جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

یکی از سبک‎های بیانی قرآن، حجیت فرازهای مستقل قرآن در سیاق و خارج از سیاق است. ریشه این قاعده، به برخی روایات تفسیری معصومین( برمی‎گردد که آن بزرگواران در نقش تعلیمی خویش، برخی آیات، یا بخش‎هایی از آیات قرآن را با نگاه مستقل فرا سیاقی به‌کاربرده و تبیین کرده‎اند. نخستین مرتبه علامه طباطبایی) به این قاعده توجه کرده است. این قاعده بیانگر موضوع توسعه مفهوم آیات و جاودانگی قرآن کریم است. در این پژوهش، هفت نمونه از این فرازهای مستقل آیات در سیاق و خارج از سیاق در موضوع فتنه در روایات تفسیری معصومین( واکاوی شده است. ازجمله این موارد، مفهوم فتنه در آیه 73 سوره انفال است که در سیاق، مرتبط با مسئله عمل نکردن به دستور پیوند با مؤمنان و قطع رابطه با کافران است؛ ولی در خارج از سیاق، معصومین( از آن مفهوم عدم اهتمام به دین‎داری و امانت‎داری در امر خواستگاری و ازدواج را ارائه داده‎اند. در برخی موارد، معصومین( افزون بر بهره‌گیری از یک فراز آیه شریفه به‌عنوان جمله مستقل خارج از سیاق، با تعیین مصداق فتنه، به این مفهوم عینیت نیز بخشیده‎اند. دقت در این قاعده می‌تواند راهگشای خوبی برای رسیدن به انبوهی از معارف قرآنی باشد.

یکی از عوامل تنوع تفاسیر، مبانی مختلف مفسّران آن‌ها در ساحت‌های گوناگون است. از جمله-ی این ساحت‌ها، مبنای کلامی مفسّر است که می‌تواند بر تفسیر او اثرگذار باشد. طبرسی و زمخشری ازجمله مفسران قرون پنج و شش هجری یعنی دوره بحث‌های کلامی هستند. ازآنجایی‌که تفسیر جوامع الجامع طبرسی با تأثیر از تفسیر کشّاف زمخشری نگاشته شده است، و از طرفی تفسیر کشّاف، تفسیری معتزلی است، این سؤال را ایجاد می‌کند که طبرسی در بازتاب مباحث کلامی تفسیر معتزلی کشّاف در تفسیر شیعی خود چه رویکردی اتخاذ کرده است؟ این پژوهش با هدف پاسخ به این سؤال با روشی کتابخانه‌ای به شیوه توصیف و تحلیل در این زمینه تلاش کرده است. نتایج حاصله نشان می‌دهد هرچند در ظاهر عبارات، جوامع تابع کشّاف است اما از نظر محتوا در موارد بسیاری این‌گونه نیست. ازجمله در بُعد کلامی در موارد اشتراک نظر شیعه و معتزله به دلیل بنای طبرسی بر اختصار، وی ظاهر عبارات کشّاف را منعکس کرده هرچند خود نیز به گواه مجمع‌البیان بر همین نظر بوده است و در موارد غیرمشترک، رأی کشّاف را ذکر نکرده و یا رد و حتی توبیخ کرده است.

نگاهی گذرا به تاریخ نشان می‎دهد مهم‎ترین نقش در سرنوشت دنیوی و اخروی افراد و جوامع را صالح یا فاسد بودن حکومت ایفا می‎کند. بدین سبب بررسی الگوی مناسب حکومت اسلامی ضروری می‎نماید، در این میان اصیل‎ترین منابع معرفتی ما قرآن و نهج‎البلاغه می‎باشد. نظر به اهمیّت مباحث فوق،استخراج آفات مترتّب بر حکومت، پاسخ چرایی پرداختن به این تحقیق است. امیرالمؤمنین علیه‌السلام به دلیل وجود تفرق سیاسی و اعتقادی در بین مردم، ضمن پرهیز از انجام عملی برخلاف وحدت جامعه اسلامی، به بیان شاخصه‎های رفتاری حاکم ظالم اکتفا نموده‎اند. روش تحقیق در این نوشتار به‌صورت توصیفی-تحلیلی است و شیوه گردآوری داده‎ها و اطلاعات، کتابخانه‎ای است. برآیند نتایج پژوهش، نشان می‎دهد که بعضی از ویژگی‌های فرعون ازجمله ظلم، فساد، اشرافیت گری ،اهانت و تحقیر مردم و خشونت و تهدید و بعضی ویژگی‌های دیگر مشابه مواردی هست که در نهج‌البلاغه امیر المومنین در مورد ویژگی‌های حاکم ظالم و نالایق بیان می‌کند. قرآن در قالب داستان و بابیان شاخصه‎های کلی از مصداق مشخص به مفاهیم عام‌تر رسیده ولی نهج‎البلاغه با تفصیل و جزئیات بیشتری این شاخصه‎ها را بیان نموده است.

حجاب از مختصات جامعه اسلامی است که از دیرباز تاکنون متولیان و بزرگان دین را به خود مشغول کرده است.مرحوم علامه طباطبایی و آیت‎الله جوادی آملی ازجمله شخصیت‎های هستند که در این زمینه تأملاتی قابل‌توجه داشته‌اند. بدین‌جهت این نوشتار تلاش نموده است تا مسئله حجاب را از دیدگاه این دو بزرگوار موردبررسی قرار دهد. نظریات علامه طباطبایی و آیت‎الله جوادی آملی علیرغم نقاط مشترکی که در حکم وجوب حجاب و برخی مسائل دیگر آن باهم دارند، درعین‌حال تفاوت‎ها و اختلافاتی نیز در نوع نگاه و برداشت شان از آیات حجاب و روایات مربوطه و همچنین بر اساس اقتضائات متفاوت عصر و زمان هریک مشاهده می‎شود. دیدگاه این دو شخصیت در قالب دلایل عقلی و قرآنی و روایی پی گرفته‌ شده و مدعایشان به اثبات رسیده است و در پایان، هردو دیدگاه در محک مقایسه قرارگرفته است.

فرمان پروردگار متعال خطاب به مؤمنان درآیات102 آل‌عمران و 16تغابن رعایت تقواست که در آیه اول با قید "حق تقاته" مطرح‌شده است و در آیه دوم همراه با قید " استطاعت". ناسخ بودن آیه دوم محتمل‌ترین ارتباط برای پاسخ به اختلاف ظاهری این دو آیه است. این نتیجه حاصل تطبیق آرای مفسرین است که در مطالعات پیشین به ذکر ادله و شرح مبسوط ارتباط این آیات پرداخته نشده است. درنتیجه، این موضوع که حکم آیه اول نسخ شده است یا خیر، در این پژوهش محل بحث است. برای دست‌یابی به این تطبیق، از روش توصیفی- تحلیلی استفاده‌شده و جمع‌آوری اطلاعات به شیوه کتابخانه‌ای بوده است. بر اساس یک فرایند مطالعاتی پیرامون این موضوع در اهم منابع تفسیری شیعه و اهل سنت، مبرهن گشت؛ ازآنجاکه نزاهت آیات قرآن از هرگونه تضاد و تنافی امری محرز است، ارتباطی از نوع نسخ بین آیات مذکور بعید نیست و می‌تواند به‌عنوان یک نظریه‌ مطرح گردد. کلیدواژه‌ها: تقوی، تطبیق، استطاعت، تفسیر، نسخ.