جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

بافت در حوزه متن­شناسی از مؤلفه­های اساسی به شمار می­آید که نقش کارکردی به زبان متن می بخشد. نظریه کارگفت یکی از نظریات کاربردی است که معنای اصلی اظهارات زبانی را وابسته به کاربر آن می­داند، لذا فهم زبان کاربری شده منوط به دریافت بافت پیرامونی و ایجاد تقابل مثبت بین آن و محتوا می­باشد. گفتمان خلافت در نهج­البلاغه به عنوان یک گفتمان تاریخی – سیاسی است؛ از این روی، ضروری بود که این گفتمان در سایه اظهارات زبانی امام(ع) و شرایط بیرونی حاکم بر آنها و بازسازی پس زمینه­های تاریخی خلافت مورد واکاوی قرار گیرد. پژوهش حاضر سعی دارد با روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر نظریه کارگفت و تقسیمات پنج­گانه جان سرل، زبان کاربری شده در گفتمان خلافت را واکاوی ونقش کارگفت­ها را در بازشناسی منظور امام تبیین کند. دستاوردهای این پژوهش نشان می­دهد که گزاره­های کاربری شده در گفتمان خلافت با بافت بیرونی رابطه بسیار قوی دارند، به طوری‌که زبان از حالت تولیدی صرف خارج و نقش پراگماتیکی به خود گرفته است. کنش­های درگفته و توان منظوری تأکید، توضیح وتببین، پند و نصحیت و هشدار از بسامد بالایی در اظهارات زبانی امام(ع) بر­خوردار است که اول این‌که در قالب کارگفت­های اظهاری، ترغیبی، تعهدی و عاطفی در این گفتمان قابل پی­جویی هستند، و دوم این‌که این کارگفت­ها در بیشتر اوقات از طریق استراتژی غیر­مستقیم و به شکل ضمنی متجلی می­شوند.

امام علی(ع) که نام او قرین عدالت است نه تنها در جهان اسلام و عالم تشیع بلکه در تاریخ بشریت به‌عنوان اندیشمند و سیاست‌مدار طلایه­دار عدالت مطرح است؛ بنابراین، منش علی(ع) نه تنها به‌عنوان امیر فصاحت و بلاغت سیاست نظری، بلکه امام مساوات و عدالت سیاست عملی می­تواند به‌عنوان تراز سنجش عدالت نظام‌های سیاسی محسوب شود. هدف پژوهش حاضر، ترسیم عدالت در سیره عملی دوران حکمرانی آن حضرت بود و پرسش پژوهش حاضر این بود که عدالت در دوران حکومت علی(ع) چه جایگاهی داشت؟ فرضیه پژوهش در پاسخ به پرسش مزبور این بود: همان طور که عدالت، وجه نمایان سیره نظری امام است، در سیره عملی امام نیز عدالت، نقش محوری دارد. با بررسی فرضیه مزبور، یافته پژوهش حاضر با کاربرد روش کتابخانه‌ای ـ اسنادی ـ توصیفی ـ تاریخی ـ تحلیلی این شد که عدالت، بنیان حکومت علوی بود و آن حضرت، فلسفه قبول زمامداری را اجرای عدالت اعلام نمود و در دوران حکمرانی خویش از هیچ کوششی برای تحقق عدالت در عرصه­های گوناگون سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دریغ نورزید. از این‌رو می‌توان گفت: علی(ع) در دوران حکمرانی خویش، تراز عدالت را به مثابه سنگ محک عیار عدالت حکومت‌های همه اعصار و امصار ارائه داده است.

دانستن چگونگیِ زیست فردی و اجتماعی پیامبران از دیدگاه امام علی(ع)، به عنوان یک الگوی دروندینی و مورد احترامِ بروندینی، حائز اهمیت است. برای دانستن این موضوع، مجموعه احادیث نقل شده از ایشان، با عنوان مسند الامام امیرالمومنین علی بن ابیطالب(ع) نوشته عزیزالله عطاردی مطالعه و سپس روایات هدف پژوهش - به صورت استقرای تمامی دادهها و نه گزینشی – انتخاب شد. پس از آن، – با رویکرد روایی – تاریخی و با روش تحلیل مضمون و دلالت‌پژوهی، در سه مضمون فراگیرِ "زیست فردی"، "زیست خانوادگی" و "زیست اجتماعی"، تقسیم بندی، بررسی و تحلیل شد. این بررسی نشان میدهد: دال مرکزی زیست فردی پیامبران، با بالاترین تعداد گزاره های مرتبط، ارتباط آنان با فراماده و فراطبیعت و دال مرکزی زیست اجتماعی پیامبران، هدایت مردم با بیشترین تعداد گزاره می باشد.