جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

یکی از روش‌‌های اعتبار سنجی حجیت صدوری روایات، بررسی تضعیفات واردشده به آن، با معیار ارتکاز و سیره عقلاء است. بررسی تطبیقی تضعیفات مطرح‌شده در روایات فریقین، راه را برای شناخت بهتر مبانی حدیثی، فقهی و اصولی مذاهب اسلامی هموار نموده و نقاط قوت و ضعف مبانی اجتهادی را به‌وضوح نشان می‌دهد. در این نوشتار، در نه محور کلان، به مهم‌ترین علل و اسباب خارجی تضعیف مطرح‌شده نسبت به روایات شیعه و اهل‌سنّت، اشاره می‌کنیم. داوری با محوریت و محک سیره عقلاء، نشان از قوت مبانی اصولی و اجتهادی امامیه نسبت به سایر مذاهب دیگر در این موضوع دارد.

از جمله مسائلی که همواره محل بحث اندیشمندان مسلمان واقع گردیده، موضوع «مواجهه با غیرمسلمانان» است که در عصر حاضر نیز این مسئله محل مباحثه و مناقشه می‌باشد. اصطیاد روش و سیره مناسب برخورد با غیرمسلمانان، نیازمند الگویی جامع و بدون خطاست که این مهم با رجوع به عصر حضور ائمه معصومین‌(ع) و بالاخص امام رضا‌j میسر است زیرا به دلیل موقعیت خاص امام رضا‌(ع) و شرایط ولایتعهدی، امکان مواجهه حضرت با غیرمسلمانان ‌به‌صورت برخورد‌های فردی و مباحثات علمی امکان‌پذیر گردید، از این روی مقاله حاضر، با روش توصیفی – تحلیلی و با گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه‌ای و تجزیه و تحلیل محتوایی، درصدد پاسخ به این سوال اصلی است که نحوه مواجهه امام رضا‌j در برخورد با غیرمسلمانان‌ (با تأکید بر احادیث فریقین) چگونه بوده است؟ و نتایج مقاله حاضر بیانگر آن است که: زمان حیات امام رضا‌(ع) از آن برهه‌‌های تاریخی حساس و ویژه است که شرایط اختناق عجیبی بر جامعه حکم‌فرماست، و بالاخص مأمون به منظور بهره‌برداری‌‌های سیاسی و سایر اهداف مغرضانه، سعی در سوء استفاده از ولیعهدی امام‌j گرفت، اما همان‌گونه که در بیانات مقام معظم رهبری به چشم می‌خورد، حضرت در طول حدود بیست سال امامت خویش، آنچنان تفکر ولایت اهل‌بیت را در جامعه بسط و گسترش می‌دهند که دستگاه ظالم بنی‌عباس نیز از مقابله با آن عاجز می‌شود. آنچه از سیره مواجهه حضرت با غیرمسلمانان در این دوره به چشم می‌خورد، مناظرات آن حضرت براساس حکمت، موعظه و جدال احسن می‌باشد و آن حضرت هر گروه از مخالفان را با استناد به منابع و کتب الهی و مقدس خودشان جواب می‌دادند و قبل از جوابگویی کاملا با صبر و حوصله سؤالات آنها را می‌شنیدند. جواب‌های آن حضرت کامل و مستدل بود و غالبا باعث اقناع آنان می‌گردید. از این روی بررسی سیره مواجهه حضرت با غیرمسلمانان، می‌تواند ضمن پاسخگویی به شبهات در ارتباط با مسئله مواجهه با غیرمسلمانان، الگویی مناسب در عصر حاضر ارائه دهد.

لازمه حکمت خداوند، بیهوده خلق نشدن مخلوقین است. از این رو فرستادگان خود را وسیله هدایت بندگان به این اهداف قرار داده است. بدین ترتیب هدف نبوت، تحقّقِ هدف خلقت خواهد بود. از طرفی با ختم نبوت، قطع جریان اهداف خلقت، نقض حکمت خداوند است. از چالش‌های مهم کلامی در مسأله امامت، نگاه متفاوت متکلمان امامیه و اهل‌سنّت به جایگاه امامت پس از نبوت است. امامیه امام را جایگاهی در تداوم جریان نبوت می‌داند و اهل‌سنّت با ترسیم جایگاه حکومتی از امام، این نگاه را در همه حوزه‌های امامت پژوهی دخیل می‌دارند. واکاوی اهداف خلقت، نبوت وامامت، و اثبات وحدت آنها، علاوه بر روشن شدن بیش از پیش ضرورت بعثت انبیاء و ائمه(ع)، لزوم ضرورت امامت را نیز در راستای ضرورت نبوت معرفی کند، نه مقامی صرفا در راستای حکومت وحفظ نظام اجتماعی که اکثر متکلمان در اثبات ضرورت امامت به آن اهتمام داشته‌اند. همچنین اثبات وحدت اهداف، بخشی از منظومه اثبات وحدت جایگاه امامت ونبوت در مسیر هدایتگری خواهد بود که سبب می‌گردد آنچه برای نبوت در شرایط وشئون بیان می‌شود در امامت نیز اثبات گردد. وحدت مذکور در منابع فریقین پیگیری شده است.

یکی از عواملی که موجب بروز تفسیر به رای در مورد متن می‌شود؛ عدم فراوری درست متن است. مقاله حاضر تلاش می‌کند تا نوع مواجهه با متن روائی به عنون اصلی ترین اتفاق در حوزه پژوهش‌های علوم اسلامی متن محور در قالب طراحی آزمون‌های مختلف، تبیین کند. در واقع بخش مهمی از آن چه ما را به ورطه تفاسیر متکثر و احیانا متعارض می‌اندازد؛ آماده نکردن متن روی میز کار مفسر است. در این راستا نیاز به برخی آزمون‌های پیشاتفسیری احساس می‌شود. برخی از این آزمون ها، عبارتند از: آزمون الغاء خصوصیت، آزمون تطابق معنای لغوی و اصطلاحی، آزمون تحلیل انعکاسی، آزمون ایجاد تمایز سنت واقعه از محکیه و آزمون زبان مجاز و تمثیل. نتیجه استخدام قواعد پیشاتفسیری آن خواهد بود که زمینه را برای قضاوت بهتر مفسر و تفسیر دقیق تر متن فراهم کند. از سوی دیگر اجرای این آزمون‌ها می‌تواند سرعت نظریه پردای در علوم اسلامی را تسریع بخشد و از نوعی سردرگمی در میان انبوه نظریه پردازی‌ها برهاند. آزمون‌های پیشاتفسیری یا همان خط مشی داشبورد،خود روشی نو و بدیع در تحلیل متن است و فاصله بین زمان اراده به تفسیر و تفسیر متن را روشن تر و نتایج تفسیری را واقع بینانه تر می‌کند. از این آزمون محوری، می‌توان به‌عنوان گام دوم در فعالیت‌ها و پژوهش‌های حدیثی یاد کرد.

یکی از نماد‌های فاطمه‌شناسی، درک علوم و معارفی است که از آن حضرت به یادگار مانده است و همانند کلمات گهربار پیامبر‌(ص) و سخنان امامان معصوم‌(ع) برای انسان‌ها رهگشا است. این حقایق نشأت‌گرفته از سرچشمۀ لایزال وحی و در نهایت فصاحت و بلاغت است که تبیین آن از اهمیت ویژ‌ه‌ای برخوردار است. در جستار حاضر، روابط بینامتنی و اسالیب بلاغی کلام حضرت زهرا‌(س) در خطبه فدکیه با تکیه بر دیدگاه مقام معظم رهبری مورد ارزیابی قرار گرفته است. از دیدگاه رهبری، خطبه مذکور از لحاظ زیبایى هنرى، مثل زیباترین عبارات نهج‌البلاغه است و انقلابی‌ماندن از درس‌‌های خطبه فدکیه حضرت زهرا(س) است که در این فرازها حضرت به عوامل تداوم آن اشاره می‌کنند. بر مبنای اطلاعات به‌دست آمده از این بررسی مشخص گردید که اسالیب بلاغی همچون سجع، جناس، مراعات نظیر، کنایه، استعاره، تشبیه، اقتباس، و... در کلام حضرت، با اهداف تقویت معنا و ایجاد اشتیاق و انگیزه در مخاطب برای شنیدن تمامی کلام، بالا بردن وضوح معانی، توان بخشیدن به کلام و برانگیختن احساسات و بالا بردن زیبایی و خرّمی سخن برای تأثیر گذاری بیشتر کلام بر مخاطبان به خدمت گرفته شده است. به‌طور کلی آن حضرت این اسالیب را برای تبیین موضوع و ایجاد انگیزۀ لازم در مخاطب، به کار برده‌اند. در بررسی روابط بین‌متنی؛ تناص امتصاصی، اقتباسی کامل منصص، اقتباس جزئی، تناص اسلوبی، کامل محور یا نفی کلی، اقتباس جزئی و نفی متوازی کشف شدند. روش پژوهش ‌به‌صورت توصیفی تحلیلی در صدد کشف روابط بینامتنی و اسالیب بلاغی خطبه با تکیه بر دیدگاه مقام معظم رهبری بر آمده است.

از مهمترین چالش‌های پیش روی عالمان فریقین، اعتبارسنجی اسناد احادیث است. پژوهش ِپیش رو به دنبال پاسخ به این پرسش است که: حدیث‌پژوهان اهل‌سنّت معاصر، چه روشی را برای اعتبارسنجی احادیث برگزیده‌اند؟ ایشان تا چه اندازه به سندشناسی روی می‌آورند و تا چه میزان تنها به احکام پیشنیان اعتماد می‌کنند؟ برای به‌دست آوردن نظرات عالمان اهل‌سنّت به آثار متقدمان و متأخران رجوع شده است. این نوشتار با روش کتابخانه‌ای و شیوه توصیفی ـ تحلیلی و پژوهشی شکل گرفته است. در این پژوهش دریافتیم که روش عالمان اهل‌سنّت معاصر در اعتبارسنجی روایات بیشتر کتاب محوری است. ایشان به‌طور کلی احادیث را در سه گروه دسته‌بندی می‌کنند. دسته نخست، احادیث کتب صِحاح که مشهورترین آنها صحیح بخاری و صحیح مسلم است. محدثان، احادیث این دو کتاب را بدون هیچ‌گونه خدشه‌ای می‌پذیرند و درباره دیگر کتب صحاح ـ مانند صحیح ابن‌حبان، ابن‌السکن و ابن‌خزیمه ـ تأملاتی دارند. دسته دوم، احادیثی است که متقدّمان آنها را ارزیابی و حکم أسناد روایات را مشخص کرده‌اند مانند کتاب‌های چهارگانه سُنَن. محدثان معاصر به حکم روایاتی که ائمه پیشین جرح و تعدیل داده‌اند، اعتماد می‌کنند و نظرات ایشان را صائب می‌دانند. دسته سوم از احادیث، روایاتی است که در دو دسته پیشین قرار‌ نمی‌گیرد. روایات این دسته بر اساس قواعد درایه و رجال در پنج مرحله مورد بررسی سندی قرار می‌گیرد و حُکم آن صادر می‌شود.

حدیث به‌عنوان میراث برجای مانده از پیامبر‌(ص) و پیشوایان دین، همواره مورد توجه اندیشمندان مسلمان و غیر مسلمان، به ویژه در دوره معاصر، بوده است؛ در این میان مفسران نیز توجه به حدیث در تفسیر را با رویکرد‌های مختلف مد نظر داشته‌اند. محمد علی صابونی از اندیشمندان و مفسران معاصری است که در اثر تفسیری خویش،«صفوة التفاسیر»، اهتمام جدی به حدیث داشته است. در این پژوهش که به منظور یافتن رویکرد حدیثی وی در این تفسیر و به شیوه توصیفی تحلیلی انجام شده، با گردآوری داده‌هابه شیوه کتابخانه‌ای و بررسی احادیث مورد استفاده او در این تفسیر مشخص گردید که رویکرد او استفاده حداکثری از حدیث در تفسیر است؛ و در این راستا رویکرد حدیثی وی به سه گونه محتوایی، سندی و منبع شناسانه تقسیم گردید. وی به این منظور به نقل روایاتی در بیان سبب نزول آیات و نیز توضیح و تبیین لغوی، عام و خاص، ناسخ و منسوخ و... پرداخته، و در کنار آن به صحت صدوری و متنی آنها نیز، به منظور اجتناب از نقل روایات ضعیف، توجه جدی معطوف داشته است.

«امامت» از اثرگذارترین مباحث فقه اکبر در حکمرانی جامعه اسلامی و مفید در پیشگیری از انحرافات امت و رهایی از زندگی و مرگ جاهلی است. تحلیل مسأله امامت، فارغ از معنای تکوینی خود، در معنای تشریعی و سرپرستی جامعه، قاعده‌ای قرآنی و روایی است که در گزارش کلینی از «کتاب الحجة» انعکاس یافته و فقدان آن، موجب غفلت از فروعات ارزشمندی از جمله مردم‌سالاری دینی، انتصابی‌بودن جایگاه امام، وجوب هجرت از سلطه طاغوت و وجوب تبعیت فکری و عاطفی و رفتاری امت با امام حق است. پژوهش پیش رو با روش توصیفی و تحلیلی، ابتدا روابط نظام‌مند سخنان رهبری در تفسیر آیه اکمال دین و گزاره‌های مرتبط با آن حول موضوع امامت را کشف نموده و سپس با تحلیل ساختار فقه‌الحدیثی گزارشات کلینی، از کتاب الحجة الکافی، تلاش کرده تا شبکه ارتباطیِ مورد نظر شارع در اتمام نعمت بر امت اسلام را کشف کند و نشان دهد امام، حقیقتِ حجتِ الهی بر زمین بوده و وقتی محور کنشگری آحاد جامعه اسلامی گردد، تحقق توحیدمحوری و عدالت در جامعه، پیوند سعادت دنیوی و اخروی، وحدت و همدلی، نجات از جاهلیت مدرن و ارتقای انگیزه درونی امت در اثر نظارت امام و... بخشی از ثمرات آن خواهد بود. نوشته حاضر این فرض را مطرح کرده که تلقی مقام معظم رهبری به‌عنوان امام جامعه اسلامی امروز، قابل تطبیق بر بخشی از گزارشی است که مرحوم کلینی در دوره غیبت صغری از قاعده امامت و لوازم آن داشته و می‌توان مدیریت جامعه کنونی را ‌به‌صورت جاری و در حال تحول، ادامه امامت اهل بیت (ع) دانست.

ازدواج و حفظ کانون گرم خانواده از سنت‌‌‌های الهی و روش پیشوایان پاک آسمانی و سلّول و هسته‌‌ اصلی‌‌ اجتماع سالم است. ازدواج شرعی و خانواده سالم جامعه سالم را می‌‌سازد و موجب هم دیگرپذیری و تواصی بالحق و تواصی بالصبر، فراهم‌سازی بستر مراقبت اخلاقی، مهر‌‌ورزی، احترام متقابل، اعتمادسازی و عشق‌‌بازی راستین و رساندن همدیگر به رشد و شکوفایی است. طلاق نقطۀ مقابل ازدواج که رابطۀ معناداری با ناسازگاری، سخت‌‌گیری، تحقیر ناشی ایده آل خواهی افراطی، بی‌تعهدی، فساد اخلاقی، هرزگی روحی و فکری ناشی از احساسات و التذاذها و خوشی‌‌‌های زودگذر و در بلندمدت منجر شدن به مراوده‌‌ها و معاشرت‌‌‌های غیرشرعی، و دریدن حریم عفت و بی‌‌توجهی به کرامت، عزت و فلسفۀ خلقت و زندگی است. با توجه به آسیب‌‌های خانوادگی و اجتماعی طلاق د راین پژوهش تلاش شده با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی و با بهره‌‌گیری از ادبیات مدیریتی، راهکار‌های کاهش طلاق از منظر سنت با تأکید بر منظومۀ فکری امام‌ خامنه‌ای و باهدف اکتشافی و برآیند بنیادی و کاربردی به تجزیه‌ و تحلیل گرفته شود. با محور قرار دادن عوامل و عناصر نقش‌آفرین درونی و بیرونی راهکارها کشف، تبیین و ارائه ‌شده است. پایه‌ای‌ترین دستاوردها در حوزۀ داخلی کنترل عقلایی خواسته‌‌ها، لحاظ‌کردن نقش‌‌‌های مناسب زنان و مردان در زندگی در سطح خانواده و کلان، تأمین نیازها و اهتمام به تفاوت‌‌های طبیعی است. و اساسی‌‌ترین یافته‌‌ها در حوزۀ عوامل نقش‌آفرین محیطی، هدف‌‌محوری، تعهدمداری، صلح و سازش‌‌پذیری و پاسداری از حریم‌‌‌ها بر پایۀ عدالت و حفظ حرمت است.