جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

پرسش اصلی مقاله این است که با تکیه بر دیدگاه علی ع پیرامون شورش یا انقلاب مردم برضد عثمان، پدیده مبارزه به شیوه "انقلاب" را چگونه می‌توان ارزیابی نمود. مبارزه برای ستم‌زدایی یکی از اصول اسلامی است که در قرآن و روایات، با گستردگی، منعکس شده‌ است. با این حال، در قران و روایات شیوه ستم‌ستیزی مانند اصل مبارزه، مستقل، مورد توجه قرار گرفته است. هر چند مفهوم "امروزین" انقلاب در صدر اسلام هنوز پدید نیامده بود، جنبشی که در دوره خلیفه سوم اتفاق افتاد، می‌توان آن را با توجه به معیارهای عمل انقلابی در جهان امروز، فراتر از یک شورش، مصداقی از انقلاب نامید که در نابهنگامی تاریخی به‌وقوع پیوست. مطالعه دقیق سیره، بیانات و نامه های علی ع در نهج البلاغه حاکی از این است که امیر مومنان ع، همزمان، در مقابل خلیفه و تندروی مردم برضد خلیفه موضعی منفی داشته‌اند. علی ع خلیفه را به‌خاطر مجموعه‌ای از ستم‌هاو مردم را به دلیل گذر از روش‌های درست مبارزه، مورد انتقاد قرار داده‌اند. مهم‌ترین نتیجه پژوهش این است که علی ع از مبارزه با روش اصلاح (بکارگیری زبان نقد و نصیحت، همکاری انتقادی، امتناع از همکاری و... ) به عنوان شیوه صحیح مبارزه، دفاع کرده‌اند و آن را در عمل و نظر جایگزین تندروی انقلابی ساخته‌اند.

خطب، نامه ها و کلمات قصار امام علی (ع) در نهج البلاغه مشحون به ادوات گوناگونی است. گاه عدم تشخیص نوع این ادوات و ترجمۀ صحیح آن ها با توجّه به مقتضیات زبان مقصد، مترجمان را دچار لغزش کرده است . از آنجا که ارائۀ ترجمۀ صحیح از شیوه های اقناع مخاطب است ،رعایت معادل های دقیق این ادوات ضرورتی گریزناپذیر است. این جستار سعی دارد با رویکردی توصیفی- تحلیلی، به واکاوی بازگردان برخی از ادوات استیناف (واو، فاء، حتّی، لکن و بل) در ترجمه های آیتی، انصاریان، دشتی، شهیدی، فیض الاسلام و مکارم شیرازی بپردازد. یافته ها نشان می‌دهد در ترجمه فارسی واو و فاء استیناف، شایسته تر آن است که از هیچ لفظی بهره گرفته نشود. برگردان فارسی «حتّی» استینافیه بهتر است در قالب معادل «پس» به کار رود. لکن استینافیه نیز در خطبه‌ها، با واژگانی چون «ولی» و «اما» جلوه گر شود. کلمه بل در دو قالب اضرابی انتقالی و ابطالی به صورت استیناف در خطبه‌های نهج البلاغه استفاده شده که در ترجمه صحیح نیز توجه به حرف بل و قالب بیانی آن ضروری است.

بر اساس قاعده لطف، هدایت بشر توسط «حجت های خدا» صورت می گیرد. حجج الهی کسانی اند که خداوند به وسیله آنان دلیل خود برای هدایت بشر را تمام کرده است. در این میان، برخی با تشکیک در ضرورت و نیز مصداق های «حجج الهی» موجب شبهه افکنی می گردند. از این رو، پژوهش در این موضوع لازم می‌گردد و باید به این پرسش پاسخ داده شود که ضرورت وجود «حجت خدا» چیست و مصداق آن چه کسی است؟ پژوهش حاضر با ابزار کتابخانه‌ای و نرم‌افزاری و با روش توصیف و تحلیل داده‌های دینی به بررسی ضرورت وجود «حجت خدا» و شناسایی مصداق های آن در طول تاریخ، به ویژه آخرین مصداق «حجت خدا»، با تاکید بر نهج البلاغه پرداخته است. این پردازش، با سخنان امام علی (ع) سامان یافته است. از داده های تحقیق حاضر این نتیجه حاصل آمده که با وجود «حجج الهی» است که راه سعادت انسان آشکار و حجت بر بندگان تمام خواهد شد. همچنین بیان می شود که سلسله «حجج الهی» عبارتند از انبیاء الهی از حضرت آدم (ع) تا حضرت خاتم (ع) و پس از او، امامان معصوم (ع) از اهل بیت پیامبر اسلام (ع) که آخرین شان حضرت مهدی (عج) می باشد.

یکى از راه‌کارهاى پیوند مردم و حکومت اسلامى آن است که مردم آگاهى و بصیرتى در خور وضعیت جامعه و مسائلى که حکومت با آنها روبه ‌رو است، پیدا کنند. مردمى که بصیرت سیاسى دارند، خطرهایى که حکومت را تهدید مى‌کند، بهتر تشخیص مى‌دهند. شناخت دشمن موجب افزایش بصیرت ملی و تحقق آثار کلان بینشی در جامعه خواهد شد، این ضرورت اقتضاء نمود تا نگارنده در این پژوهش با روشی توصیفی تحلیلی به بررسی این آثار بصیرتی پرداخته و طی آن بدین پرسش پاسخ داده خواهد شد که دشمن‌شناسی به عنوان راهبرد بازدارندگی با تمرکز بر تقویت مبانی فرهنگی-عقیدتی، چه آثاری بر ارتقای بیداری اسلامی و بصیرت ملی از نگاه نهج‌البلاغه خواهد داشت و در نهایت بدین نتیجه رسیده که در واقع جامعه دشمن‌شناس، در اولین قدم به شناخت حق و باطل و صفوف و آرایش دشمن دست پیدا خواهد کرد و پس از آن، راهبردهای آن‌ها در اهداف فرهنگی و تحرکات سیاسی را بازخواهد شناخت، در چنین زمانی است که در گرو بصیرت همگانی و ملی حاصل شده، دشمن قادر نخواهد بود به ایجاد یأس و ناامیدی در جامعه روی بیاورد و جامعه بصیرت‌یافته نیز به راحتی اجازه نفوذ دشمن در عرصه‌های گوناگون زندگی خود را نخواهد داد.

علم معانی یکی از شاخه‌های مهم علوم بلاغی است و نقش مهمی در بیان کلام ایفا می‌کند و به عنوان ابزاری مهم برای تجزیه و تحلیل کلام و فهم معنای نهفته در ورای عبارت است. با توجه به قواعد و اصول علم معانی جمله به دو بخش خبری و انشائی تقسیم می‌شود، در این میان اغراض ثانوی جملات خبری و انشائی جایگاه مهمی در علم معانی دارند و یکی از شگردهای بلاغت و عمق دادن به ابعاد ادبی کلام است. نهج البلاغه و حکمت‌های آن مشحون از جملات خبری است در این میان اغراض و معانی بلاغی و خبر نیز خود نمایی می‌کند به تعبیر دیگر گوینده برای افزایش ساختار بلاغی متن، از ساخت خبر برای معانی بلاغی و ثانوی نیز استفاده می‌کند و اغراضی چون ترغیب، تحذیر، فخر، امر، نهی و غیره با استفاده از ساختار خبر برای مخاطب منتقل می‌کند. در این پژوهش تلاش بر این است که با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی معانی بلاغی و اغراض ثانوی جملات خبری در منتخبی از حکمت‌های نهج البلاغه تبیین شود تا جنبه فصاحت و بلاغت کلام امام (ع) بر مخاطب روشن شده و ابعاد اغراض ثانوی جملات خبری روشن گردد همچنین در فهم و تحلیل هر چه بیشتر این حکمت‌ها گامی برداشته شود. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که اکثر حکمت‌های نهج البلاغه از نوع خبری است و اغراضی چون ترغیب، نهی، نکوهش و تشویق بیشترین بسامد را دارا هستند.

پاسخ‌گویی به عنوان یکی از چالش‌های پیش روی مدیران، ابزار کنترل، نظارت بر قدرت و مقابله با سوء استفاده از جایگاه شغلی در کانون توجه پژوهشگران حوزهای علوم متعدد قرار گرفته است. در همین راستا پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که آیا در نظام اسلامی مدیران در قبال جایگاهی که دارند و کاری که به آنان واگذار می‌شود، باید پاسخگو باشند؟ بر این اساس، نگارندگان پژوهش با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، به شیوه کتابخانه‌ای و به کمک ابزار فیش‌برداری داده‌های پژوهش را گردآوری و مورد بررسی و تحلیل قرار داده‌اند که منجر به حصول نتایج ارزنده‌ای گردیده است؛ از جمله این که مشخص گردید هر کدام از قوای سه گانه علاوه بر این که دارای سازوکارهای درونی پاسخگویی در ابعاد اداری، سیاسی، اجتماعی و .... هستند، بر یکدیگر نیز نظارت دارند، نقش پاسخ خواهی قوه قضائیه از سایر قوا بیشتر است. همچنین معلوم گردید که قوۀ مقننه با شیوه‌ها و سازکارهای گوناگون و متعددی قادر به پاسخ‌خواهی از سایر قوا و نهادهاست امّا ضمانت اجرایی چندانی ندارد. در نهایت به اعتقاد نگارندگان برای رسیدن به پاسخ صحیح توجه به موارد پیشنهادی در نتایج تحقیق توسط مدیران ضروری است.

روش متفاوت گردآوری و ویژگی‌های نهج‌البلاغه، فرصتی مناسب در افرادی خاص برای مقابله با آن پدید آورد تا شبهاتی درباره این کتاب اظهار کرده و به زعم خود اعتبار آن ‌را خدشه‌دار کنند. در این میان و به ویژه در دوران اخیر، تعدادی از شبهات در قالب سخنان ظاهرا متعارض حضرت علیه السلام در نهج‌البلاغه و به صورت درون متنی مطرح شده‌است. از محورهای اصلی تعارضات مطرح شده درباره نهج‌البلاغه، موضوع امامت علی علیه السلام است که از دیدگاه شبهه کنندگان گاهی اثبات و گاهی نفی شده‌است. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن تقریر دیدگاه‌های قائلان به تعارض، به تحلیل آنها پرداخته و خاستگاه تعارضات درون متنی نهج‌البلاغه را بر پایه محتوای این کتاب و بررسی سیاقی و صدوری آنها استنباط و بیان کرده‌است. خاستگاه‌های تعارضات در این موضوع بر پایه پژوهش حاضر عبارتند از: سوءفهم فضای سخنان حضرت، تقطیع سخنان، اشتباه گرفتن کلام دیگران با امام علیه السلام ، تقیه، تصحیف و جعل حدیث.

عمده‌ترین آرمان حکومت، توسعه، آبادانی، تعالی، مقابله با مفاسد،ایجاد و گسترش رفاه عمومی می‌باشد. مقوله‌ای که دستاوردش آرامش خاطر اعضای جامعه است و این اطمینان در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﻮف و فقدان هراس، آرمانی است که اهل فن از آن به «امنیت» تعبیر می‌کنند. ایجاد امنیت با لحاظ ارزش‌های حاکم بر نظام سیاسی از وظایف اصلی حکومت‌ها است. پژوهش توصیفی- تحلیلی پیش‌رو به دنبال احصاء و تدوین چشم انداز اندیشه علوی در تحقق امنیت با تمرکز بر حیطه وظایف حکومت، نشان می‌دهد توصیف وضعیت امن و حصول آن علاوه بر دو محور (نبود تهدید و تحقق خواسته‌های بشری) بر رکن اصلی «حصول اطمینان» به معنای تأمین امنیت در چارچوب نیازهای مادی و معنوی استوار است. این تأمین در گفتمان علوی بویژه در عرصه‌های اقتصادی،سیاسی و نظامی به دو شکل مواجهه رفعی و دفعی در ذیل گزاره‌های چون تایید،رد،تنقیح و پالایش اتفاق می‌افتد. نتایج نشان می‌دهد تمامی ابعاد امنیت با یکدیگر پیوست ساختاری و شبکه‌ای دارند و در ارتباط با مؤلفه‌های سایر اقسام امنیت تحلیل می‌گردند. تدوین وظایف حاکمان در تأمین امنیت به گونه‌ای است که حیطه‌های مختلف امنیت، هم نقش علت و عامل را به عهده دارند هم می‌توان آن‌ها را معلول و ماحصل هر کدام از اقسام امنیت شمرد.

از جمله مباحث مهم و مطرح در بزه‌دیده شناسی چگونگی مواجهه با بزه‌دیده است که بر حسب نقش و سهم او در وقوع بزه رقم می‌خورد و براین اساس رهیافت‌های مهمی را در عدالت کیفری رقم می‌زند. واکاوی این مهم در عدالت علوی که در گفتار و سیره عملی امام علی علیه السلام تجلی یافته موضوع مقاله حاضراست که با روش توصیفی تحلیلی انجام شده‌است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که اموری همچون اهتمام به کرامت انسانی، تامین حقوق بزه‌دیده به عنوان تکلیف الهی، توجه به بزه‌دیده به عنوان وظیفه اجتماعی و حمایت از بزه‌دیده گان مظلوم به مثابه یک ارزش، مبانی و واقعیاتی است که مواجهه موثر با بزه‌دیده را ضروری می‌سازد. از سوی دیگر این مواجهه باید بر اساس بایسته‌ها و اصولی همچون عدالت محوری، احسان مداری، مددکاری و ظلم ستیزی صورت گیرد تا اثربخشی لازم را داشته باشد.

یکی از راهکارهای اصلاح کارگزاران استفاده از نظام تشویق و تنبیه است. سنجه­‌های گوناگونی در ارتباط با محک نظام­‌های تشویق و تنبیه در سازمان‌ها وجود دارد. در این میان خلأ طراحی سنجه­‌ای مبتنی بر آموزه­‌های علوی برای چنین نظامی در سازمان­‌ها به چشم می­‌خورد. این پژوهش در دو مرحله انجام شد: مرحله نخست به شناسایی شاخص­‌های نظام تشویق و تنبیه مبتنی بر آموزه­‌های علوی اختصاص داشت. برای این­کار از منابع معتبر مرتبطی، چون نهج‌البلاغه، در نرم­‌افزار جامع الاحادیث نسخه 5/3 استفاده شد. یافته­‌ها با تحلیل محتوای کیفی گزاره­‌های به­ دست­ آمده، در قالب شاخص­‌هایی ذیل سه رکن مبانی، اختصاصی تشویق و اختصاصی تنبیه دسته­‌بندی شدند. این شاخص­‌ها در قالب گویه­‌هایی تدوین و پس از اعمال نظرات اصلاحی 7 تن از اساتید دانشگاهی و حوزوی، به تعداد 66 گویه در پرسش­نام‌ه­ای مبتنی بر طیف لیکرت 5 گزینه­‌ای ساماندهی شدند. جامعه آماری هدف این پژوهش، کارکنان صندوق کارآفرینی امید و حجم نمونه 326 نفر بود. به منظور فروکاست گویه­‌ها به ابعاد پرسش­نامه از تحلیل عاملی اکتشافی و برای اعتبارسنجی پرسش­نامه، از نرم­افزار Smart PLS استفاده شد. مطابق نتایج، مبانی تشویق و تنبیه دارای 2 بعد (بایدها و نبایدها)، اختصاصی تشویق دارای 3 بعد (قواعد، ضوابط و مراقبت­‌های تشویق) و اختصاصی تنبیه دارای 4 بعد (قواعد، ضوابط، ناشایسته­‌ها و شدت و اولویت در تنبیه) شناسایی شدند.