جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

جامعیت قرآن یکی از ویژگی‌هایی است که به شمول محتوای آن برای مخاطبان تمامی اعصار و مکان‌ها اشاره دارد. اندیشمندان جریان‌های اسلامی درباره قلمرو جامعیت دیدگاه‌های متفاوتی دارند. با نگاهی به منشاء آراء، روشن می‌شود که روایات جامعیت قرآن در زمره محوری‌ترین رهیافت‌های درون دینی برای شکل‌گیری نظریات جامعیت قرار دارند. یکی از جریان‌های معاصر متاثر از این روایات، جریان عقلانیت اسلامی است. این جریان دینی اجتهادی که با تکیه بر منابع اصیل دین و در نظر گرفتن تحولات و مدرنیته، از جریان نواندیش تجددگرا و جریان سنتی نص‌گرا متمایز می‌شود، دغدغه تحول با عینیت‌بخشی به آموزه‌های قرآن را دارد. تبیین کنشگری اندیشمندان این جریان از روایات جامعیت، در نیل به قلمرو حداکثری، مساله این پژوهش است. روش این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و جمع‌آوری داده‌ها بر اساس منابع تاریخی، روایی و تفسیری به گونه اسنادی صورت گرفته است. از یافته‌های مهم این نوشتار، علی‌رغم اینکه علم حقیقی به وجود تمام معارف قرآن در انحصار معصومان است، کنشگری به مدد روش‌های عقلی اجتهادی معتبر نسبت به مفاد روایات اشتمال حداکثری و در نتیجه دستیابی به لایه‌های مختلف مدالیل قرآنی است. کنشگری‌های روایی که در قالب قاعده بطن یا جری و تطبیق یا مدل و الگو بودن قرآن مطرح شده‌اند، از شواهد این روش‌های اجتهادی هستند. با تثبیت این کنشگری‌ها، می‌توان به عدم تاریخمندی فهم قرآن و پاسخگویی آن به تمام نیازهای معرفتی و معیشتی آدمیان در بستر سیال زمان پی برد.

روایات امام علی× حاوی دستورالعمل‌های متعددی در خصوص شیوه‌های تغییر رفتار است. از سوی دیگر، روانشناسی به مطالعه رفتار می‌پردازد و تغییر رفتار یکی از مهم‌ترین مباحث آن است. در روانشناسی معاصر، شیوه‌های مختلفی برای تغییر رفتار مطرح شده است. پرسش این پژوهش این است که چگونه می‌توان شیوه‌های تغییر رفتار در روایات امام علی× را با علم روانشناسی مقایسه و تحلیل کرد؟ امام علی× برای درمان ترس از روش غرقه‌سازی، برای کاهش استرس از مدیریت استرس و برای درمان افسردگی از شیوه دوری و اجتناب استفاده می‌کند. همچنین، برای فرو نشاندن غضب، کنترل خشم را توصیه می‌نماید. امام علی× به خودبازنگری نیز اشاره دارد که بر اساس آن فرد با بررسی و محاسبه روزانه عیوب خود، در جهت بهبود رفتارهای ناهنجار اقدام می‌کند. یکی دیگر از روش‌های امام علی×، الگودهی است که در آن پیامبر، اهل بیت و سایر افراد به عنوان الگوهای رفتاری معرفی می‌شوند. روش دیگر، تقویت افتراقی است که در آن رفتارهای مطلوب با تشویق تقویت می‌شوند و مشاهده این تشویق‌ها توسط افرادی که رفتارهای نامطلوب دارند، موجب کاهش این رفتارهای نامطلوب می‌گردد. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها به صورت کتابخانه‌ای جمع‌آوری شده‌اند.

اراده الهی در «تطهیر» و «اذهاب رجس» از اهل‌‌بیت، پیام اصلی آیه 33 سوره «احزاب» است. میان مفسران در گستره‌‌ی معنایی رجس و تطهیر، اختلاف نظر وجود دارد؛ بدین جهت برای تبیین دقیق این دو مفهوم، پژوهش مستقلی صورت می‌‌گیرد تا معنای دقیق «اذهاب رجس» و «تطهیر» اهل‌‌بیت شناخته شود. هدف این پژوهش تعیین مفهوم این دو واژه در آیه تطهیر برای شناخت محدوده حجیت سیره و سخن اهل‌‌بیت و وجود تطهیر اختیاری ایشان است. این مقاله توانسته با بهره‌‌گیری از ظهور الفاظ، آیات و روایات اثبات کند که معنای «رجس» در این آیه فراتر از تمام نقائص است. همچنین با توجه به نکات ادبی موجود در آیه و با تحلیلی جدید، معنای دقیق اذهاب رجس، دفع و مانع شدن الهی، با اختیار اهلبیت است. این مقاله در دو بخش به مفهوم شناسی رجس و طهارت در آیه تطهیر می‌‌پردازد.

پژوهشگران پس از اطلاع از منابع معرفتی دانشی که مطالعه می‌نماید، برای سامان‌دهی به ساختار علمی ذهن خود یا مواجهه با نظریات و دیدگاه‌های مخالف، نیاز به روشی مطلوب دارد. علم روش‌شناسی می‌تواند دیدگاه روشنی از معیارها و موازین هر علم را برای مخاطبان روشن سازد. برای انتخاب روشی صحیح و ثمربخش، ابتدا باید تا حدودی روش‌های گوناگون را بررسی کرد تا به انواع آن احاطه پیدا کرد. این نوشتار با روش تحلیلی-نظری به روش‌شناسی علمای امامیه در اعتبارسنجی احادیث و نقد و اثبات شأن نزول آیه ولایت می‌پردازد. علمای امامیه در این مسیر علاوه بر اثبات صدور روایت، از روش‌های جدلی مانند تواترسازی بر مبنای دیدگاه‌های برخی از علمای بزرگ اهل سنت، برای اتمام حجت بر مخالفین استفاده نموده‌اند. نتیجه این بررسی‌ها نشان می‌دهد که علمای امامیه به‌طور حداکثری از ابزار حدیثی و علمی برای اثبات صدور روایت و نقد روایات معارض بهره برده‌اند.

قرآن کریم، منبع اصلی در معارف اسلامی است و پیامبر اکرم| و اهل بیت^ مفسران حقیقی آن هستند. تحلیل روایات تفسیری فریقین از عوامل تقریب دو فرقه اسلامی است که افزون بر آن، نگاه جامع‌تری نسبت به تفسیر آیات قرآنی نیز به دست خواهد داد. مسئله اصلی در این پژوهش، تحلیل سندی و دلالی روایات تفسیری فریقین درباره معنای سکینه در قرآن، با شیوه گردآوری کتابخانه‌ای و روش پردازش توصیفی-تحلیلی است. بر اساس یافته‌های تحقیق، در برخی روایات معتبر شیعه، سکینه به معنای روح الهی است و این معنا با ایمان موهبتی از سوی خدا بر مؤمنان خاص ارتباط دارد. همچنین طبق یک روایت اهل‌تسنن که به لحاظ سندی معتبر نیست، مراد از سکینه، رحمت الهی است که این معنا نیز با موهبت ایمان ویژه از سوی خدا بر مؤمنان هماهنگی دارد. در بعضی از روایات معتبر شیعه، سکینه به ایمان معنا شده که با توجه به حقیقت ایمان که معرفت قلبی و التزام عملی است، نزول سکینه بر قلب یعنی اعطای بینش و گرایش نفسانی که اثر و نتیجه آن، اطمینان و آرامش و انجام دادن عمل صالح است و این نیز سبب آرامش خاطر بیشتر و ازدیاد ایمان می‌گردد.

بهره‌‌مندی از مفاهیم متعالی و پیام‌‌های معنوی کلام بزرگان دین، مستلزم ارائۀ برگردانی دقیق و مطابق جدیدترین معیارهای علم ترجمه است. که این مهم در باب نهج‌‌البلاغه و گسترش فرهنگ علوی و انتقال آموزه‌‌های آن را بر دوش دارد. نهج‌‌البلاغه به‌عنوان شاهکار نثر ادبی عبارات را به دقیق‌‌ترین وجه در قالب قواعد عربی تجزیه نموده‌ ‌است. بررسی حروف جرّ به‌عنوان جزئی‌‌ترین قسمت نحوی زبان عربی، که استقلالش در کنار کلمات دیگر حفظ می‌‌شود، شبکۀ ارتباطی ظریفی را در این کلام بی‌‌بدیل به نمایش می‌‌گذارد. پژوهش حاضر در تلاش است تا با تکیه‌بر روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از معاجم مختلف لغوی و شروح نهج‌‌البلاغه و ذکر ترکیب ابواب ثلاثی مزید همراه با گونه‌‌های مختلف حروف جرّ، لزوم تدبّر بر کارکرد زبانی- معنایی این حروف را دوچندان سازد. براین اساس، داد‌‌ه‌‌های مربوط به پنج مورد از عباراتی که دربردارندۀ ترکیب ابواب ثلاثی مزید همراه با حروف جرّ از کل خطبه‌‌های نهج‌‌البلاغه انتخاب و در پنج برگردان به فارسی نهج‌‌البلاغه از فیض‌‌الاسلام، انصاری‌‌، شهیدی، زمانی و دشتی موردبررسی و نقد قرار گرفت. گزارش آماری عملکرد مترجمان در نمونه‌‌های موردبررسی نشان داد که ترجمۀ فیض‌‌الاسلام و انصاری کمترین و ترجمۀ دشتی و شهیدی بیشترین تعداد لغزش را داشته‌‌اند.

مطالعات اعتبارشناختی منابع حدیثی کهن فریقین از دیر زمان تا عصر حاضر همواره در دستور کار شمار زیادی از حدیث‌پژوهان فریقین بوده است. هاشم الحسنی، حدیث‌پژوه معاصر شیعی، یکی از این پژوهشگران حدیثی در دوران کنونی به شمار می‌آید. وی علاوه بر تألیف آثاری چند در راستای نگرش انتقادی به مهم‌ترین مباحث حدیث‌شناختی به ویژه احادیث موضوعه، کتاب مستقلی با عنوان «دراسات فی الکافی و صحیح البخاری» نگاشته است. او با انگیزه اعتبارسنجی، به بررسی مقایسه‌ای برخی از مباحث دین‌شناختی از طریق نقد و ارزیابی متنی و سندی روایات نقل‌شده در هر دو کتاب پرداخته است. الحسنی در این کتاب، در مورد محتوا و اسناد و راویان در الکافی و صحیح بخاری سخن گفته و با رویکرد نقد متنی و سندی -فارغ از تعصبات و جانب‌داری‌های غیرمعقول- محتوای این دو منبع را مورد نقادی قرار داده است. وی ابتدا، راویان غیرقابل اعتماد از هر دو منبع را استخراج و با معیارهای خود تضعیف کرده است. در گام بعد، برخی از موضوعات حدیثی مانند واجب‌الوجود، بَداء و تقیّه را با تطبیق مرویات هر دو جامع مورد تحلیل مقایسه‌ای قرار داده است.

«جعل حدیث» فرایندی است که به موجب آن برخی از احادیث ساختگی به معصومین و به ویژه رسول خدا(ص)نسبت داده می شود. این فرایند به منظور خدشه دار کردن اصول مذهب صورت می پذیرد. بنی امیه و حاکمان آن در مدت حکومت خود تلاش فراوانی را برای جعل و وضع حدیث انجام داده اند. پژوهش حاضر می کوشد تا به این پرسش پاسخ دهد که اهداف جعل حدیث توسط امویان چه بوده است؟ یافته های تحقیق نشان می دهد که اهداف بنی امیه در اجرای سیاست جعل حدیث چهار گونه بوده است. در مرحله اول به دنبال قداست زدایی از اعتقادات بودند. در مرحله بعد، به دنبال ایجاد قداست برای خود بودند.در مرحله دیگر، سیاست فضیلت بخشی برای دیگر صحابه به بهانه همانند سازی آنان با اهل بیت و یا برتر دانستن آنان بود. در مرحله چهارم نیز به دنبال نفی فضیلت و تخفیف مقام اهل بیت و شیعیان بودند.از حیث روشی نیز روش پردازش داده ها در این پژوهش، توصیفی- تحلیلی و نیز تحلیل محتوا است.

مکتب اخباریگری در مذهب امامیه از قرن یازدهم با ارائه الگویی از فهم دینی، تلاش کرده است تا شیوه خود را در فهم دین، تنها شیوه صحیح و معتبر در امامیه معرفی کند. شیخ حر عاملی یکی از ترویج کنندگان اصلی این مکتب با نگارش کتاب روائی وسائل الشیعه درصدد بوده است تا با حفظ مبانی نص‌گرائی خود، الگوی جدیدی در فقه الحدیث و فهم دین ارائه دهد. کشف مبانی اخباریان به ویژه شیخ حرعاملی علاوه بر شناخت مکتب اخباریگری میتواند در نقد این مکتب و نواخباریان کمک شایان توجه کند. این نگاشته با روش تحلیلی نقلی درصد پاسخ به این مسئله است که بازتاب مبانی اخباریان به وِیژه شیخ حر عاملی در وسائل شیعه چه نقشی در فهم دینی دارد. یافته های این پژوهش در دو مبنای اصلی و گسترده عبارتند از: بسندگی روایت و معتبر بودن برداشتهای قطعی و یقینی و پرهیز از برداشتهای ظنی در دلالت الفاظ است

جهان اسلام در دنیای کنونی برابر جهان کفر قرار دارد و بسیاری از دشمنان اسلام از شوکت و عظمت اسلام و مسلمانان در هراس هستند. این دشمنان درصدد هستند که هر از گاهی از عظمت مسلمانان بکاهند و مهم‌ترین راهکار آن‌ها کاستن قدرت و تعداد نفوس مسلمانان است. به همین منظور، تلاش می‌کنند تا از تعداد مسلمانان بکاهند و آنان را در اقلیت قرار دهند. بنابراین، لازم است که مسلمانان با فرهنگ اصیل اسلامی نسبت به فرزندآوری آشنا شوند و همچنین ظاهر برخی از آیات و روایات که بر نکوهش از فرزندآوری دلالت دارند، مورد بررسی قرار گیرند و راهکارهای حل آن‌ها ارائه شود. در نوشتار حاضر با استفاده از شیوه تحلیلی ـ انتقادی و با بهره‌گیری از آیات قرآن کریم و روایات اهل‌بیت^، به آسیب‌شناسی روایات فرزندآوری پرداخته‌ایم. به این نتیجه رسیده‌ایم که ظاهر برخی از روایات بیانگر وجود موانع و مشکلاتی برای فرزندآوری است. از جمله این موارد می‌توان به این اشاره کرد که مال و فرزند زیاد را تکاثر یا فتنه بیان کرده، خواستار افزایش فرزند برای دشمنان شده و یا کثرت عیال را مانع آسایش و راحتی دانسته‌اند. همچنین، برخی روایات بیانگر این است که در صورت کثرت اولاد، تربیت آنان سخت و دشوار است و نیازمند امکانات مادی و اقتصادی است که ممکن است فراهم نباشد. علاوه بر این، بیان کرده‌ایم که استنباط این موانع از روایات صحیح نیست و نتیجه نوعی نگرش سطحی به روایات است. تدبر در روایات نشان می‌دهد که این روایات دلالت بر موانع فرزندآوری ندارند.