جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

از آنجا که شخصیتی همچون حضرت زینب(س)، افق وجودی و فکری در سایة امام معصوم دارد؛ ضروری می‌نماید که شهادت امام حسینA(ع)را از دیدگاه ایشان بکاویم تا بتوانیم هرچه بیشتر به‌واقع آن دست‌یابیم. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و باتوجه به‌اقتباس آیات الهی در کلام حضرت زینب(س) در توصیف این واقعه و ارتباط این آیات و کلام ایشان، به این پرسش پاسخ داده است که نگاه حضرت زینب (س) به‌شهادت امام حسین (ع) و یارانشان چیست؟ یافته‌های پژوهش نشان داد که عبارت «مارایت الاّ جمیلا هَوُلاَءِ قَوْمٌ کَتَبَ اَللَّهُ عَلَیْهِمُ اَلْقَتْلَ فَبَرَزُوا إِلَى مَضَاجِعِهِمْ» بر این دلالت دارد که شهادت امام حسین(ع) عین عبودیت تام الهی است و رضایت و اشتیاق ایشان به‌شهادت، ابزاری برای تمییز خبیث از طیب و تمحیص قلوب عالمیان قرار داده شد؛ بنابراین این فعل در اوج جمال بوده است و از مصادیق فعل جمیل به‌شمار می‌آید که اصطلاح قرآن نیز بر این معنی دلالت دارد.

در جهان مدرنیتة امروز، بسیاری از ارزش‌های فرهنگی، تربیتی، اخلاقی و دینی جوامع تغییر کرده و با نام متجددشدن دستخوش تحولاتی شده‌است. مداحی نیز از این تغییر، محفوظ و مصون نیست. بنابراین، شاهد تحولاتی در سبک و سیاق مداحی هستیم. مداحی به‌عنوان میراث شیعه با هدف پاسداری از ارزش‌ها و انتقال آن، یک‌روش تربیتی در جامعه است. اما امروزه، شاهد انحرافاتی در آن هستیم که مداحی را به‌کالایی‌مادی، که احساس لذت مخاطب در آن شرط است، تبدیل کرده و آن را از هدف اصیل خود یعنی تربیت دینی و بصیرت‌افزایی دور کرده است. پژوهش حاضر، با هدف بررسی آسیب‌های مداحی به‌شیوة کیفی ـ تحلیلی انجام شده و به‌مسائلی، همچون غلبة منطق بازاری برمنطق دینی، تعصب سیاسی به‌جای تربیت سیاسی، تبدیل مناسک مداحی به‌نمایش و سوء استفادة عاطفی در جهت منافع مادی در مداحی پرداخته است و با ارائه چند راهکار در این حوزه به‌پایان می‌رسد.

برپایی نماز در شب، صبح و ظهر عاشورا، عالی‌ترین جلوة شکوه بندگی حضرت ابا عبدالله‌الحسین(ع) در واقعة کربلا در مقابل معبود است. هدف پژوهش، استنتاج مؤلفه‌ها و روش‌های تربیتی حاصل از نماز در کلام و سیرة حضرت امام حسین(ع) است. روش پژوهش از نوع کتابخانه‌ای و به‌شیوة فیش‌نویسی است. نتایج پژوهش نشان داد که مهم‌ترین مؤلفه‌های تربیتی شامل؛ اهمیت به‌نماز به‌عنوان وسیلة یاد خدابودن و ستون و پرچم دین، توجه به‌نماز جماعت، نماز اول وقت، خلوص نیت در نماز، محافظت بر نماز، استعانت از نماز، نماز شب و شب‌زنده‌داری، شهادت در حال نماز، احیای اذان، غیرت دینی، اقامة نماز در میدان جنگ، ترویج نماز و دفاع از نماز. همچنین روش‌های تربیتی نظیر مراقبه و محاسبه، تبشیر و تنذیر، تشویق و ترغیب، پند و موعظه در کلام و سیرة امام حسین(ع) دربارة نماز، مشاهده شده است.

واقعة کربلا، یکی از مهم‌ترین و أثرگذارترین رخدادهای تاریخ اسلام است که همواره مورد توجه اندیشمندان اسلامی قرار داشته است. ابن‌تیمیه (661-728ق) متکلم و فقیه اهل‌سنت، دیدگاه‌هایی خاص و جنجالی دربارة این واقعه ارائه کرده است که بررسی آن‌ها می‌تواند ابعاد جدیدی از اندیشه‌های او را روشن سازد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی، درپی پاسخ به این پرسش است که دیدگاه ابن‌تیمیه دربارة واقعة کربلا چیست و چگونه می‌توان آن را در چارچوب تفکرات سیاسی و مذهبی او تحلیل کرد؟ یافته‌های پژوهش نشان داد که ابن‌تیمیه با اتخاذ رویکردی سیاسی ـ مذهبی، تلاش کرده است از یزیدبن معاویه دفاع کند و قیام امام حسین(ع) را اقدامی نادرست جلوه دهد. وی در آثار خود، به‌ویژه منهاج السنه ضمن انتقاد از قیام امام حسین(ع)، مسئولیت مستقیم جنایات کربلا را از یزید سلب‌کرده و آن را به‌عوامل اجرایی، مانند عبیدالله بن زیاد نسبت داده است

پیاده‌روی اربعین، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین آئین‌های مذهبی جهان تشیع، جلوه‌ای از وحدت، انسجام اجتماعی و تحقق ارزش‌های دینی را به‌نمایش می‌گذارد. این پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد کارکردگرایی دورکیم، به‌بررسی کارکردهای اجتماعی این مراسم می‌پردازد. کارکرد انسجام‌بخش این آئین از طریق گردهمایی میلیون‌ها نفر از ملیت‌ها، زبان‌ها و فرهنگ‌های مختلف حول محور عشق و ارادت به امام حسین(ع) تبلور می‌یابد. انضباط‌بخشی آن در تربیت روحیة خویشتن‌داری، نظم و هم‌زیستی مسالمت‌آمیز مشارکت‌کنندگان نمایان است. همچنین، این مراسم از طریق تقویت امید، معنا و باورهای دینی، کارکردی حیات‌بخش و خوشبختی‌آفرین میان پیروان خود ایفا می‌کند. یافته‌های پژوهش حاضر نشان داد که پیاده‌روی اربعین فراتر از یک‌آئین مذهبی، به‌مثابة یک‌پدیدة اجتماعی ـ فرهنگی، توانایی ایجاد همبستگی جهانی و ترویج ارزش‌های انسانی و دینی را دارد.

حقیقت اهل بیت با حقیقت قرآن کریم، متحد است و برای درک حقیقت قرآن و حقیقت اهل‌بیت، جز توجه به‌وحدت موجود بینِ آن‌دو ثقل گرانبها، راهی نیست. این امر دربارة وجود مبارک سیدالشهدا(ع) ظهور بیشتری پیدا کرده است که ضرورت بحث از مطالعات حوزة قرآن و امام حسین(ع) را بیش از پیش آشکار می‌نماید. این مطالعات، عرصه‌های متنوع و اضلاع مختلفی دارد که مقالة حاضر به آن پرداخته است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش اجتهادی (تحلیلی استنباطی)، به‌تحلیل گونه‌های مطالعات حوزة قرآن و امام حسین(ع) پرداخته و برای جمع‌آوری اطلاعات، از روش اسنادی بهره‌برده است. در پژوهش حاضر، با عنایت به‌ضرورت مطالعات تلفیقی حوزة قرآن و امام‌حسین(ع)، ابتدا به‌عرصه‌های آن توجه شد و درضمن ده‌دسته، گونه‌های ظهور معارف قرآنی در روایات و سیرة سید‌الشهدا(ع) از ظاهر به‌باطن و از مطالعات تک‌ساحتی به چندساحتی مورد توجه قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که می‌توان مطالعات حوزة قرآن و امام‌حسین(ع) را به‌عنوان یکی از نمونه‌های برجستة مطالعات علوم انسانی قرآن بنیان، مورد توجه و پژوهش قرار داد.