جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مکتب حسینی مدرسه‌ بزرگی است که در طول تاریخ مسئله‌آموز هزاران مدرس بوده است و هرکسی به اندازه ظرفیت وجودی خویش از آن درس آموخته است. عبدالرحمن شرقاوی اندیشمند و ادیب اهل سنت مصری (1920-1987م) در نمایشنامه‌ای پرمایه و با سبکی زیبا و ادبی، زندگی و شهادت امام حسین(ع) را به تصویر کشیده است. مقاله حاضر به شیوه توصیفی-تحلیلی درنگی در مهمترین درس‌های مدرسه حسینی در این نمایشنامه داشته است. یافته‌های جستار حاکی از آن است که شرقاوی در این نمایشنامه تنها روایتگر تاریخ و درصدد مرثیه‌‌سرایی نیست بلکه سعی دارد با الگو گرفتن از مکتب سیدالشهداء برای جامعه اسلامی و به‌ویژه کشور خویش، درس زندگی به همراه آورد و علاج مشکلات جامعه خود را در پیروی از سیره امام حسین(ع) بیابد. آزادگی، عزت، اخلاص، جوانمردی، عدالت‌خواهی و ظلم‌ستیزی از مهمترین درس‌های مدرسه حسینی است که در نمایشنامه شرقاوی نمود بارزی دارد.

اربعین به‌عنوان یک ابررویداد، کارکردهای متنوع اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و راهبردی دارد. با واکاوی و تحلیل علمی این پدیده می‌توان انگیزه‌های آن حرکت بزرگ را روشن کرد. هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل کمی و موضوعی پایان‌نامه‌های ارائه شده با موضوع اربعین در نهادهای آموزش عالی ایران در ده سال اخیر است. پژوهش با روش کتابخانه‌ای و به شیوه توصیفی-تحلیلی انجام شده و ابزار گردآوری اطلاعات، سیاهه وارسی بوده است. برای گردآوری اطلاعات کتابشناختی پایان‌نامه‌ها از پایگاه‌های اطلاعاتی آنلاین نیز استفاده شده است. یافته‌ها حاکی از آن است که تعداد ۱۰۰ پایان‌نامه (۱عنوان حوزوی و ۹۹عنوان دانشگاهی)، 95 درصد در سطوح کارشناسی ارشد و 5 درصد دکتری نگارش یافته است. دانشگاه‌های دولتی بیشتر از سایر نهادهای آموزشی به موضوع اربعین پرداخته‌اند و سهم مردان بیشتر از زنان است. از نظر زبانی 96 درصد پایان‌نامه‌ها فارسی و 4 درصد عربی است که توسط دانشجویان غیرایرانی نگارش یافته است. مقوله‌های «رسانه‌ها»، «جای‌های میزبان و نقش‌آفرین»، «گردشگری»، «شهرسازی و معماری»، «ابعاد اجتماعی و جامعه‌شناختی»، «شیعیان و تشیع»، «زیرساخت‌ها» و «ابعاد فرهنگی» به ترتیب بیشتر از سایر موضوعات، بررسی و تبیین شده است. برای جلوگیری از پژوهش‌های تکراری، شناسایی خلاء‌ها و کمبودهای پژوهشی، تبادل اطلاعات، شناسایی پژوهشگران متخصص و ارائه تصویر علمی از اربعین پیشنهاد می‌شود تا پایگاه اطلاعات جامع اربعین سه زبانه (عربی، انگلیسی و فارسی) تحت وب برای اطلاع‌رسانی کلیه منابع اطلاعاتی پژوهشی (کتاب‌ها، مقاله‌ها، پایان‌نا‌مه‌ها)، گزارش‌ها، اتفاقات، رویدادها، اشخاص، اطلاعات دیداری شنیداری و مانند اینها راه اندازی شود.

اربعین حسینی، یادآور حماسه جاودانه ایثار و شهادت، تجلی عشق و ارادت به خاندان عصمت و طهارت و فرصتی برای تعمیق باورهای دینی و تقویت هویت شیعی است. این مراسم بزرگ، با حضور میلیونی زائران از سراسر جهان، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین اجتماعات مذهبی در دنیا شناخته می‌شود و پیام صلح، وحدت و همدلی را به گوش جهانیان می‌رساند. به نظر می‌رسد این اجتماع نیاز به برنامه‌ریزی دقیق دارد. از این‌رو هدف پژوهش حاضر سناریونویسی توسعه پیاده‌روی اربعین حسینی و آینده‌پژوهی جهانی‌شدن آن است. این مقاله از نظر هدف کاربردی _ نظری و از نظر ماهیت توصیفی _ تحلیلی و روش جمع‌آوری اطلاعات آن مبتنی‌بر مطالعات کتابخانه‌ای ‌است. روش واکاوی این پژوهش، کیفی و از نوع سناریونویسی مبتنی‌بر تحلیل محتوا در غالب دسته‌بندی مطالب مفهومی است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که به‌منظور رسیدن به هدف مذکور ده سناریوی سازگار وجود دارد که در صورت اجرایی‌شدن، روند توسعه اربعین حسینی سرعت خواهد گرفت.

ادبیات حسینی یکی از گونه‌های مهم و تأثیرگذار ادبیات اسلامی است و ترجمه نمونه‌ها و منابع آن به زبان انگلیسی یکی از ضرورت‌ها در حوزه معرفی تشیع است. اغلب آثاری که در حوزه ادبیات حسینی به انگلیسی ترجمه می‌شوند از کاستی‌هایی برخوردار هستند. این مقاله به بررسی بعضی از این کاستی‌ها توجه دارد.

واقعه کربلا و نهضت حسینی، تشیع را مورد توجه مستشرقان قرار داده است. به اذعان برخی مستشرقین، این نهضت مهم‌ترین علت برای ظهور تشیع در جهان بوده است. عده‌ای از آنها با استناد به منابع تاریخی صحیح السند شیعی، ترسیم درستی از نهضت امام حسین(ع) داشته‌اند؛ اما برخی دیگر، به علت تحکّم و سیطره منابع اهل سنت بر اذهان عمومی و کمبود منابع مشروح و موثق شیعی در بین منابع و مآخذ غربی، نگاهی مادی‌گرایانه به قیام سیدالشهداء داشته‌اند. شناخت مستشرقین از نهضت امام حسین(ع) ابتدا از طریق تصحیح و ترجمه متون تاریخ اسلام و تشیع صورت گرفت و در ادامه به تألیف متون مستقلِ خاص در مورد امام حسین(ع) رسید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، به بررسی آثار و نظرات شرق‌شناسان درباره نهضت امام حسین(ع) پرداخته است.