جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

"بر این اساس هر یک از آنها را می‌توان جهت ثبت در متن انتخاب نمود؛ اما پرسش اینست که کدام ضبط در اینجا درست، یا دست‌کم، برتر است؟ در این مورد و موارد مشابه آن، مصحح ممکن است صرفا به این دلیل که در متون کلامی قرون میانی و متأخر (یعنی از حدود قرن ششم هجری قمری به بعد)، استعمال ترکیب «تکلیف بما لا یطاق» بسیار شایع‌تر بوده است و از این‌رو به ذهن وی قریب‌تر و با آن مأنوس‌تر است، در انتخاب ضبط مختار شتاب ورزد و همین ترکیب «تکلیف بما لا یطاق» را بر ضبط به‌نسبت غریب «تکلیف لما لا یطاق» ترجیح دهد. به هر روی حتی اگر آنچه که دربارۀ ضبط برتر از میان دو ترکیب «تکلیف لما لا یطاق» و «تکلیف بما لا یطاق» در خصوص متون متقدم و مکتوبات میانی و متأخر گفتیم، قابل مناقشه باشد، دیگر در اصل این نکته مناقشتی نخواهد بود که مصحح نباید به هنگام تصحیح متن صرفا به آن کلمه یا عبارتی که ذهن و زبانش انس گرفته اعتنا کند، و بی درنگ همان خوانشی را که به ذهنش نزدیکتر است در متن ویراسته قرار دهد؛ بلکه باید به زمینه و زمانه‌ای که متن در آن نگاشته شده است التفات نماید و بنگرد در متون همعصر متنی که به تصحیح آن دست یازیده، کاربرد کدام ضبط بیشتر و شایع‌تر بوده است."