جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

حقوق حیوانات به‌ویژه حق حیات و حفظ نسل آن­ها از مباحث مهم جوامع بشری است و با توجه به نقش حیوانات در بقای محیط زیستِ مناسب انسانی، اهمیت آن افزایش می­یابد. گاهی این حقوق توسط برخی به‌عنوان بیان نقص شرع اسلام با اهداف غیر علمی و بیشتر فرهنگی و سیاسی طرح می‌گردد و این در حالی ­است که پیشینۀ حمایت قانونی و عملی اسلام بسیار مقدم بر سایر مکاتب می‌باشد. در این جستار با بررسی آیات، روایات و متون فقهی مرتبط و با روش توصیفی - تحلیلی به تبیین و بررسی ادلۀ حق حیات حیوانات و حفظ و حمایت از آن‌ها پرداخته شده است. برآمد تحقیق نشان­دهنده حمایت همه‌جانبۀ قوانین شرعی از این حق بوده و در این پژوهش، حمایت­های مادی، مانند حق معاش، تغذیه، بهداشت، اقامتگاه و غیره و حمایت­های معنوی مورد تاکید قرار گرفته و از افتخارات اسلام بیان این حقوق توسط امام علی(ع) در منشورحکمرانی است.

تفسیر قرآن کریم گاهی از طریق شأن نزول یا تطبیق روایاتی که ذیل آیات بیان شده، صورت گرفته است. مفسران فریقین در بعضی از آیات، مصادیق مختلفی بیان کرده‌اند.«نفس مطمئنه» در آیۀ بیست‌وهفتم سورۀ فجر یکی از مصادیقی است که مفسران، افراد متفاوتی از جمله: پیامبرJ، خلیفه اول، خلیفه سوم،‌ ابن‌عباس وغیره را تطبیق داده‌اند. در صورتی که سورۀ فجر مشهور به سورۀ امام حسین(ع) است. بعضی از مفسران افزون بر روایات فضیلت سوره، سیاق آیات آخر این سوره را به ایشان تطبیق داده‌اند.در این مقاله، به روش توصیفی - تحلیلی تمام روایات تفسیری ذیل آیات 27 و 28 سورۀ فجر مورد تحلیل و ارزیابی انجام گرفته و مشخص گردید که بعضی از این روایات از جهت سندی ضعیف هستند.برخی دیگر از روایات اگرچه از نظر سند صحیح هستند، اما از جهت مفهومی با «نفس مطمئنه» تطبیق نمی‌کنند. تعداد دیگری از مصادیق به سبب مکی‌بودن سورۀ مردود می‌شوند و در آخر تعدادی از مصادیق با وجود سیاق سوره و استناد به تفسیر قسمت‌های دیگر سوره اثبات می‌گردند.

کتاب میزان‌الاعتدال نوشتۀ شمس‌الدین ذهبی یکی از مهم‌‌ترین جوامع رجالی اهل‌سنّت در خصوص راویان ضعیف است. تحقیق حاضر با روش توصیفی تحلیلی تدوین شده و در پی بررسی پایندی ذهبی در این کتاب به معیارهای جرح و تعدیل است. به‌نظر می‌‌رسد او برخلاف آنچه در مقدمه کتاب ادعا نموده، جانب انصاف را رعایت نکرده و نسبت به راویانی خاص، رفتاری دوگانه داشته است. او در سنجش اعتبار راویان، گرایش‌‌های مذهبی را دخالت داده و نسبت با راویان شیعی رفتاری سخت‌‌گیرانه داشته، اما دربارۀ راویان اهل‌سنّت روش تساهل را به‌کار گرفته است.

دانش‌های حدیثی در گذر زمان به حسب نیاز شکل گرفته‌اند، آینده‌پژوهی علوم حدیث، حکایت از ضرورت تولید و پایه‌گذاری دو دانش دیگری به نام «فلسفۀ حدیث» و «فلسفۀ علوم حدیث» دارد. این دو دانش، محصول دو نوع نگاه نسبت به حدیث و علوم حدیث است. فلسفۀ حدیث از فلسفۀ‌های مضاف به امور و از دانش‌های درجه یک و فلسفۀ علوم حدیث از فلسفۀ‌های مضاف به علوم و از دانش‌های درجه دو تلقی می شود. هر کدام دارای نظام معرفتی خاصی است. تأسیس فلسفۀ‌های مضاف در دوران معاصر نه فقط نسبت به حدیث و یا علوم حدیث بلکه برای بخشی از علوم اسلامی، ضرورت دارد. پایه‌گذاری فلسفۀ حدیث لزوما به معنای جدیدبودن همۀ مفردات و مسائل آن نیست برخی از مباحث آن، در گذشته نیز کم‌وبیش مطرح بوده است. تعمق و نگاه جدی‌تر نسبت به مسائل بنیادین حدیث در چینش و ساختار خاصی، همراه با تحلیل، نقد و بررسی و افزودن مباحث نوین معاصر بر آن، با رویکرد تاریخی – منطقی، تأسیس فلسفۀ حدیث را به مثابۀ دانش نوین، لازم ساخته است. هدف نگارنده نیز در این مقاله، ساختارشناسی و تقسیمات هندسۀ علوم حدیث و تکمیل آن با افزودن دو دانش جدید با تاکید بر چیستی و بیان ضرروت و أهم مسائل است. تبیین تفصیلی هر یک از مسائل فلسفۀ حدیث، نیازمند پژوهش مستقل بعدی است.

علوم پزشکی در قرآن و حدیث، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و در آنها اشاره ظریف و فراوانی به اسرار بدن و کارکردهای آن و مسائل بهداشتی و پیشگیری مطرح شده که شگفتی دانشمندان را برانگیخته است. تبارشناسی علوم پزشکی یعنی شناخت منشاء علوم پزشکی که آیا وحی الهی بوده - همان طور که انبیاء، با مدد از وحی الهی به درمان برخی از بیماری‌ها می‌پرداختند - یا تجربه بشری در گذر زمان است. مقاله پیشِ رو در پی پاسخ به این پرسش است که تبارشناسی علوم پزشکی از منظر احادیث چگونه است؟ پژوهش حاضر با روش تحلیلی- توصیفی و با استفاده از آیات الهی و دیدگاه مفسران و احادیث ائمه معصومانD سامان یافته و روش گردآوری مطالب آن کتابخانه‌ای است. این پژوهش به بررسی سه دیدگاه موافقان وحی الهی و مخالفان و نظریه تلفیق پرداخته و ادله آنها را به نقد کشیده است. نظریۀ تلفیق وحی و تجربه در تبار علوم پزشکی، عدم انحصار مباحث پزشکی در تغذیه یا درمان، عدم ورود پیامبران در اکثر شاخه‌های پزشکی و تشویق وحی در برخی از مصادیق تغذیه و طب و نقش بسزای تجربه بشر در رشد آن از نتایج این مقاله است.

مدیریت‌‌های جهادی الهام‌گرفته از ایمان اسلامی و اعتقاد به اصل «ما می‌توانیم»که امام بزرگوار به همۀ ما آموخت، ایران را به عزّت و پیشرفت در همۀ عرصه‌ها رسانید از نقاط عطف بیانیۀ گام دوم است. خطبۀ غدیر، مهم‌‌ترین خطبۀ پیامبر‌J در بازنمایی جانشین‌‌پروری اسلامی و نمونۀ اعلای مدیریت اسلامی در سیرۀ نبی اکرم است که برای استخراج الگوها و چارچوب‌‌های فکری در ادارۀ جامعۀ اسلامی معاصر، حائز اهمیت است؛ به‌خصوص آنکه بسیاری از تئوری‌‌های ادارۀ امور عمومی و مدیریت منابع ‌‌انسانی، برگرفته از منابع غربی است و به‌لحاظ مبانی معرفت‌شناختی و انسان‌شناختی، با رویکرد اسلامی مطابقت چندانی ندارد. هدف این مقاله، تبیین و تفسیر الگوی استخراج شده از سیرۀ پیامبر اکرم برای جانشین‌‌پروری به‌عنوان یک الگوی جانشین‌‌پروری اسلامی با حفظ مراحل و مفاهیم کلی به جهت انطباق با شرایط زمانی، مکانی و اجتماعی برای پرورش مدیران در سازمان‌ها، مؤسسات و مراکز مختلف است. همچنین، این الگو می‌‌تواند به‌عنوان معیاری در مباحث مدیریتی و دینی برای تحلیل و تفسیر رویدادهای تاریخی صدر اسلام همچون شکل‌گیری فرقه‌‌های مذهبی، بحران‌‌های سیاسی، نارضایتی‌‌های اجتماعی و غیره به‌کار گرفته شود.

پژوهش در احادیث معصومان(ع) به‌ویژه احادیث طبّی می­تواند از سخنان گرانمایۀ این طبیبان واقعی جسم و روح رمزگشایی کرده و با رفع شبهات پیرامون آن، مردم را هرچه بهتر با این گنجینۀ عظیم علمی و معنوی آشنا سازد. مسئلۀ ما نیز در این تحقیق رمزگشایی از رسالۀ ذهبیه و هدف از آن پاسخ‌گویی به برخی از شبهاتی است که پیرامون سند و متن این رساله مطرح شده است. روش مطالعۀ ما در این مقاله به‌صورت توصیفی و کتابخانه­ای و مبتنی بر استدلال­ها و براهین منطقی است. این رسالۀ شریف که توسط امام هشتم(ع) و خطاب به مأمون عباسی به زیور طبع آراسته شده امروزه از لحاظ سندی و متنی با تردیدهایی مواجه است. برخی محققان در سند و متن آن خدشه وارد کرده و در نسبت آن به امام رضا(ع) تردیدهایی را وارد نموده­اند که در این مقاله به این شبهات پاسخ داده می‌شود. ما معتقدیم که رسالۀ ذهبیه حداقل تا قرن پنجم کاملاً مسند بوده و به اعتراف شیخ طوسی جزء منقولات صحیح و خالی از غلوی است که از محمدبن­جمهور به آن جناب رسیده و ارسال سندی آن مربوط به قرون بعد از شیخ طوسی است. متن آن نیز با زدودن برخی تحریفات کاملاً می­تواند مورد توجه و عمل واقع شود. مهم‌ترین دستاورد این مقاله اثبات سندی و متنی و نشان دادن برخی از نکات علمی این رسالۀ شریف می­باشد که از هشتمین اختر تابناک ولایت و امامت صادر شده است.

روایات معصومان(ع) از منابعِ مهم فهم دین است که متأسفانه برخی از آنها در طول تاریخ از سوی دشمنان و نیز دوستان ناآگاه مورد تحریف قرار گرفته و دانشمندان و حدیث پژوهان شیعه و سنی، به‌منظور جلوگیری از اشاعۀ دروغ و خرافه در مجموعه‌‌های حدیثی به بررسی و شناسایی احادیث موضوع پرداخته‌ و راه‌های شناخت و مصادیق آن را بیان کرده‌اند. از جمله دانشمندانی که در این عرصه تلاش نموده، علامه امینی است که حدود 200 صفحه از جلد پنجم کتاب گرانسنگ الغدیر را به این موضوع اختصاص داده است. این نوشتار به روش تحلیل محتوا و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، به معیارهای وضع‌‌شناسی از نظرگاه علامه امینی در سه بخش معیارهای مصدری، سند و محتوایی می‌‌پردازد. براین‌‌اساس، از مهمترین معیارهای ساختگی‌بودن حدیث در حوزه مصدری، اخذ حدیث از آثار وضّاعین، اخذ حدیث از قصّاص و عدم نقل حدیث در کتب معتبر است و در حوزه سندی، جعلی‌بودن اصل سند، محرّف و مصحّف‌بودن راوی، شهرت‌داشتن راوی به فسق، وضع، جعل و کذب، نقل مناکیر و غرائب، مجهول‌بودن راوی از مهمترین معیارهای شناخت حدیث جعلی است و مخالفت محتوای حدیث با آیات قرآن، سنت، تاریخ قطعی، موازین عقل، واقعیات خارجی، نظر مشهور، مسلمات مذهب و تعارض محتوای حدیث با دیدگاه راوی، از مهمترین معیارهای محتوایی در شناخت احادیث ساختگی، به‌شمار می‌‌روند.

بر اساس روایت مشهوری، امیرمؤمنان علی(ع) در هنگامه صفین و جریان حکمیت، با فرستادن ابن‌عباس به‌سوی خوارج، وی را از «مخاصمه» یا «محاجّه» با ایشان به‌ وسیله قرآن نهی فرمود. در اوان کلام به ‌نظر‌ می‌‌رسد آن حضرت با این استدلال که قرآن پذیرنده وجوه گوناگون و دارای معانی احتمالی چندگانه است، از تکیه بر قرآن در مخاصمه نهی فرموده و محاجه یا مخاصمه با کمک سنت نبوی را به‌عنوان راهکاری موثر فراروی ابن‌عباس قرار‌ می‌‌دهد. مهم‌ترین پرسش در این‌‍جا آن است که با عنایت به تأکیدات قرآن و سنت نبوی بر لزوم مراجعه و تمسک به قرآن در همۀ احوال، به‌ویژه در فتنه‌ها، چرا آن حضرت در هنگامه فتن‌‌‌‌های مانند صفین، از احتجاج به قرآن و تکیه بر آیات وحی در برابر موضع‌گیری‌‌‌‌‌های خوارج نهی فرموده است؟ در این جستار با روش توصیفی - تحلیلی و در نگاهی تحقیقی مشخص گردید؛ اولا: نسبت ارجاع از قرآن به سنت نبوی، نسبت رجوع مثال به مُمَثّل (حقیقت مجسم‌شده) است گویی پهنۀ آیات قرآن از قبیل مفهوم است و مفهوم نیز‌ می‌‌تواند تأویل‌‌‌‌‌های متعددی را پذیرا باشد اما سنت نبوی - صورت و تجسم به نسبت معنی و حقیقت – به‌عنوان مصداق وجود یافته و امکان تغییر و تبدّل در آن وجود ندارد و به قول امام راه گریزی از آن وجود ندارد. ثانیا: امیرمؤمنان(ع) در مقام نهی مطلق و همگانی از محاجّه با قرآن نبوده است و این نهی خاص، به‌خاطر ویژگی‌‌‌‌‌های دستگاه فکری و نظام اخلاقی مخاطبان ویژه آن یعنی خوارج بوده است.

بررسی معنایی «صحیح الحدیث» با تأکید بر دیدگاه شیخ عاملی موضوع پژوهش قرار گرفته است تا ضمن معرفی نظر متأخران و بازخوانی اختلاف‌نظرهای موجود دربارۀ این اصطلاح در قلم قدما، به طرح نظر یکی از صاحب‌نظران برجسته قرن یازدهم، شیخ محمد عاملی، به‌عنوان فردی که نظرات رجالی‌اش مورد رجوع بسیاری از بزرگان در مباحث رجالی هستند، بپردازد؛ زیرا تحلیل و بررسی نگاه ایشان در کنار سایر نظرها راهگشای دست‌یابی به معنای نهایی آن خواهد بود. در این راستا با نگاهی گزارشی- تحلیلی یافته‌های ذیل به‌دست آمده است: اصطلاح «صحیح الحدیث»، ناظربه راوی و حدیث او (هر دو) می‌باشد و کاربرد این اصطلاح دربارۀ کتابِ راوی، اشاره به صحیح‌بودن احادیث کتاب خاص وی است و همۀ روایات او مدنظر نیست. در سایر موارد، اصطلاح مزبور اثبات‌کنندۀ صحت کل روایات آن راوی فی‌النفسه بوده و همۀ راویان اسناد روایات آن راوی را شامل نمی‌شود که در این مورد اصطلاح موردنظر ناظر به حال راوی نیز است.