جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

رویدادهای تاریخی به ناگهان روی نمی‌دهند، بلکه زمینه‌ها و عوامل گوناگونی در ایجاد آنها نقش دارند. برخی از این عوامل کوتاه مدت و برخی دیگر بلند مدت هستند. اغلب در ایجاد یک اتفاق هر دوی این عوامل نقش دارند. واقعه کربلا در سال 60 یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ اسلام است. در آن واقعه نوه پیامبر(ص) و اهل بیت او به دست گروهی از مسلمانان شهید شدند. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با روش کتابخانه‌ای درصدد پاسخ به این سؤال است که چه علل و عوامل اجتماعی و فرهنگی کوتاه مدت و بلند مدتی در ایجاد آن واقعه نقش داشتند. یافته‎های این پژوهش نشان می‌دهد که تقابل دو سنت دینی و قبیلگی، تعصبات و نزاع‌های قبیلگی و قوم‌گرایی از مهم‌ترین علل و عوامل ایجاد آن واقعه بوده‌است.

یکی از مسائل مهم قیام امام حسین(ع)، همراهی بانوان با امام است. چه انگیزه‌هایی موجب شده تا در این سفر سخت زنان از شهر و مکان آسایش خود هجرت کنند. این تحقیق درصدد است تا با روش توصیفی-تحلیلی انگیزه‌های همراهی بانوان با امام حسین(ع) در قیام عاشورا را مورد بررسی قرار دهد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بانوان به دو دلیل در حادثه کربلا حضور یافته‌اند: اول اینکه زنان در آن سفر احتمالاً طولانی به صورت طبیعی به سبب حفظ خانواده از خبائث حکومت کاروان امام را همراهی کردند. دوم اینکه زنان در یک کار ویژه‌، در یک هجرت الی الله برای جلوگیری از قضاوت نادرست تاریخ درباره این حرکت، حجتی بر مظلومیت امام، حفظ حقیقت و حقانیت قیام، حفظ وقایع عاشورا از تحریف راویان، الگوگیری جهانی از رفتار اهل بیت: در مصائب سنگین، نشان‌دادن فضایل اخلاقی امام نسبت به خانواده و افشای ستم خلفای بنی‌امیه کاروان امام را همراهی کردند.

خاستگاه اربعین، حبّ الهی و عشق به ولایت است. اربعین حسینی، خاستگاه اخلاق عرفانی و دلالت‌های تربیتی برای وصول سالک به حضرت حق است. اخلاق عرفانی، از جمله مباحثی است که توجه عالمان اخلاق را به خود معطوف کرده است. رویکرد اخلاق عرفانی در اربعین حسینی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی درصدد پاسخ به این سؤال است که مؤلفه‌های اخلاق عرفانی در اربعین حسینی چیست؟ یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد که پس از قرآن کریم و سنت، اربعین حسینی، از مهمترین خاستگاه‌های «اخلاق عرفانی» است که اخلاص، بندگی، عشق به حضرت حق، وصال به محبوب، وحدت اجتماع مسلمین، توبه، ورع، زهد، صبوری، توکل، رضا، ذکر دائم، حب و بغض برای خدا را دربرمی‌گیرد.

یکی از ویژگی‌های مهم و درس‌آموز مکتب عاشورا، پایبندی به اصول و ارزش‌های دینی و اسلامی است. این پژوهش درصدد است با روش توصیفی-تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای به این سؤال اساسی پاسخ دهد که مصادیق و جلوه‌های پایبندی به اصول و ارزش‌ها در مدرسه حسینی چیست؟ با مرور و مطالعه نهضت حسینی روشن می‌شود که کربلا، جلوه‌گر پایبندی به اصول و ارزش‌های همه‌جانبه‌ای است که معتقد است در هر حال باید به ارزش‌های دینی ملتزم بود. در این پژوهش برخی از مصادیق پایبندی به ارزش‌ها مانند اقامه نماز، حجاب، امر به معروف و نهی از منکر، دینداری و حمایت از امامت، رعایت حق‌الناس، کسب روزی حلال و پرهیز از حرام مورد بررسی قرار گرفته است.

زنان بزرگ در طول تاریخ الگوی کمال و انسانیت بوده و جهانیان را مسحور عظمت خود کرده‌اند. حضرت زینب(س) یکی از آن زنانی است که به سبب ویژگی‌هایی چون صلابت، صبر، قداست، شجاعت، شکوه و عظمت، الگوی آزادگان و حقیقت‌جویان جهان شده‌است. از این‌رو عظمت وجودی حضرت زینب(س) در شعر معاصر فارسی و عربی جلوه ویژه یافته است. در مقاله حاضر به شیوه توصیفی-تحلیلی، حضور نمادین شخصیت آن حضرت در شعر شاعران بحرین مورد واکاوی قرارگرفته است. نتایج نشان از آن دارد که شاعران معاصر بحرین از قهرمانان عاشورا به ویژه حضرت زینب(س) الگو گرفته‌اند. آنان حضرت زینب(س) را نماد شکیبایی و پایداری دانسته‌ و همه پایمردان و آزادیخوان را به اقتدای به ایشان فراخوانده‌اند. آن حضرت در شعر این شاعران چون مشعلی فروزان، راه‌های ظلمانی و دشوار را تا رسیدن به قله سرافرازی و عدالت، روشن می‌کند و به انقلابیان و سلحشوران آگاه نیرو، اندیشه و انگیزه می‌دهد.

گفتمان انقلاب اسلامی با اتکاء به الگوهایی چون فاطمه(س) و زینب(س) پشتوانه مهمی برای حضور مؤثر زنان در جامعه ایران بوده‌است. در این میان طیفی از زنان مذهبی که کنشگرانی فعال هستند، بیش از دیگران در روند هویت‌یابی خود از این دو الگو پیروی کرده‌اند. سوژه‌هایی که در پژوهش کیفی حاضر به صورت هدفمند انتخاب شدند، کسانی هستند که در میدان اربعین هم حضوری کنشگرانه دارند. آنها عزم جدی برای تأسی نمودن به الگوی هویتی زن شیعه دارند، با این حال عدم شناخت کافی نسبت به این الگو، مانع از تحقق آن شده‌است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه فضای مناسکی اربعین بستری مناسب برای پیوند روحی سوژه‌ها با زینب(س) -به عنوان یکی از الگوهای هویتی زن شیعه- است، با این حال صرف حضور، بدون داشتن دغدغه کافی برای شناخت این الگو، ره‌آوردی هویتی برای سوژه‌های حاضر در میدان اربعین نخواهد داشت.