جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

با شروع حکومت امام علی(ع) جریاناتی که همه دست‌آوردهای خویش را در طول 25سال خانه‌نشینی امام از دست رفته می‌دیدند، اقدام به مخالفت علنی و جنگ علیه ایشان نمودند. قاسطین از جمله این جریانات بود که بیش از دو سال از وقت امام را برای رویارویی حق در برابر باطل، نفاق و نیرنگ صرف نمود و شورش‌هایی که باعث اختلاف و خونریزی میان مسلمانان شد، ایجاد نمود. این پژوهش به‌شیوه تحلیلی انجام گرفته و به بررسی کلام امیرالمؤمنین(ع) در نهج‌البلاغه درباره قاسطین، هدف و روش‌ ایشان در دشمنی با امام(ع) و همچنین به پیامدهای شکل‌گیری قاسطین پرداخته است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که نفاق سران جریان قاسطین مسلّم بوده و ایشان با انگیزه رسیدن به مقام خلافت به عنوان بالاترین منصب سیاسی و بیت المال به‌عنوان عظیم‌ترین منبع مالی مسلمانان، درصدد مسلط شدن به تمام شئونات مسلمانان بوده‌اند تا بتوانند دین اسلام را به نابودی بکشانند و در این راه از ابزارهای سخت مانند جنگ مستقیم و نیابتی و ابزار نرم مانند تغییر مفهوم امامت به خلافت، جنگ روانی و حکمیت استفاده نمودند. این جریان سبب پیدایش جنگ صفین و نهروان گردید و در پی آن نحله‌های فکری- عقیدتی مختلفی بوجود آورد که هر یک خود عامل اختلاف در بین مسلمین گردیدند.

در دنیای امروز عرصه نظامی، عرصه خشونت، تندی، سرکوبگری و استکبارورزی است تا جایی که تلاش در پیشگیری از جنگ، نگاه انسانی به همنوع، محبت‌ورزی به اسیران و ... عبارت‌هایی ناآشنا در فرهنگ نظامی جهان است. مقاله حاضر به روش توصیفی تحلیلی و کتابخانه‌ای در صدد است تا بسترهای تعالی‌بخش نیروی دفاعی را از منظر سیره علمی و عملی امیرمنان(ع) ـ که خود در زمان رسول الله(ص) چون سربازی فداکار با مشرکان جنگید و در زمان حکومت کوتاه خویش لشکر حق در برابر باطل را فرماندهی نمود ـ بپردازد. بر پایه سیره و فرمایش‌های امیرمومنان(ع) جذب نیروی انسانی متعهد و شایسته، انتصاب افراد لایق به فرماندهی، تثبیت نظم و انضباط، حفظ ورزیدگی و آمادگی نیروها، رصد دشمن، تقویت عوامل بازدارنده از جنگ، تادیب نیروها به آداب دفاعی مبتنی بر آموزه‌های اسلامی از جمله بسترهای اساسی در تعالی‌بخشی به نیروهای نظامی و انتظامی است. از منظر نهج البلاغه حفظ قاطعیت و صلابت، تنش‌زدایی، تعهد به پیمان‌ها، سلب قدرت تجاوزگری دشمن، افزایش قدرت دفاعی از جمله عوامل و بسترهای بازدارندگی از جنگ است. همچنین پرهیز از جنگ‌طلبی، اتمام حجت به دشمن پیش از رویارویی میدانی، مصونیت‌بخشی به فرستادگان دشمن برای مذاکره و ... ، رفتار انسانی با اسیران جنگی و ... از جمله آداب دفاعی در سیره علوی است.

گرچه رفتار شناسی شخصیت چند بعدی و متراکم حضرت علی (ع) کاری دشوار است، اما با ملاحظه ای تحلیلی به تاریخ صدر اسلام و متن نهج البلاغه تا حدی می توان با جلوه های مختلف اما توحیدی این انسان تمام آشنا شد. در این مقاله خود را با چنین پرسشی مواجه می دانیم که امیرالمومنین (ع) در عین داشتن دولتی مقتدر و کنش گر چگونه توانسته است در راس نظام سیاسی زمانه اش از نظر و عمل بهره مند باشد و در مواجهه با چالش های خطیر ایام ذره ای از حق و حقیقت فاصله نگیرد؟ برای چنین سؤال معناداری می توان این فرضیه را به تحقیق نهاد که امام علی (ع) بدلیل آموزه‌های تربیتی پیامبر اکرم و سپس پیشوایی اهل تقوا، سمبل شئونات دینی و سیاست‌های اخلاقی بود. به همین دلیل از متن شبهات سیاست قدرت محور به سلامت عبور کرد و با تمسک به پشتوانه های تربیتی رسول خاتم، وجود خود را به تکینگی رساند. در این مقاله از روش کیفی تحلیل محتوا و مطالعه اسناد تاریخی و نهج‌البلاغه بهره برده و کوشیده ایم مهم ترین وقایع مرتبط با کنش گری زعامتی و سیاسی علی (ع) را معنا شناسی کنیم.

سبک زندگی به معنای روش و شیوه خاص زندگی هر فرد و جامعه است که مبانی و اصول معرفتی و اعتقادی خاص، نوع آن را مشخص نموده و سبک زندگی افراد را در جوامع از هم متمایز می‌نماید. در دین اسلام به دلیل آموزه‌های اصیل قرآن و حدیث، شاخصه‌های بسیاری برای زندگی صحیح بیان گردیده است. هدف پژوهش حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی نگارش یافته، شناسایی و تحلیل مؤلفه‌های فردی و اجتماعی سبک زندگی صحیح از دیدگاه امام علی(ع) در نهج‌البلاغه است تا از رهگذر معارف علوی (ع)، راهکارهای سبک زندگی اصیل شناسایی و شناسانده شود. مراجعه و تحقیق و بررسی در کتاب نهج‌البلاغه که مجموعه گران‌مایه از رهنمودهای امیر مؤمنان (ع) است، برای دستیابی به سبک زندگی جامع فردی و اجتماعی لازم و ضروری است. بررسی‌ها نشان می‌دهد راهکارهایی همچون مسئولیت‌محوری، مشورت با عاقلان و خبرگان، تفکر و اندیشه‌ورزی، عدالت‌خواهی، حسن معاشرت، کنترل خشم، اعتدال در امور و شاخصه‌های سبک زندگی مطلوب از دیدگاه امام علی(ع) در نهج‌البلاغه هستند که توجه به هر یک از آن‌ها می‌تواند کمک شایانی به بهبود روابط اجتماعی و زندگی مطلوب نماید. سبک زندگی ایده ‌آل علوی در نهایت منجر به تحکیم اخلاق‌مداری و زمینه‌ساز تعالی جامعه اسلامی می‌گردد.

تربیت به وجود آوردن شرایطی است که به رشد و تعالی قوای بالقوه و بالفعل انسان می‌انجامد. انسان برای تکامل نیازمند تربیت است و تربیتی او را به تکامل می‌رساند که بر شیوه‌های دقیق و کاربردی، استوار باشد. هدف این پژوهش دستیابی به روش های تربیت بر اساس آموزه های امام علی(ع) و روان‌شناسی رشد و تحولی می باشد .این پژوهش توصیفی تحلیلی تطبیقی با توجه به قلمرو موضوعی با استفاده از آموزه های امام علی(ع) با تاکید بر نهج البلاغه و و نظریه یادگیری در روان‌شناسی با تأکید بر نظریه‌های رفتارگرایی و شناخت گرایی با شیوه گردآوری داده‌ها تدوین یافت. جهت جمع آوری داده‌ها روایات امام علی(ع) و نظریه‌های روان شناسان نظریه یادگیری با رویکرد تربیت مورد مطالعه قرار گرفت سپس داده‌ها طی مراحل کدگذاری باز و کدگذاری محوری گزینش و تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد در آموزه های امام علی(ع) ، مجموعه گسترده‌ای از روش‌های تربیت در ابعاد مختلف معرفی شده است. برخی از مهم‌ترین روش‌های تربیت در آموزه های امام علی(ع) عبارتند از: روش‌ الگوپذیری، عبرت، تشویق و تنبیه، بازی، دعا، تعلیم و تعقل، تمرین و تکرار و عادت دادن، تغذیه حلال و روش‌هایی چون الگوگیری ، تجربه و عبرت گیری، تشویق و تقویت مثبت، تنبیه و تقویت منفی ، بازی، پرورش عقلانی و توسعه بینش عمده‌ترین فنون تربیت در نظریه‌های یادگیری هستند. نتایج حاکی از آن است که نگاه چند بُعدی و جامع نگر آن حضرت(ع) به انضمام دستاوردهای علوم تجربی در نهادینه سازی تربیت کارایی قابل توجهی دارد.

در بین ملل مختلف در اطوار تاریخ حاکمیت همزاد بشر و از ضروریات نیاز اجتماعی انسان محسوب می­‌شود. زیرا قوام اجتماع بر سه عنصر قانون،حاکمان و جامعه است. انواع حکومت­‌ها مبتنی بر اختلاف انواع مبانی تعین حاکمیت از جهت وضع قانون و تعیین حاکم و وظایف جامعه شکل می­‌گیرد. در این مقاله به هندسه تعیین حاکم از نگاه فقه نهج­ البلاغه بعنوان نظام­نامه سیاسی اجتماعی می­‌پردازد. ملاک تعیین حاکم بر گرفته از وظایف و اهداف حاکمیت در اجرای قوانین الهی و هدایت جامعه به سمت کمال و سعادت دنیوی و اخروی است. رهیافت این تحقیق سه شاخصه­‌ی علم، توانمندی و عدالت به عنوان مثلث و زیر بنای انجام تمام وظایف حاکمیتی، به عنوان تعیین کننده حاکم اعلم و اقوی و اعدل است و این ملاک در تمامی سطوح حاکمان از حیث جایگاه عالی و دانی جاری است. برجسته­ ترین این سه مبنا علم تخصصی به احکام الهی بخصوص دانش مدیریت جامعه بر اساس شریعت است و اعلمیت فرد حاکم در شناخت قوانین الهی شرط لازم، و حجیت ولایتش، بر بقیه افراد جامعه در حقیقت حجیت و ولایت دانش وعلم است. زیرا علم پایه شناخت دقیق حق و باطل و روح عدالت عامل قرار دادن هر چیز در جای خود است و همچین علم پایه­‌ی اصلی پیش برندگی و پیشرفت و توانمندی حاکم است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی به بررسی مبانی تعیین حاکم از منظر نهج­ البلاغه می­‌پردازد.

انسان در سیر تکاملی خود ممکن است سه حالت کامل، سالم و ناقص داشته باشد. در قلمرو انسان سالم عقل، کانون اندیشه و قلب، کانون احساس و عاطفه است و رفتارهای او برای برقراری ارتباط با عالم خارج از ذهن است. اگر بین این سه بعد شخصیتی انسان هماهنگی و تعادل برقرار باشد، می‌توان ویژگی انسان سالم و کامل را به او اختصاص داد و در صورت کوچک‌ترین خلل و نابسامانی در یکی از آنها ناهنجاری‌های فکری و رفتاری در انسان بروز می‌کند و انسان در حالت نقص و عیب قرار می‌گیرد. در این پژوهش با روش وصفی-تحلیلی مؤلفه‌ها و شاخصه‌های انسان سالم در سه بعد روح، قلب و رفتار در تراز نهج البلاغه به اختصار بیان شده و راه‌ها و شیوه‌های ارتقای معنویت انسان و باورهای دینی از منظر امام علی (ع) استخراج وتحلیل شده است. نیز روشن شده که اگر کسی به هویت شخصیت سالم خویش برسد، به سبب برخورداری از بینش و نگرش در حوزه شناخت و معرفت، شاخصه‌هایی دارد که دو حوزه دیگر او یعنی قلب و رفتار را تحت تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند برای دیگران نیز الگو باشد و زمینه معنویت و امکان حصول سلامت روان را برای آنها فراهم کند.

متکلمان و محدثان امامیه از آغاز غیبت تاکنون، امامت و امام را از زوایای مختلفی همچون ریاست عامه، علم الهی، خلافت و حجت الهی تبیین کرده‌اند. اضافه بر این می‌توان امامت را از زوایای دیگری همچون مرجعیت دینی بررسی کرد. در این نوشتار، کتاب نهج البلاغه که با محوریت فصاحت و بلاغت تدوین گردیده است، بر پایه مرجعیت دینی و وابستگی دین و مردم به مرجع دین در کلام امیرالمومنین واکاوی شده است. براساس روایات نهج البلاغه، بشر برای دستیابی به کمال در دنیا و آخرت به شخصی که از اراده الهی آگاه بوده و نیازهای مخلوقات را به خوبی بشناسد وابسته است. از اینرو لازم است وی دارای صفات و جایگاه ویژه‌ای باشد. ضرورت مرجع دین، آثار و پیامدهای اعتقاد به مرجع دین، وجوه نیاز به مرجع دین، کسب معرفت، هدایت و رفع اختلاف از جمله نکات یافت شده در این پژوهش است. لازمه مرجع دین داشتن علم، عصمت، ولایت، حجیت، خلافت، اطاعت و شهادت بوده و همچنین به وظایفی که در این تعامل بین مرجع دین و مردم وجود دارد، پرداخته شده است.

یکی از رویکرد‌هایی که در سده‌های اخیر مورد توجه ویژه محققان قرار گرفته موسیقای قرآن است. نهج البلاغه بعد از قرآن از اوج فصاحت و بلاغت و جلوه های زیبا شناختی، از جمله موسیقی موثر در معنا برخوردار است. این مقاله به بررسی موسیقی عبارات نهج البلاغه در فرآیند ترکیب و آرایش معطوف به کلمات و تأثیر آن بر معنابخشی پرداخته است. مراد از موسیقی در این مقاله موسیقای بیرونی نهج البلاغه یعنی آهنگ و آوایی است که ره آورد همنشینی زیبای واژگان و برخاسته از غلبه حرف یا حروفی خاص با صامت ها و مصوت های خاص، همراه با ضمیمه شدن آرایه های ادبی و بدیعی می‌باشد. این مقاله که از تحقیقات بنیادی است، روش و منهج جمع‌آوری مطالب، استقرایی و کتابخانه‌ای و نیز روش پردازش داده‌ها تحلیلی می‌باشد. مهم‌ترین یافته‌های این تحقیق حکایت از آن دارد که موسیقای عبارات نهج البلاغه دارای تأثیرات و دلالت‌های معنایی متفاوتی از جمله: تحریک و تحریض ، ایجاد فضای تأثّر و عبرت آمیزی، شدت استقبال مردمی، سنگینی در گلو ماندن بیان حق با وجود شایستگی، تداعی هراس و رعب مستمر، نرمی دعوت و موعظه، آشکاری و وضوح، تقویت حس نفرت، شدت اضطراب و ناراحتی موجود در جامعه و دوری و جدایی می‌باشد.