جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

لازمه آموزش اثربخش در دروس الهیات، رسیدن متربی به حیات ‌طیبه و کمال نهایی است. در نهج‌البلاغه ابعاد مختلف نیازهای انسان تبیین شده؛ لذا تعلیم و تربیت مربی بر اساس ساحت‌های شش‌گانه، امری ضروری است. مربی تراز اسلامی باید دارای ساحت‌های اعتقادی، عبادی و اخلاقی؛ سیاسی و اجتماعی؛ علمی و فناوری؛ اقتصادی و حرفه‌ای؛ زیستی و بدنی؛ زیباشناختی و هنری، باشد. در پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی، ضمن تبیین این ساحت‌ها، با مقایسه کمّی، به‌لحاظ نموداری و آماری، مشخص گردید در میان این ساحت‌ها، ساحت اعتقادی، عبادی و اخلاقی، همچنین در این ساحت، دو مؤلفه دین‌داری و اخلاق، و مؤلفه اعتدال که مراد از آن میانه‌روی و تناسب و هماهنگی در صفات و افعال است، از بالاترین میانگین برخوردار است.

تبری ‌‌‌به‌عنوان عنصر مکمل تولی، آموزه‌ای اساسی در دین اسلام و مانند تولی به‌مثابه روحی فراگیر بر تعالیم تشیع است. به‌دلیل کم‌توجهی به جایگاه برائت، این آموزه مورد بی‌مهری و در معرض چالش‌های اخلاقی قرار گرفته است؛ به‌گونه‌ای‌که آن را تهدید‌کننده آزادی، مانع رشد، عامل تنفر، و برهم‌زننده مدارا و برادری معرفی کرده‌اند. موضوع این تحقیق، بررسی جنبه‌های چالشی و پیامدهای معضل‌گونه تبری برای اخلاق است. هدف این مقاله نیز ارائه راه‌های برون‌رفت از چالش‌های طرح‌شده است. فرضیه نخستِ تحقیق، آن است که تبری از جهت نظری و نیز در مرحله اجرا و عمل، با فرمان‌ها و توصیه‌های اخلاق اسلامی تنافی ندارد. فرضیه دوم، نقش تبری به‌مثابه یک اصل راهبردی در پیشگیری از آسیب‌ها و آلودگی‌های اخلاقی و تربیتی است. فرضیه سوم، کارآمدی و اثربخشی تبری در آراستگی فردی و اجتماعی به نیکویی‌های اصیل اخلاق دینی است. بر اساس این فرضیه‌ها که با روش تحلیل منطقی ـ انتقادی بررسی می‌شود، تبری، آدمی را از موانع آزادی و رشد رها می‌سازد؛ میان دوستان خداوند محبت و مدارا ایجاد می‌کند؛ و زمینه برادری را فراهم می‌سازد.

الهیات مدرن ‌‌‌به‌عنوان الهیات لیبرال، در برابر الهیات کلاسیک است. در این مکتب، آموزه‌های الهیات کلاسیک به چالش کشیده شده است. یکی از مباحث کاربردی الهیات مدرن در مسئله شر، تبیین خیر و شر به لذت و درد، و رابطه آن با انکار الهیات کلاسیک، ازجمله توحید اسلامی است. دکتر جان هاسپرس، رئیس دپارتمان فلسفه دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، با تبیین تعریف خیر و شر در دو حیطه «فرااخلاقی» و «اخلاق هنجاری» درصدد تعریف خیر و شر برآمده و مدعی انکار خدای الهیون است. مسئله اصلی این تحقیق، تبیین و بررسی و نقد اندیشه جان هاسپرس در حوزه تعریف خیر و شر است. روش تحقیق، گردآوری داده‌ها، مطالعات کتابخانه‌ای، و تحلیل انتقادی مطالب بر اساس منابع موجود در آثار جان هاسپرس است. طبق یافته‌های تحقیق، هاسپرس اثبات می‌کند که خیر همان لذت است؛ و شر، ترابطی همسو با رنج دارد و در سه مقوله «اصالت لذت»، «متعلق لذت و رنج» و «همسان‌انگاری شر و رنج» به نقد این مدعیات پرداخته شده است.

تعیین منشأ حکم اخلاقی ازجمله دغدغه‌های اصلی فیلسوفان اخلاق است. برخی اندیشمندان غربی توافق جمعی را معیار ارزش و مناط وضع احکام اخلاقی دانسته‌اند. در اندیشه اسلامی نیز اصولیون از ضابطه بنای عقلا در طریق استنباطات فقهی بهره گرفته‌اند. نظر به این مناسبات ظاهری، پژوهش حاضر درصدد برآمده با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی به امکان‌سنجی وضع یا کشف حکم اخلاقی بر اساس بنای‌ عقلا در دیدگاه اصولیون بپردازد. در صورت پذیرش حجیت ذاتی و امکان‌پذیر نبودن ردع بنائات عقلایی، می‌توان مبنایی برای کشف حکم اخلاقی بر اساس بنای عقلا به دست آورد. بااین‌حال، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد استدلال مدافعان حجیت ذاتی بنائات عقلایی و ازجمله بدیهی عقلی دانستن آن، ایراد مبنایی و بنایی دارد و فاقد کارایی در استنباط حکم اخلاقی است. بررسی نشان می‌دهد کاربست بنای ‌عقلا در کشف احکام اخلاقی، با دشواری‌های نظری و روش‌شناختی دیگری نیز مواجه است. تمایز ماهیت حجیت و اعتبار در بنائات عقلا نسبت به ارزش‌های اخلاقی، تمایز هستی‌شناسی ارزش در نسبت‌سنجی با مناط بنای‌ عقلا، و توقیفی بودن مناطات ارزش‌ها در مقابل عقلایی و عقلی بودن بنائات عقلا، ازجمله این دشواری‌هاست.

نظام اخلاقی قرآن کریم همانند سایر نظام‌ها دارای سه عنصرِ اهداف، مبانی و اصول می‌باشد که هریک از این سه عنصر در سلامت معنوی تأثیرگذارند. این پژوهش درصدد است با روش توصیفی ـ تحلیلی در این مورد به این سؤال اساسی پاسخ دهد که تأثیر نظام اخلاقی قرآن بر سلامت معنوی چیست؟ یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که نظام اخلاقی قرآن با سه نقشِ معرفتی، عاطفی و رفتاری، بر سلامت معنوی تأثیرگذار است. باورها و اعتقادات، خودشناسی، ذکر ظرفیت‌ها و کاستی‌های انسان و آگاهی از آنها از نقش‌های معرفتی؛ فطرت، محبت و مهرورزی، معرفی الگوها، و کمال‌جویی، از نقش‌های عاطفی؛ و آراستن به فضایل اخلاقی و پیراستن از رذایل اخلاقی، توکل، توبه، توسل و تعدیل غرایز، از نقش‌های رفتاری نظام اخلاقی قرآن هستند که هریک از آنها در سلامت معنوی، نقش بنیادی دارند.

دین اسلام بر عزت و استقلال جامعه اسلامی و زندگی شرافتمندانه مسلمانان حساسیت خاصی دارد. استقلال اقتصادی، یکی از وجوه مهم عزت جامعه اسلامی محسوب می‌گردد. مقام معظم رهبری برای نیل به استقلال اقتصادی در شرایط فعلی که جمهوری اسلامی ایران با تحریم‌های ظالمانه اقتصادی مواجه است، ایده اقتصاد مقاومتی را مطرح کردند. این نوشتار بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای و به روش توصیفی ـ تحلیلی، جایگاه اخلاق در اقتصاد مقاومتی را بررسی کرده و اخلاق‌مداری الگوی اقتصاد مقاومتی را ‌‌‌به‌عنوان فرضیه پژوهش برگزیده است. برای اثبات فرضیه تحقیق، نحوه ارتباط هفت مورد از مفاهیم اخلاقی (انگیزه جهادی، عدالت، صداقت، صبر، مواسات، مصرف اعتدالی و وجدان کاری) با اقتصاد مقاومتی، ارائه گردیده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اجرای الگوی اقتصاد مقاومتی، مرهون ایجاد و تقویت ساختارهای اقتصادی، اداری، حقوقی و اخلاقی متناسب با آن بوده و ارزش‌های اخلاقی اسلام نقش بنیادین در تحقق مؤلفه‌ها و سیاست‌های اقتصاد مقاومتی دارند.

بررسی موضوع منت‌گذاری و منت‌پذیری از منظر فقه‌الاخلاق، از جهت کاربردی بودن فقه در همه جوانب ابعاد دین ـ عقاید، اخلاقیات، احکام ـ و روشن شدن جلوه تازه‌ای از فقه تربیتی و نقش آن در سلامت اخلاقی و رشد و تعالی معنوی فردی و اجتماعی و حتی در عرصه روابط بین‌الملل، دارای اهمیت ویژه است. ازاین‌رو با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی، با هدف چگونگی تطبیق قواعد فقهی بر منت‌گذاری و منت‌پذیری، به بررسی موضوع فوق می‌پردازیم و با توجه به مصادیق متعدد و ذومراتب بودن آن، نتیجه می‌گیریم که نمی‌توان به‌طور مطلق، حکم فقهی ثابتی مانند حرام بر آن مترتب کرد؛ بلکه تطبیق هرکدام از احکام خمسه تکلیفیه بر مصادیق متعدد آن محتمل است.

فلسفه به‌دنبال واکاوی امور با چارچوبی خردورزانه است که می‌تواند چهره موجهی به رفتارهای انسانی دهد. البته نوعا شایسته رفتارها را می‌توان با انتساب به اخلاق و برون‌دادی به نام رفتارهای اخلاقی، تبیین و تشریح کرد. استدلال عقلی و ارائه دقیق موضوعات منطبق بر عقل می‌تواند برای رسیدن به رفتار اخلاقی راهگشا باشد. از نظر ریچارد مروین هیر، نیل به این موضوع، نیازمند به دریافت برخی اصول به‌صورت پیش‌فرض یا حداقل پذیرش آنهاست و آنچه می‌تواند یاری‌رسان کنش‌های اخلاقی باشد و به آن سوق دهد، آموزش بر اساس آموزه‌های عقلانی با استناد به قاعده تعمیم‌پذیری، جهان‌شمولی و توصیه است که مبتنی بر توصیف‌گرایی است و مبانی فلسفه اخلاق هیر را تشکیل می‌دهد. او با استناد به چگونگی آموزش، تلقین، تمرین و مهارت را الگوی محوری معرفی کرده که در نهایت منجر به عادت در ویژگی‌های اخلاقی توأم با توصیه خواهد شد.