جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

فرض ما در این مقاله بر این است که تمام وزن‌های رایج و پرکاربرد شعر فارسی که خود به دستۀ وزن‌های اصلی و مشتق تقسیم می‌شوند، به‌سادگی در درون دستگاه وزن یا نظام طبقه‌بندی ابوالحسن نجفی می‌گنجند، اما تعدادی وزن عمدتاً جدید و در عین حال مطبوع باقی می‌مانند که به‌سادگی در نظام طبقه‌بندی ابوالحسن نجفی نمی‌گنجند که ما آنها را وزن‌های فرعی نامیده‌ایم. سیمین بهبهانی از وزن‌های فرعی بسیاری در اشعار خود استفاده کرده است، و ما در این مقاله در چارچوب قواعد و شیوۀ تقطیع ابوالحسن نجفی و نیز شیوۀ طبقه‌بندی علی‌اصغر قهرمانی مقبل، می‌کوشیم تا اولاً تمام آنها را استخراج و توصیف کنیم، و ثانیاً راهی برای گنجاندن آنها در درون نظام طبقه‌بندی ابوالحسن نجفی و درنتیجه طبقه‌بندی و نام‌گذاری آنها پیشنهاد کنیم.

هر نسخۀ شاهنامه ارزش یگانۀ خود را دارد و بررسی هر نسخۀ کهنی، خالی از بهره نخواهد بود. شاهنامه‌ای در کنارۀ ظفرنامۀ مستوفی در تاریخ 808 قمری کتابت شده که تاکنون در دسترس نبوده و امکان بررسی آن وجود نداشته است. در این مقاله بر اساس تصویر تنها سه صفحه از متن این شاهنامه که در پایان‌نامه‌ای منتشر‌نشده از دانشگاه منچستر یافت شد، به ارزیابی محدودی از این شاهنامه پرداخته شده است.

در متن پیش‌رو نقدهای وارد بر ترجمۀ فارسیِ اخلاق اسپینوزا اثر مرحوم دکتر محسن جهانگیری تبیین می‌شوند. بررسی ترجمه محدود به فصل اول کتاب با عنوان «دربارۀ خدا» است که از لحاظ کمی حدود 15 درصد از حجم کتاب را دربرمی‌گیرد. طبق مقدمۀ ترجمه، جهانگیری سه ترجمۀ انگلیسی را مبنا قرار داده است: ترجمۀ وایت (White)، بویل (Boyle) و الوِس (Elwes). جهانگیری تصریح می‌کند که دانش اندکی از زبان لاتینی دارد و در موارد اختلاف ترجمه‌ها به استادان فن زبان لاتینی مراجعه کرده است. برای عدم ‌مطابقت‌های ترجمه می‌توان دو منشأ را برشمرد: 1. بعضی عدم ‌مطابقت‌ها در یکی از ترجمه‌های انگلیسی هم مشاهده می‌شوند و حاصل گزینش جهانگیری از میان ترجمه‌های انگلیسی هستند؛ 2. دسته‌ای دیگر در هیچ‌کدام از ترجمه‌های انگلیسی دیده نمی‌شوند و آنها را می‌توان مستقیماً به مترجم فارسی نسبت داد. با احترام به کار سترگ مرحوم جهانگیری در ترجمۀ اثر اسپینوزا، ارزیابی این‌جانب آن است که ترجمۀ او را نمی‌توان ترجمه‌ای قابل‌اتکا از یک متن تراز اول فلسفی دانست. تعداد موارد بی‌دقتی در ترجمۀ فصل نخست کتاب قابل‌توجه است، در‌حالی‌که از نقل بی‌دقتی‌های کم‌اهمیت‌تر پرهیز کردم. همچنین در برخی موارد معنا به طور جدی تغییر یافته است؛ به گونه‌ای که خوانندۀ فارسی‌زبان را به احتمال فراوان دچار سوءفهم می‌کند. سرچشمۀ همۀ این خطاها را می‌توان فقدان ارتباط بی‌واسطۀ مرحوم جهانگیری با متن لاتینی دانست. البته در زمانۀ ما که زمانۀ وفور ابزارهای هوشمند و منابع الکترونیکی است، کار مترجمان و منتقدان در قیاس با نسل‌های گذشتۀ پژوهشگران، آسان‌تر و از جهاتی کم‌ارج‌تر است.

کتاب با عین‌القضات و آیین فرافرقه‌ای کتابچه‌ای است که نگارنده دربارۀ نظرات و اندیشه‌های خردگرایانه عین‌القضات همدانی و حقیقت‌پژوهی و مقابلۀ او با تعصّبات دینی و دفاع از حقوق انسان‌ها و صراحت و شجاعت وی در برابر زورمداران و تزویرپیشگان و خردستیزان نوشت و سخنان همدلانه متفکران و دانشوران پس از او را با آن همراه ساخت و در پایان، برخی از گفتارها و نوشته‌های استاد علی گلزادۀ غفوری را که همانندی‌های متعدد با مجموع احوال و اندیشه‌های عین‌القضات دارد بدان افزود. اما ظاهراً این مباحث برای بعضی از پژوهشگران ابهاماتی ایجاد کرد و در شمارۀ 208 «آینۀ پژوهش» نقدی بر آنها نوشته شد. این مقاله برای تکمیل گفتگو و رفع پاره‌ای ابهامات، نکات تازه‌ای را در باب طریق عین‌القضات و خاطراتی علمی از جلسات درس گلزادۀ غفوری و پیوند آنها با آیین فرافرقه‌ای مطرح می‌کند.

مؤلف در این مقاله با اشاره‌ای به‌پیشینۀ چاپخانۀ دولتی در دوره‌های مختلف قاجار، به‌صورت اختصاصی به‌ چگونگی راه‌اندازی مطبعۀ مبارکۀ شاهنشاهی در دورۀ‌مظفرالدین شاه می‌پردازد و فهرستی تفصیلی از کتاب‌های چاپ‌شده در این مطبعه را ارائه می‌دهد.