جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

بررسی‌ها حاکی از آن است در فرایند انقلاب اسلامی کنشگران، متفکران و جامعه هدف از ابزار کتاب به‌عنوان عاملی تأثیرگذار در تحریک احساسات و عواطف استفاده می‌کردند. هدف اصلی مقالۀ حاضر بررسی تطبیقی تحلیل محتوای آثار گفتمان مذهبی و چپ با استفاده از نظریۀ تحلیل گفتمان جیمز پل جی است. گفتمان مذهبی و چپ با الهام از آثار و کتب مؤثر سعی در جذب مردم در فرایند انقلاب اسلامی داشت. در این راستا از مذهبی‌ها و چپ‌ها کتبی همچون ولایت‌فقیه (حکومت اسلامی) اثر امام خمینی، نهضت‌های اسلامی صدساله اخیر اثر مرتضی مطهری، مبارزه پیروز؛ تاریخ تحلیلی قیام عاشورا اثر محمدحسین بهشتی، از آزادی تا شهادت اثر سید محمود طالقانی، تزی برای تحرک اثر مصطفی شعاعیان، تحلیل موقعیت نیروهای انقلابی در ایران اثر بیژن جزنی و ماهی سیاه کوچولو اثر صمد بهرنگی مورد بررسی و تحلیل قرارگرفته است. نویسندگان در این مقاله در پی پاسخ به این سؤال‌اند که تحلیل محتوای آثار گفتمان مذهبی و چپ در فرایند انقلاب اسلامی بر اساس نظریۀ جیمز پل جی به چه صورت است؟ روش مورداستفاده در این مقاله روش تحلیل گفتمان با کمک از نظریۀ تحلیل گفتمان جیمز است. پژوهش نشان می‌دهد با توجه به هفت مؤلفۀازندگی جیمز در آثار گفتمان مذهبی و چپ در موضوعاتی چون نارضایتی از وضعیت موجود، ترسیم وضعیت مطلوب، نقد و شیوۀ توسعه‌یافتگی رژیم پهلوی، استفاده ابزاری از سنت و دین و در کارکرد روشنفکران اشتراک دارند. از سوی دیگر تحلیل و بررسی آثار دو گفتمان مذهبی و چپ نشان می‌دهد هر دو گفتمان در مؤلفه‌هایی چون نگاه به عالم هستی و طبیعت، نگاه به مفاهیم مدرن، رویکردهای توسعه، بن‌مایه‌های گفتمان، در مکتب و انگیزه‌ها و احساسات افتراق دارند.

: قاعده لاحرج یکی از قواعد پرکاربرد فقه است که بر اساس آن حکم حرجی در دین اسلام جعل نشده است. توجه به مبانی فقهی که این قاعده بر آن‌ها استوار است اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا اختلاف‌نظر در مبانی فقهی آن در محاکم قضایی گاهی منجر به صدور آرای متفاوت در موارد مشابه می‌شود. ازآنجاکه یکی از کاربردهای این قاعده جریان آن در مسائل خانواده است توجه به این مبانی ضروری است؛ زیرا افزون بر این‌که ابهام را در موارد قانونی برمی‌دارد، مانع برخورد سلیقه­ای اشخاص در تطبیق این قاعده بر موارد مشابه می‌شود؛ بنابراین با توجه به آرای امام خمینی تا چه اندازه می‌توان از ظرفیت این قاعده در دعاوی مختلف به‌ویژه دعاوی خانوادگی استفاده کرد؟ در این تحقیق با روش توصیفی- تحلیلی، مفاد و مدرک قاعده لاحرج و مبانی فقهی مؤثر در تطبیق این قاعده بر مسائل فقهی خانواده بررسی شده است و ضمن پرداختن به یک رأی قضایی بیان‌شده که عرف، معیار و ملاک اصلی برای تشخیص حرج در افراد مختلف، با ملاحظه ویژگی‌های فردی و اجتماعی مکلف و نیز درنظرگرفتن عامل زمان و مکان است. منظور از حرج در این قاعده حرج فعلی شخصی، اعم از جسمی و روحی است که شامل تمامی احکام تکلیفی (اعم از واجبات و محرمات) شده و احکام عدمی را نیز دربرمی­‌گیرد. این قاعده در مورد حرج‌های گذشته جاری نیست و تنها حرج‌های فعلی و استقبالی را برمی‌دارد و در مورد حقوق دیگران نیز جاری است.

حمایت از مرجعیت آیت‌الله خمینی یکی از موضوعات مطرح در تاریخ انقلاب اسلامی است. وفات آیت‌الله بروجردی، قیام پانزده خرداد 1342 و وفات آیت‌الله حکیم سه بازۀ زمانی بود که مسئلۀ مرجعیت در ایران به یکی از موضوعات روز در عرصه­های دینی و سیاسی تبدیل شد. سؤال اصلی پژوهش این است که روحانیون مشهد و به‌ویژه آیت‌الله میلانی در قبال مرجعیت آیت‌الله خمینی چه واکنشی نشان دادند؟ پژوهش حاضر با استفاده از روش کتابخانه­ای و با تکیه‌بر اسناد آرشیوی و خاطرات، به دنبال پاسخ به این سؤال است. یافته­های پژوهش بیانگر آن است که در جریان مهاجرت علما به تهران که بعد از قیام پانزده خرداد و بازداشت امام خمینی اتفاق افتاد، از مهم‌ترین اقدامات علمای مهاجر و ازجمله آیت‌الله میلانی تأیید مرجعیت ایشان بود. تأیید مرجعیت با استناد به قانون اساسی مشروطه مبنی بر مصونیت قضایی مراجع، مانع سوءقصد به جان امام خمینی شد و به‌تدریج زمینه را برای آزادی ایشان فراهم ساخت.

هرچند در نگاه نخست، ماهیت و ضوابط حق حبس امری روشن و بدیهی به نظر می ­رسد؛ اما مطالعۀ آرای فقها و حقوقدانان در این زمینه نشان می ­دهد، روشن نبودن ماهیت این حق و منقح نبودن شرایط ایجاد و اعمال آن موجب صدور آرای متفاوت از سوی نظریه‌پردازان شده است. این اختلاف‌نظر به‌تبع در رویۀ قضایی نیز مشاهده می ­شود. درحالی‌که برخی از اندیشمندان اعمال حق حبس را تنها در موارد مصرح قانونی صحیح می­ دانند، عده ­ای قلمرو آن را به‌تمامی عقود معاوضی تعمیم می ­دهند. اختلاف‌نظر به این دو دیدگاه ختم نشده و گروهی حق حبس را به تعهدات طرفین عقد پس از انحلال نیز توسعه داده ­اند. با بررسی نظرات مختلف حقوقی و فقهی، با تکیه‌بر آرای امام خمینی این نتیجه حاصل شد که نه‌تنها امکان اعمال حق حبس در تمامی تعهدات قراردادی وجود دارد؛ بلکه می توان آن را به‌تمامی تعهدات متقابل، حتی تعهدات خارج از قرارداد نیز تعمیم داد. البته عمومیت این حکم را باید با لحاظ شرایطی مقید کرد تا با نظم عمومی مغایرت پیدا نکند. با پذیرش این رویکرد، حق حبس می­ تواند بیش‌ازپیش موردتوجه افراد و قضات قرارگرفته و درنتیجه با گسترش این شیوۀ دادرسی خصوصی از حجم پرونده­ های حقوقی و حتی کیفری کاسته شود.

یکی از نوآوری‌های مهم قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 دربارۀ حکم مترتب بر علم اجمالی ناشی از اقرار متهمان است. در این زمینه، در مادۀ 235 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1370، همسو با دیدگاه امام خمینی تخییر ولی‌دم در تصدیق هر یک از اقرارها پذیرفته‌شده بود که حسب مورد قصاص یا دیه ثابت می‌شد. باوجوداین، نظر قانون‌گذار در تبصرۀ مادۀ 477 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 آن است که ولی‌دم در مراجعه به هر یک از اقرار کنندگان صرفاً برای دریافت دیۀ کامل مخیر می‌باشد و قصاص ساقط است. سؤالی که مطرح می‌شود آن است که مهم‌ترین دلیل ارائۀ نظر جدید از سوی مقنن چیست؟ در این پژوهش که با روش توصیفی ـ تحلیلی نگارش یافته و داده‌های آن به‌صورت کتابخانه‌ای از منابع معتبر گردآوری شده است ضمن بررسی آرای فقها، جایگاه نظر امام خمینی و مبانی آن تحلیل شده است. وفق یافته‌های پژوهش دیدگاه امام خمینی با نظر مشهور فقها هماهنگ است و نتیجه آن است که چرایی عدول قانون‌گذار بر مبنای توجه به فتوای مقام معظم رهبری در فرایند نظارت شرعی بر لایحۀ مجازات اسلامی است و فتوای ایشان بر سایر دیدگاه‌ها مقدم شده است.

موضوع شاگرد پروری بر اساس تئوری نظری تعلیم و تربیت اسلامی، سهم عمده‌ای را به خود اختصاص می‌دهد. هدف دانشگاه‌ها باید ایجاد و رشد طرز فکر علمی در افراد و آماده کردن دانشجویان برای حل مسائل زندگی باشد. در ضرورت و اهمیت این تحقیق باید گفت مطالعه و بررسی اساس نظری شاگردپروری، در تنویر افکار استاد و ایجاد فکر علمی و منطق او مؤثر خواهد بود. پژوهش‌های انجام‌گرفته با موضوع شاگردپروری فقط در یک یا دو بعد از ابعاد شناسایی‌شده در این پژوهش صورت گرفته است. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی استقرایی صورت گرفته است و جامعه آماری آن آثار اندیشمندان دینی ایرانی پنجاه سال اخیر، به زبان فارسی در حوزه علوم تربیتی است. یافته‌های این پژوهش، منجر به طراحی چارچوب شاگردپروری اعضای هیأت علمی گردیده است. توجه به شاگردپروری اعضای هیأت علمی که بزرگ‌ترین نقش را در بهبود کیفیت آموزش، پژوهش و خدمات اجتماعی ایفا می‌کنند و اختصاص جریانی اثربخش از یاددهی و یادگیری و تربیت دانشجویان در قالب شاگردپروری در تمام ابعاد، در آموزش عالی ضروری است.