جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

واقعة عاشورا به‌عنوان نقطة عطفی در تاریخ اسلام، سرشار از مفاهیم بلند انسانی، الهی و اجتماعی است که هر یک از شخصیت‌های آن، حامل پیام و معنایی خاص‌اند. در این میان، علی‌اصغر(ع) فرزند شیرخوار امام حسین(ع) به‌مثابة‌ نماد کامل مظلومیت و بی‌دفاعی، جایگاهی ویژه در میان شهدای کربلا دارد. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی و میان‌رشته‌ای، می‌کوشد تا با بهره‌گیری از منابع معتبر تاریخی و روایی، جایگاه و نقش علی‌اصغر(ع) را در روایت عاشورا بررسی کند. شهادت این کودک نه‌تنها صحنه‌ای اندوه‌بار، بلکه نمایانگر اوج بی‌عدالتی و ستمی‌ است که بر اهل‌بیت پیامبر وارد آمد. این پژوهش، با بررسی ابعاد مختلف فقهی، تاریخی، احساسی و نمادشناختی نشان می‌دهد که علی‌اصغر(ع) تنها یک‌نوزاد شهید نیست، بلکه سندی زنده از مظلومیت و حقانیت نهضت حسینی است؛ نمادی که تا امروز در آیین‌ها، ادبیات آیینی، و وجدان شیعیان حضوری پررنگ دارد و حامل پیام‌هایی عمیق برای جوامع انسانی در برابر ظلم و بی‌عدالتی است.

در رویارویی با بحران‌های هویتی و هجمه‌های تمدنی عصر حاضر، بازخوانی شخصیت‌های تاریخ‌ساز اسلامی از جمله حضرت زینب(س)، ضرورتی بنیادین در راستای بازتولید گفتمان زن مسلمان به‌شمار می‌رود. پژوهش حاضر با رویکردی تمدنی و گفتمانی، به‌تحلیل چندوجهی شخصیت حضرت زینب(س) می‌پردازد و بر لزوم معاصر‌سازی الگویی آن حضرت در عرصه‌های هویتی، فرهنگی، اجتماعی و رسانه‌ای تأکید دارد. این پژوهش نشان داد که حضرت زینب(س)، نه‌تنها راوی نهضت عاشورا، بلکه کنشگری فعال، خردورز، رسانه‌ای و مقاوم در برابر نظام سلطه بود و این ویژگی‌ها می‌توانند به‌مثابة سرمایه‌های گفتمانی زن مسلمان امروز در تقابل با سلطة روایت‌های غرب‌محور و نابرابری‌های تمدنی عمل کنند. معاصر‌سازی شخصیت حضرت زینب(س)، به‌معنای احیای عقلانیت معطوف به‌معنا، کنشگری اخلاق‌محور، و روایت‌گری حق‌طلبانه در زیست‌بوم امروز است. این پژوهش با تکیه بر منابع اسلامی، مطالعات زنان، جامعه‌شناسی دین و گفتمان‌پژوهی، چارچوبی نظری برای الگوبرداری تمدنی از شخصیت حضرت زینب(س) پیشنهاد می‌دهد و راهکارهایی برای پیاده‌سازی این الگو در نظام آموزشی، سیاست‌گذاری فرهنگی و تولید رسانه‌ای ارائه می‌کند.

پیاده‌روی اربعین مانند سایر تجمعات، دربردارندة چالش‌ها و فرصت‌های محیط‌زیستی است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی ـ توصیفی به‌مواردی از جمله آلودگی هوا، افزایش زباله‌ها و تخریب منابع طبیعی از دیدگاه فقهی می‌پردازد. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که حفظ محیط زیست در ایام اربعین وظیفهای شرعی بوده، بنابراین رعایت بهداشت محیط و مدیریت صحیح پسماندها، نه‌تنها یک الزام اخلاقی و قانونی است، بلکه از مصداق عمل به‌دستورات شرعی و تحقق مسئولیت اجتماعی به‌شمار می‌آید. همچنین در این پدیدة باشکوه باید به‌حفظ منابع آبی با جلوگیری از اسراف توجه نمود و آلودگی هوا ناشی از ترافیک نیز به‌عنوان یک‌معضل زیست‌محیطی به‌ راهکارهای مؤثری نیاز دارد. همچنین، تخریب زیستگاه‌ها و منابع طبیعی عملی مذموم و در مواردی حرام است که ضرورت آگاهی‌بخشی به‌زائران و اجرای برنامه‌های حفاظتی را می‌طلبد. این پژوهش به‌بررسی راهکارهای مؤثر در بهره‌برداری از آموزه‌های فقه اسلامی برای تقویت فرهنگ مسئولیت‌پذیری نسبت به‌محیط زیست در میان زائران پرداخته است.

تأکید بر حجاب و عفاف در قیام امام حسین(ع) در واقعة کربلا، بیش از همه‌جا نمایان است. هدف پژوهش، تجلی حجاب و عفاف در واقعة کربلا و استنتاج مؤلفه‌ها و روش‌های تربیتی حاصل از آن است. روش پژوهش حاضر، توصیفی – تحلیلی و ابزار کتابخانه‌ای و به‌شیوة فیش نویسی است. نتایج نشان داد که مؤلفه‌های تربیتی حجاب و عفاف در واقعة کربلا شامل، احیاء، ترویج و دفاع از حجاب و عفاف، تبیین اهمیت، درک فواید و لذت مصونیت‌آوری زندگانی عفیفانه و با حجاب، رعایت و حفظ حجاب و عفاف در شرایط سخت حتی در میدان جنگ و اسارت، ضرورت هویت‌یابی حجاب و عفاف، تأکید بر رعایت کامل و واجب ‌بودن حفظ حجاب و عفاف با پوشش برتر اسلامی (چادر)، تلقی حجاب و عفاف به‌عنوان سدی در برابر گسترش فحشا و منکر و غیرت دینی بود. همچنین روش‌های ترتیبی شامل، تبشیر و تنذیر، پند و موعظه، تشویق و ترغیب، مشاهده (دقت و توجه)، مراقبه و محاسبه، الگودهی ـ الگوگیری، تعمیق تربیت دینی و عبرت آموزی بود.

حضرت عباس‌بن‌علی(ع) بنابر متن زیارت‌نامه، شخصیت برجسته‌ای در علیین دارند. علیین ابعاد مختلفی دارد که شامل، مراتب عالیه، سدره‌المنتهی، آسمان هفتم، جنت، لوح محفوظ و طینت است. رسیدن به‌علیین راه‌هایی دارد؛ از جمله دعای معصوم، معرفت‌الله، معرفت‌النبی، معرفت اولیاءالله، معرفت قوام قسط و تصدیق آنان، شناخت شیاطین، قبول اوامر الهی، امانت‌داری، صدق لسان، وفاداری، تعظیم اهل صفوت، برابری، حیا از معصیت، حسن خلق، یتیم‌نوازی، توجه به‌مستمندان، احسان والدین و سخت‌نگرفتن بر زیردست که حضرت عباس(ع) به‌تمام آن راه‌ها به‌نحو احسن و اکمل نائل شده‌اند. برخی از مراتب علیین، مختص ائمه معصومین(ع) است؛ از ‌این‌رو در زیارت‌نامة حضرت از رفعت ذکر ایشان به‌جای نفس یاد شده است؛ زیرا با وجود عدم امکان ورود به آن مراتب، یاد و ذکر ایشان در آن مراتب هم رفیع است.

هانری کربن در مفهوم تاریخ قدسی، تصویری عمیق و چندبعدی از تاریخ روحانی ارائه می‌دهد که فراتر از تاریخ‌نگاری سنتی است. این رویکرد بر شش‌جنبه استوار است: 1. سلسله‌مراتب روحانی انتقال دانش الهی از طریق پیامبران و اولیا؛ 2. پیامدهای انسان‌شناختی بازتعریف رابطة انسان و امر الهی؛ 3. زمان‌مندی چرخه‌ای و کیفی جایگزین زمان خطی؛ 4. تمایز تاریخ مادی و روحانی؛ 5. رویکرد هرمنوتیکی برای کشف لایه‌های معنوی وقایع؛ 6. تداوم حقایق روحانی در طول تاریخ. تاریخ قدسی، پلی میان مشهود و نامشهود است و با تخیل فعال و واسطه‌های معنوی، درک ژرف‌تری از واقعیت الهی ارائه می‌دهد. زیارت وارث، نمونة این رویکرد است که امام حسین را وارث معنوی پیامبران از آدم تا خاتم و نماد انسان کاملِ رسیده به‌یقین معرفی می‌کند. این زیارت، عاشورا را از رویداد مادی به‌حقیقت فراتاریخی و جاودانه ارتقا می‌دهد. با زبان تمثیلی و هرمنوتیکی، مخاطب را به‌تأمل در عمق معنوی عاشورا فرا می‌خواند. تأکید بر تداوم حقایق روحانی، عاشورا را بخشی از جریان بی‌پایان حقیقت الهی نشان می‌دهد و آن را به‌الگوی معنوی برای پیوند انسان و امر قدسی تبدیل می‌کند.