‌های پژوهش چارچوب واسطه‌گری تکنو-اخلاقی مبتنی بر سه پایه ارائه می‌دهد. 1) هرمنوتیک واسطه‌گری اخلاقی،2 ) تحلیل عاملیت اخلاقی توزیع شده، 3) تقویت نگاه آینده پژوهانه به اخلاق فناوری. بر مبنای این چارچوب راهبردهای سه‌گانه آموزشی ارائه شد، که در راهبرد اول دانش‌آموزان مصنوع فناوری را کالبدشکافی می‌کنند در راهبرد دوم دانش‌آموزان نقش‌های مختلفی ایفاء و با شکست فناوری مواجه می‌شوند و در راهبرد سوم به دانش‌آموزان «طرح‌های طراحی» برای فناوری‌های پیش بینانه داده و آن‌ها نه‌تنها موظف به طراحی فناوری تولید بیانیه تأثیر اخلاقی می‌باشند. در نهایت می‌توان نتیجه گرفت که تربیت اخلاقی می‌بایست از آموزش انتزاعی صرف اصول به پرورش شایستگی عملی برای زیستن اخلاقی به واسطه فناوری گذر کند.

این پژوهش تبیین «تربیت بینشی» به‌مثابه ساحت درونی و جهت‌دهنده نظام تربیت اسلامی در ارتباط انسان با خداست؛ ساحتی که ناظر به شکل‌دهی چارچوب‌های ادراکی، تفسیری و نگرشیِ متربی نسبت به خداوند است و از «بینش تربیتی» ـ که به نگاه‌ها و پیش‌فرض‌های نظریِ مربی یا نظام تربیتی درباره انسان و تربیت اشاره دارد ـ متمایز می‌باشد. تربیت بینشی، به‌ویژه در سطح میانی خود، با تمرکز بر ارتقای آگاهی دینی، تعمیق گرایش‌های توحیدی و معنادارسازی رفتار عبادی، زمینه‌ساز ارتباط آگاهانه، پایدار و تقرب‌محور انسان با خالق خویش است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از رویکرد تفسیری ـ استنطاقی شهید صدر، به استنباط مؤلفه‌های بینشی تربیت از ادعیه مأثور پرداخته است. نشان می‌دهد که مؤلفه‌های بینشی تربیت در رابطه انسان و خدا شامل شایسته‌پرستش دانستن خداوند، نفی هرگونه شریک، حسن‌ظن به خدا، باور به یگانگی تأثیر الهی، آگاهی از علم و قدرت مطلق او، شناخت خدا به‌عنوان پناهگاه حقیقی، درک حضور مستمر او در زندگی، فهم رابطه آینه‌ای پدیده‌ها با ذات الهی، تأمل در نعمت‌ها و معرفت نسبت به پیامبر و اهل‌بیت(ع) است؛ مؤلفه‌هایی که نقش محوری در تعمیق بینش توحیدی و تحکیم پیوند معنوی و آگاهانه انسان با خدا ایفا می‌کنند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تربیت بینشی در ارتباط انسان با خدا، فراتر از شناخت نظری، فرآیندی چندبعدی و مرحله‌مند است که از معرفت توحیدی آغاز شده و با تثبیت نگرش عاطفی و نهادینه‌سازی حضور و یاد مستمر الهی در اندیشه و عمل انسان به ثمر می‌نشیند. این مؤلفه‌ها به‌عنوان اهداف واسطی تربیت بینشی، نقش بنیادینی در شکل‌گیری عبودیت آگاهانه، تهذیب نفس و تحقق شخصیت اخلاقی و دینی ایفا می‌کنند.

پیشرفت‌های شتابان علوم پزشکی، چالش‌های اخلاقی جدیدی را برای دانشجویان این رشته ایجاد کرده است. از سوی دیگر، الگوهای آموزشی موجود نتوانسته‌اند به‌خوبی ارزش‌های اسلامی را با چالش‌های اخلاقی ناشی از نیازهای نوظهور تلفیق کنند. این پژوهش با درک ضرورت تربیت نیروهای متعهد که همزمان از تسلط علمی و توانمندی اخلاقی برخوردار باشند، به طراحی الگویی نیازمحور پرداخته است. با روش تحلیل نظام‌مند منابع اسلامی و علمی، الگویی پنج‌مرحله‌ای طراحی شد که شامل: تبیین مبانی نظری متناسب با چالش‌های بالینی، نیازسنجی سه‌سطحی (نیازهای بنیادین، فضیلت محور و مهارتی)، تولید محتوای تخصصی مبتنی بر نیازهای شناسایی شده، روش‌های تدریس انعطاف‌پذیر و ارزشیابی چندبعدی (سنجش دانش، نگرش و عملکرد) است. نوآوری اصلی این الگو، تلفیق آموزه‌های اسلامی با نیازهای بالینی دانشجویان و نظام ارزشیابی جامع در آموزش علوم پزشکی است. این چارچوب نوین، با رفع کاستی‌های نظام آموزش اخلاق و تأکید بر ابعاد اخلاقی، الگویی کارآمد برای آموزش اخلاق اسلامی در علوم پزشکی ارائه می‌دهد که اجرای موفق آن مستلزم بازنگری برنامه‌های درسی، آموزش مدرسان و هماهنگی نظام‌مند آموزش و بالین است با روش تحلیل نظام‌مند منابع اسلامی و علمی، الگویی پنج‌مرحله‌ای طراحی شد که شامل: تبیین مبانی نظری متناسب با چالش‌های بالینی، نیازسنجی سه‌سطحی (نیازهای بنیادین، فضیلت محور و مهارتی)، تولید محتوای تخصصی مبتنی بر نیازهای شناسایی شده، روش‌های تدریس انعطاف‌پذیر و ارزشیابی چندبعدی (سنجش دانش، نگرش و عملکرد) است. نوآوری اصلی این الگو، تلفیق آموزه‌های اسلامی با نیازهای بالینی دانشجویان و نظام ارزشیابی جامع در آموزش علوم پزشکی است. این چارچوب نوین، با رفع کاستی‌های نظام آموزش اخلاق و تأکید بر ابعاد اخلاقی، الگویی کارآمد برای آموزش اخلاق اسلامی در علوم پزشکی ارائه می‌دهد که اجرای موفق آن مستلزم بازنگری برنامه‌های درسی، آموزش مدرسان و هماهنگی نظام‌مند آموزش و بالین می‌باشد.