جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

حرکت تاریخ‌ساز امام حسین(ع) در مواجهه با بی‌عدالتی‌های بنی‌امیه و بیعت نکردن آن حضرت با یزید، تأثیرات شگرفی بر تاریخ اسلام گذاشت. این حرکت مورد توجه تمامی متفکران، از جمله مستشرقان قرار گرفت و برخی با نگاه علمی، این نهضت عظیم را مورد بررسی قرار دادند. نوشتار حاضر با بهره‌گیری از روش کتابخانه‌‌ای به شیوه تحلیلی و توصیفی به بررسی روایت‌گری و تحلیل‌های برخی از مستشرقانی می‌پردازد که در آثار خود به موضوع زندگانی و حرکت امام حسین(ع) پرداخته‌اند. بر پایه آن‌چه در این جست‌وجوها به دست آمده است، تقریباً هیچ کدام از مستشرقان نتوانسته‌اند اهداف امام حسین(ع) را به روشنی فهم و منتقل کنند و حرکت آن حضرت را به شکل اقدامی انفعالی، سیاسی و قدرت‌طلبانه تصویر کرده‌اند.

در ادوار مختلف تاریخی و در نقاط گوناگون جهان، قیام‌ها و انقلاب‌های فراوانی به انجام رسیده که تأثیر آنها بر مردم عصر خود و زمان‌های آینده متفاوت بوده است. اثرگذاری تعدادی از این خیزش‌ها، تنها در محدودۀ زمانی و مکانی محدودی صورت پذیرفته است. در این میان، برخی از قیام‌ها و انقلاب‌ها تا مدتی روابط بین‌الملل و برخی ملت‌ها را تحت تأثیر خود قرار داده‌اند، ولی به مرور زمان از قدرت و نفوذ آنها کاسته شده است تا جایی که یا تغییر آرمان داده‌اند یا به فراموشی سپرده شده‌اند و جز نامی از آنها در تاریخ وجود ندارد. قیام بزرگ و الهی امام حسین(ع) در روز عاشورای سال 61 هجری قمری، تنها نهضتی است که هرچند در ظاهر به شکست و شهادت افراد حاضر در آن انجامید، اما تأثیری شگرف و فوق‌العاده بر جنبش‌های مردمی پس از خود، در سطح جهان، به‌ویژه جوامع اسلامی داشته است. این حرکت بزرگ اعتقادی، پس از 14 قرن، همچنان پرقدرت و تأثیرگذار، الگوی کامل و بی‌نظیری برای آزادی‌خواهان و حق‌طلبان به شمار می‌رود.

عمرو بن قرظه انصاری عمرو از صف جنگاوران، پا بیرون نهاد؛ با نشاط و چالاک. در کمال ادب از سرورش اجازه خواست. امام(ع) اجازه فرمود. او را خوب می‌شناخت. مردی از انصار مدینه و فرزند قرظة بن کعب. قرظه _ پدر عمرو _ کارگزار پدر امام حسین(ع) بود. امام علی(ع) او را به جای ابوموسی اشعری نصب نمود و همراه امام حسن(ع) و مالک اشتر روانه کرد تا سپاه کوفه را به جنگ جمل فرا بخواند. بعدها نیز او را در پیکار صفین پرچمدار انصارش نموده بود. اینک فرزند قرظه، یار فرزند علی(ع) است.

سیمای حضرت عباس بن علی، ابوالفضل العباس(ع) را همواره از نگاه دانشمندان و شیفتگان حضرتش نگریسته‌ایم و چه‌بسا این توهم پدید آمده باشد که این همه صفات متعالی و این همه خصوصیات فرا انسانی را ما محبان و دلدادگان آن حضرت، به ایشان نسبت می‌دهیم. در این پژوهش با روش توصیفی _ تحلیلی بر آنیم که از نگاه محققان و علمای اهل‌سنت به جایگاه رفیع علمدار کربلا حضرت ابوالفضل العباس(ع) بپردازیم. پژوهشگران و آزاد‌اندیشان اهل‌سنت، با شیعیان و محبان آن حضرت‌ هم‌نظرند و آن گروه از مورخان و پژوهشگران اهل‌سنت که واقعه عاشورا را اوج مصیبت‌ها و عزاداری‌ها معرفی کرده‌اند، نسبت به ساحت مقدس حضرت ابوالفضل(ع) نیز ادای احترام کرده و سر تعظیم فرو آورده‌اند.

شمر بن ذی‌الجوشن یکی از افرادی است که در جریان قیام امام حسین(ع) مرتکب جنایاتی شد و به بدنامی و بدفرجامی به عنوان قاتل امام حسین(ع) در تاریخ ثبت شده است. این فرد دارای فراز و فرودهای شخصیتی است. نوشتار پیش رو با روش توصیفی و شیوۀ کتابخانه‌ای به شخصیت‌شناسی وی و نقش او در جنایات و مصائب کربلا به‌ویژه روز عاشورا پرداخته است.

در بین سوره‌های قرآن سورۀ مبارکه مریم(س) به جهت ویژگی حروف مقطعه و مضامین آیاتی خود، بیش از سُوَر دیگر قرآن، رنگ و بوی حسینی(ع) دارد. وقتی در سیره تربیتی امام حسین(ع) از منظر آیاتی نگریسته می‌شود، به نظر می‌رسد سوره مریم(س) بیش از سوره‌های دیگر قرآن، جریان تربیت حسینی(ع) را در خود نشان داده است. از این‌رو نگرش به فضای سوره مریم3 از منظر سیره تربیتی حسینی(ع) و بررسی مضامین آن، ارتباط تنگاتنگ قرآن و عترت را بیش از پیش جلوه‌گر می‌کند. این تحقیق به روش اسنادی و کتابخانه‌ای به واکاوی صفات و ویژگی‌های سیره تربیتی امام حسین(ع) در کاروان حسینی(ع) پرداخته و درصدد پاسخ به این پرسش است که جنبه آیاتی سلوک حسینی از منظر سوره مریم3 چگونه قابل فهم خواهد بود؟

بستر شکل‌گیری هویت‌ فرهنگی، زندگی جمعی است و اسطوره یک مقولۀ فرهنگی است که می‌تواند افکار و شیوۀ زندگی ما را هدایت و جهت دهد. اسطوره‌ها کارکردهای گوناگونی دارند که ساحت عرفانی و دینی آن در ایجاد و تقویت هویت‌فرهنگی مؤثر است. در همین راستا آفرینش پیاده‌روی اربعین به مثابه اسطوره برای جلوگیری از سرگشتگی جامعۀ توده‌ای نقش‌آفرین بوده و امکان عمل و فرصت در حوزۀ عمومی را فراهم می‌آورد. این مقاله با تحلیل اسطوره‌ شناختیِ برگرفته از مؤلفه‌های اسطوره‌ای جوزف کمبل، درصدد بررسی معناداری تجربۀ زیسته زائران پیاده‌روی ‌اربعین با آزمون t تک نمونه‌ای برآمده است تا ضمن پیکربندی اربعین با مؤلفه‌های اسطوره، به تبیین هویت‌فرهنگی بپردازد. از آن‌جایی که جایگاه واقعۀ عاشورا در ذهن و ضمیر شیعیان، دارای اعتبار و حجیت بوده و هم مبنای رفتار و کنش‌سیاسی و اجتماعی است یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد پیاده‌روی اربعین در حیات بخشیدن به هویت فرهنگی و اجتماعی مؤثر بوده است.