جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

بخشی از آموزه‌های روایی احادیث طبی است. ویژگی این احادیث در نگاه نخست اختصاص به مخاطب و بیمار خاص است که در اصطلاح فقه الحدیث به آن قضیه خارجیه اطلاق می‌شود. در مقابل، می‌توان بسیاری از این آموزه‌ها را بر اساس معیارهایی معین، قضیه حقیقیه دانست که در تمامی مصادیق مشابه کاربرد و حجیت دارند. هدف از این پژوهش، بررسی تأثیر فضای صدور در شکل‌گیری احادیث طبی در قالب‌های قضیه حقیقیه و خارجیه و به ‌تبع، بیان راه‌های تشخیص این نوع قضایا در احادیث است. همچنین با بررسی ادله می‌توان به اصل اولی در این زمینه دست یافت. براساس این پژوهش که به صورت مصداقی به بررسی روایات طبی پرداخته است با شناسایی مخاطب، فضای صدور و دیگر شواهد و قرائن می‫توان آموزه‫های طبی را قضایای حقیقیه دانست. همچنین هر چند احادیث طبی با دیگر روایات تفاوت‫هایی دارند، ولی اصل اولی در این روایت‫ها نیز همانند دیگر آموزه‫های روایی قضیه حقیقیه است.

در نظام روایی محدثان شیعه و اهل سنت بر تعقل تأکید فراوانی شده است. مسئله اصلی نوشتار پیش رو، ابتدا تبیین زوایای این حقیقت در میراث روایی عامه و خاصه و سپس مقایسه تطبیقی آن در این دو بستر است. نوشتار حاضر با الگویی نوین بر پایه الهام‌گیری از علت‌های چهارگانه در اصطلاح فلاسفه اسلامی، ابتدا به تبیین فاعل، ماده، صورت و غایت تعقل در دو نظام روایی پرداخته است و سپس با مقایسه نتایج به دست آمده، به وجوه اشتراک بین این دو نظام روائی نائل گردیده است و در نهایت، وجوه تمایز آنها را نیز تشریح کرده است. حاصل این تحقیق آن است که در مقام تبیین زوایای خردورزی، هر چند روایات فریقین تفاوت‌های کمی و کیفی چشمگیر و فراوانی دارند، لکن در نگرشی کلی، نسبت بین این روایات «واگرایی» و ضدیت نیست، بلکه «همگرایی» و «همسویی» ارزیابی می‌شود.

سنت دومین منبع تشریع در شریعت اسلامی و مهم‌ترین منبعی است که پس از قرآن کریم، می تواند در جهت اسلامی ساختن علوم انسانی مورد استفاده قرار گیرد. این مهم زمانی میسّر است که معنا و قلمرو حجّیّت سنّت اثبات گردد. در این نوشتار، آرای اندیشوران فریقین درباره قلمرو حجّیت سنت را مرور کرده و ضمن ارزیابی و نقد آنها از منظر قرآن کریم و روایات معصومان، حقیقت این قلمرو را ترسیم نماید. از حاصل این پژوهش می‌توان دریافت که از بین دیدگاه های سنّتی و روشنفکرانه مطرح در این عرصه، مبانی عقلی و نقلی دیدگاه‌های دالّ بر محدود انگاری قلمرو حجّیّت سنّت، به دلایل متعدّد متقن و قطعی، مخدوش و نامعتبر است. ضمن اینکه قرآن کریم و روایات معصومان با اثبات اطلاق قلمرو حجیت سنت، هیچ تفاوتی بین امور دنیوی و غیر دنیوی، عادی و غیر عادی و ... در اصل حجّیّت سنّت نمی‌گذارند؛ لذا قلمرو حجّیّت سنّت، مطلق است و این منبع ارزشمند می‌تواند به عنوان منبعی متقن، در جهت اسلامی ساختن علوم انسانی مورد استفاده قرار گیرد.

این نوشتار تأملی است در اشارات علمی دعای عرفه، و بیان می‌دارد که فراز‌های متعددی از این دعا حامل گنجینه‌های دانش ناگشوده‌ای است که اعجاب برانگیز و اعجاز آفرین است. امام حسین از لحاظ مکانی، زمانی و مخاطب با انتخاب بی‌آلایش‌ترین مکان و مقدس‌ترین زمان، فطرت انسان‌ها را با بلاغت و رسایی تمام به میزبانی متعالی‌ترین معارف فرا می‌خواند. از لحاظ محتوا‌، با ترکیب فروع گوناگون مسائل و اشراف به نیازهای روحی و مسئله توحید، آمیزه‌ای از معارف حیات آفرین را مطرح می‌کند و با اشاره‌های ظریف اذهان جست‌وجوگر را به زوایای نهان و آشکار اسرار خلقت واقف می‌گرداند. در این نوشتار، سه نظریه علمی قدمت نطفه، نظریه اصالت خلقت و عدم تکامل انواع و نظریه نقش خاک در پدیداری ژن برتر مستخرج از دعای عرفه معرفی شده است.

موضوع، طینت و خمیرمایه اولیه آفرینش انسان از جمله مطالبی است که در منابع روایی به آن پرداخته‌ شده است. شیعه و عدلیه از یک‌سو قائل به حسن و قبح عقلی هستند و بر اراده و اختیار انسان پافشاری می‌کنند و از سوی دیگر با یک سلسله احادیث و روایاتی مواجه می‌باشند که حکایت از جبر و محدودیت انسان‌ها دارد. ظاهر این احادیث بیانگر این موضوع است که خداوند طینت انسان‌ها را متفاوت آفرید و از همان ابتدا طبیعت برخی را بهشتی و طبیعت برخی دیگر را جهنمی دانست. به همین سبب، علما و بزرگان راه‌حل‌های مختلفی را جهت حل این مسئله ارائه نموده‌اند. پژوهش حاضر این راه‌حل‌ها را بررسی کرده و به این نتیجه رسیده است که بر اساس روایات اختلاف انسان‌ها در طینتشان امری طبیعی و اجتناب‌ناپذیر نظام خلقت بوده و اختلافات ناشی از طینت که در اخبار طینت بیان‌ شده به نحوی نیست که اختیار را از انسان سلب کند بلکه نقش ماده اولیه خلقت و طینت انسان‌ها در حد اقتضاست نه بیش از آن.

وحدت و همراهی مردم با حکومت، از مهم‌ترین عوامل موفقیت جوامع است. راهکارهای ایجاد هم‌دلی و هم‌زبانی در دو عرصه عوامل همدلی ملّت با دولت و دولت با ملّت قابل بررسی است. نهج‌البلاغه به عنوان منشور سیاسی شیعه در این عرصه از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. امیرالمؤمنین راهکارهای متعددی برای ایجاد همدلی و هم‌زبانی دولت و ملّت بیان داشته‌اند. تطبیق و تحلیل این مبانی با دیدگاه روان‌شناسان بسیار حائز اهمیّت است. پژوهش پیش‌رو، از یک طرف، مهم‌ترین اصول و روش‌های مؤثر حاکمان برای همراهی مردم با دولت از منظر نهج‌البلاغه و روان‌شناسی را مورد بررسی قرار داده و از سوی دیگر، هم‌خوانی و تناسب این اصول با دیدگاه روان‌شناسان را به اثبات می‌رساند. هدف این پژوهش، کشف دیدگاه امیرمؤمنان در راستای وظایف حاکمان نسبت به مردم به عنوان نظریه برتر در این باره است. کاربست ملاک‌های ارائه شده در این تحقیق توسط دولت اسلامی که باعث هم‌گرایی مؤثر ملّت با دولت می‌شود، از فواید این پژوهش است که در دو بخشِ اصول و روش‌های ایجاد همدلی ارائه گردیده است.